V CSK 440/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 440/12

POSTANOWIENIE

Dnia 6 września 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Anna Kozłowska

SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca)

Protokolant Izabella Janke

w sprawie z wniosku L. Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji S.A.

przy uczestnictwie J. K. i Gminy L.

o zasiedzenie służebności przesyłu,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 6 września 2013 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w L.

z dnia 31 maja 2012 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od wnioskodawczyni na

rzecz uczestnika J. K. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych

tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Według pisemnych motywów zaskarżonego orzeczenia wnioskodawca Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Spółka Akcyjna w L. wniósł o

stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie prawa służebności przesyłu na prawie

użytkowania wieczystego nieruchomości obejmującej zabudowaną działkę gruntu o

numerze 12/4, położoną w L. przy ul. S., oddaną w użytkowanie wieczyste

uczestnikowi postępowania J. K., dla której Sąd Rejonowy w L. Wydział Ksiąg

Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr […]. W uzasadnieniu wniosku

wskazano, że na wymienionej nieruchomości znajduje się urządzenie przesyłowe w

postaci kolektora kanalizacji sanitarnej K-5 wraz z uzbrojeniem sieci, które stanowi

własność wnioskodawczyni i jest przez nią wykorzystywane do prowadzenia

działalności gospodarczej. Wnioskodawczyni nadmieniła też, że z mocy art. 5 ust. 1

pkt 2 ustawy z dnia 10.05.1990 r. przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie

terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 z

późn.zm.), z dniem 27 maja 1990 r. mienie należące do Przedsiębiorstwa

Wodociągów i Kanalizacji (w tym kolektor kanalizacji sanitarnej K-5), stało się

mieniem Gminy Miejskiej L. oraz funduszem założycielskim przedsiębiorstwa

wnioskodawczyni.

W

ocenie

wnioskodawczyni

bieg

terminu

zasiedzenia

służebności rozpoczął się z dniem 27 maja 1990 r. i upłynął z dniem 27 maja 2010

r., tj. po okresie dwudziestu lat posiadania w dobrej wierze.

W odpowiedzi na wniosek uczestnik postępowania J. K. wniósł o jego

oddalenie z uwagi na fakt, że nie zostały spełnione przesłanki do stwierdzenia

zasiedzenia służebności, w tym w szczególności, konieczny upływ czasu. Zdaniem

uczestnika wnioskodawczyni nie udowodniła także okoliczności korzystania

z gruntu w takim zakresie i w taki sposób i w jaki czyniłaby to osoba, której

przysługuje służebność.

Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 16 lutego 2012 r. oddalił wniosek

oraz zasądził od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika postępowania koszty

postępowania.

Rozstrzygnięcie

że wnioskodawczyni

jako

podmiot

zostało

zajmujący

poprzedzone

się

w

ramach

ustaleniem,

prowadzonej

działalności gospodarczej dostarczaniem wody i odprowadzaniem ścieków posiada

infrastrukturę sieci i urządzenia wodno-kanalizacyjne. W dniu 23 grudnia 1975 r.

dokonano odbioru kolektora kanalizacji sanitarnej K-5 na działce gruntu o numerze

12/4, położonej przy ul. S. W dacie realizacji inwestycji nieruchomość była

własnością Skarbu Państwa. Poczynając od dnia 27 maja 1990 r. stała się

majątkiem Gminy L. Decyzją z dnia 10 lutego 1992 r. Wojewoda L. stwierdził

nabycie własności nieruchomości na rzecz Gminy L., zaś w dniu 10 listopada 1994

r. Gmina L. zawarła z Usługową Spółdzielnią Pracy „Z." umowę użytkowania

wieczystego działki gruntu nr 12/4, położonej przy ul. S.

Poprzednik prawny wnioskodawczyni do 1990 r. funkcjonował w formie

przedsiębiorstwa państwowego, którego majątek z dniem 27 maja 1990 r. stał się

elementem majątku Gminy. W dniu 30 czerwca 1992 r. ten majątek został

wniesiony do gminnej spółki Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Spółka

Akcyjna z siedzibą w L.

Uczestnik postępowania J. K. jest użytkownikiem wieczystym działki i

właścicielem budynków od siedmiu lat. Wnioskodawca nie konserwował kolektora i

nie dokonywał jego przeglądów.

Sąd Rejonowy wskazał w uzasadnieniu, że bieg terminu zasiedzenia

rozpoczął się dopiero od dnia 10 listopada 1994 r., kiedy to posiadanie zależne

zmieniło swój charakter w posiadanie samoistne, zaś momentem kulminacyjnym

było obciążenie działki gruntu nr 12/4 prawem użytkowania wieczystego na rzecz

Usługowej Spółdzielni Pracy „Z." Z tą chwilą powstało nowe prawo, które pozbawiło

wnioskodawczynię statusu posiadacza zależnego i mógł rozpocząć się bieg terminu

zasiedzenia, ponieważ wcześniej prawo użytkowania wieczystego nie istniało.

Konsekwentnie Sąd Rejonowy uznał, że nie upłynął zarówno dwudziestoletni, jak i tym bardziej - trzydziestoletni okres zasiedzenia. Nadto Sąd I instancji zauważył, że

z datą ustanowienia użytkowania wieczystego wnioskodawczyni z łatwością mogła

powziąć wiadomość o nowym uprawnionym, jednak tego nie uczyniła, co

znamionuje

złą

wiarę

po

jej

stronie.

Sąd

ten

podkreślił

również,

że

wnioskodawczyni uzasadnienie swojego żądania odnosiła do prawa własności, gdy

tymczasem sam wniosek obejmował żądanie stwierdzenia zasiedzenia służebności

przesyłu ustanowionej na prawie użytkowania wieczystego, które musi się mieścić

w granicach czasowych istnienia tego prawa. W ocenie Sądu Rejonowego

przeprowadzone w sprawie dowody nie przemawiają za tym, by rzeczywiście

wnioskodawczyni posiadała służebność o treści opisanej we wniosku, czy

jakąkolwiek inną służebność. Wskazane ograniczone prawo rzeczowe polega

bowiem na korzystaniu, tj. oprócz przesyłu i transmisji, także na ingerowaniu w

prawo właściciela bądź użytkownika wieczystego poprzez wchodzenie na

cudzy teren w celu wykonywania czynności związanych między innymi z bieżącym

użytkowaniem,

w

tym

konserwatorskich

i naprawczych.

Tymczasem

wnioskodawczyni nie wykazała, że w taki sposób korzystała z działki gruntu nr 12/4.

Od opisanego wyżej postanowienia Sądu Rejonowego apelację złożyła

wnioskodawczyni domagając się zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez

uwzględnienie

wniosku

w

całości,

ewentualnie

uchylenia

zaskarżonego

postanowienia i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego

rozpoznania oraz o rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, w tym kosztach

postępowania apelacyjnego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi uczestnik postępowania wniósł o oddalenie apelacji oraz

zasądzenie

na

jego

rzecz

od

wnioskodawczyni

kosztów

postępowania

apelacyjnego.

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 31 maja 2012 r. oddalił apelację w

całości i zasądził od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika koszty postępowania

apelacyjnego. Sąd Odwoławczy oparł swoje orzeczenie na ustaleniach sądu I

instancji, z tym że przyjął, iż prawo użytkowania powstało z chwilą jego ujawnienia

w księdze wieczystej, a więc z dniem 28 listopada 1994 r. i dopiero od tej daty

można liczyć bieg terminu zasiedzenia, co jednak nie miało znaczenia z punktu

widzenia trafności rozstrzygnięcia sądu I instancji. Sąd Okręgowy podniósł, że

wnioskodawczyni nie ma możliwości zaliczenia terminów posiadania swoich

poprzedników prawnych, bowiem nie byli oni posiadaczami samoistnymi. Sąd ten

zwrócił uwagę, że w okresie od 27 maja 1990 r. do 30 czerwca 1992 r. tj. do daty

utworzenia wnioskującej spółki zarówno sporna działka jak i znajdujące się na niej

urządzenia przesyłowe były własnością jednego podmiotu tj. Gminy L.

W

ocenie

Sądu

Okręgowego,

wnioskodawczyni

błędnie

przyjęła,

że ograniczone prawo rzeczowe posiada w dobrej wierze, a co za tym idzie bezzasadnie wskazywała na dwudziestoletni termin zasiedzenia, skoro nie

legitymowała się żadnym spośród tytułów prawnych, na podstawie których byłaby

ustanawiana służebność przesyłu, tj. umową, orzeczeniem sądu lub decyzją

administracyjną, a zatem nie miała podstaw przyjmować, że przysługuje jej

uprawnienie

do

korzystania

z

nieruchomości

uczestnika

w

zakresie

odpowiadającym treści służebności przesyłu.

Zmiana stanu prawnego nieruchomości była na tyle doniosła, że wyklucza

przeświadczenie wnioskodawczyni, iż korzystanie z tej nieruchomości będzie w

dalszym ciągu możliwe w taki sposób, jak w okresie wcześniejszym, kiedy grunt

stanowił nieobciążoną jeszcze własność Państwa. Po ustanowieniu użytkowania

wieczystego, przy dołożeniu należytej staranności, wnioskodawczyni mogła bez

problemu uzyskać informacje o podmiocie wyłącznie uprawnionym do korzystania

z gruntu. W tych okolicznościach Sąd Okręgowy przyjął, że posiadała służebność

przesyłu w złej wierze, co wiąże się z trzydziestoletnim terminem zasiedzenia,

dlatego termin ewentualnego zasiedzenia służebności przesyłu upłynąłby z dniem

28 listopada 2024 r. Wniosek o stwierdzenie zasiedzenia służebności przesyłu

jest zatem przedwczesny. Sąd Okręgowy na marginesie dodał, że żądanie

wnioskodawczyni jest przedwczesne nawet przy przyjęciu wskazanej przez nią daty

rozpoczęcia biegu terminu zasiedzenia, tj. 27 maja 1990 r.

Sąd Okręgowy zauważył też, że z błędnego założenia co do przedmiotu

służebności przesyłu wnioskodawczyni w sposób nieprawidłowy wywiodła,

iż początek biegu terminu posiadania służebności rozpoczął się dla niej od daty

objęcia w posiadanie rzeczy (nieruchomości obciążonej), a nie - jak słusznie ustalił

Sąd Rejonowy - od daty ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na działce

gruntu nr 12/4.

Od postanowienia Sądu Okręgowego skargę kasacyjną opartą

na obu

dopuszczalnych podstawach złożyła wnioskodawczyni domagając się uchylenia

zaskarżonego postanowienia w całości i przekazania sprawy sądowi okręgowemu

do ponownego rozpoznania, wnosząc również o rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej skarżąca podniosła:



niezastosowanie przepisu art. 176 § 1 k.c., art. 172 § 1 k.c. w związku z art.

352 § 2 k.c. w związku z art. 292 k.c. w związku z art. 3054 k.c. polegające

na przyjęciu, że wnioskująca Spółka jako posiadacz służebności przesyłu nie

może doliczyć do czasu swojego posiadania czasu posiadania swojego

poprzednika prawnego, albowiem w czasie biegu zasiedzenia służebności,

było ono wykonywane w pierwszej kolejności przeciwko właścicielowi

spornej nieruchomości, a następnie jej użytkownikowi wieczystemu,

w sytuacji gdy brak jest przepisów prawa uzasadniających oddzielenie obu

tych okresów;



niezastosowanie przepisu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.

przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym (Dz. U. Nr 32,

poz. 191 z późn. zm.), polegające na przyjęciu, że skoro z dniem 27 maja

1990 r. sporna działka gruntu oraz zamieszczone na niej urządzania

przesyłowe stały się mieniem Gminy, to fakt ten wyklucza rozpoczęcie biegu

zasiedzenia służebności przesyłu, z uwagi na obowiązywanie w tym czasie

zasady jednolitego funduszu własności państwowej, podczas gdy wskutek

wejścia w życie tej ustawy zasada ta przestała mieć zastosowanie wobec

mienia

skomunalizowanego,

z

uwagi

na jego

odrębny

od

mienia

państwowego charakter, co skutkowało rozpoczęciem biegu terminu

zasiedzenia od dnia 27 maja 1990 r., a nie do daty wpisu prawa użytkowania

wieczystego spornej działki gruntu do księgi wieczystej, w sytuacji

korzystania z trwałego i widocznego urządzenia posadowionego na tej

działce, która do dnia 27 maja 1990 r. była przedmiotem własności

państwowej i z tym dniem z mocy prawa stała się mieniem komunalnym;



niezastosowanie przepisu art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r.

o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (tekst jednolity, Dz. U. Nr 51,

poz. 298) w związku z przepisem art. 172 § 1 k.c., art. 176 § 1 k.c.,

w związku z art. 352 § 2 k.c., w związku z art. 292 k.c. i w związku z art. 3054

k.c., polegające na przyjęciu, że wnioskująca Spółka nie jest posiadaczem

spornej służebności przez okres 20 lat, podczas gdy wskutek sukcesji

uniwersalnej praw i obowiązków w oparciu o art. 8 ust. 2 w/w ustawy

wnioskująca

Spółka

stała

się

następcą

prawnym

przedsiębiorstwa

komunalnego Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji, wobec

czego może doliczyć do czasu swojego posiadania czas posiadania swojego

poprzednika prawnego, które wskutek sukcesji przeszło na wnioskodawcę

w trakcie biegu zasiedzenia;



niezastosowanie przepisu art. 7 k.c. polegające na przyjęciu, że wnioskująca

Spółka nie jest posiadaczem służebności w dobrej wierze, podczas gdy

przepis ten ustanawia domniemanie istnienia dobrej wiary, co nie nakładało

na

wnioskodawczynię

obowiązku

udowodnienia

jej

po

stronie

wnioskującej Spółki;



błędną wykładnię przepisu art. 3054 k.c. polegającą na przyjęciu,

że przedmiotem

Służebności

przesyłu

jako

ograniczonego

prawa

rzeczowego jest prawo, a nie rzecz w postaci nieruchomości, podczas gdy

z definicji legalnej służebności przesyłu wynika, że jest ona prawem na

rzeczy cudzej, a brak jest przepisu szczególnego wskazującego na

możliwość obciążenia służebnością przesyłu prawa do rzeczy w postaci

prawa użytkowania wieczystego gruntu.

Ponadto wnioskodawczyni oparła swą skargę kasacyjną na naruszeniu

przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawcy,

tj. naruszeniu art. 234 k.p.c. w związku z art. 7 k.c. w związku z art. 172 § 1 k.c.,

w związku z art. 292 k.c. w związku z art. 3054 k.c., w zakresie w jakim

przewidziane art. 7 k.c. domniemanie istnienia dobrej wiary po stronie posiadacza

służebności przesyłu wiąże sąd oceniający zasadność żądania stwierdzenia

zasiedzenia tej służebności, polegające na przyjęciu że wnioskująca Spółka jest

co najwyżej posiadaczem spornej służebności w złej wierze, w sytuacji gdy w toku

całego postępowania uczestnicy postępowania nie obalili tego domniemania

poprzez przeprowadzanie dowodu przeciwnego, wskutek czego oba sądy

pozostawały związane tym domniemaniem i były zobowiązane przyjąć istnienie

dobrej wiary wnioskodawczyni, wywodząc po stronie wnioskującej Spółki skutki

prawne przewidziane art. 172 § 2 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wnioskodawczyni nie zasługuje na uwzględnienie pomimo,

iż część z podniesionych w niej zarzutów jest uzasadniona.

Słusznie zarzuca się w skardze kasacyjnej nadanie przez Sąd Okręgowy

takiej doniosłości prawnej ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego na

nieruchomości objętej wnioskiem, która nakazywałaby przyjęcie, że od tego

zdarzenia

może

rozpocząć

się

bieg

zasiedzenia

służebności

gruntowej

odpowiadającej treści służebności przesyłu. Stanowiska Sądu nie usprawiedliwia

treść żądania sformułowanego we wniosku o wszczęcie postępowania. Nie można

bowiem

utożsamiać

żądania

stwierdzenia

zasiedzenia

służebności

na

nieruchomości opisanej we wniosku jako będącej w użytkowaniu wieczystym osoby

trzeciej z wolą stwierdzenia zasiedzenia służebności na prawie użytkowania

wieczystego. Istotą czynnej służebności gruntowej jest obciążenie cudzej

nieruchomości prawem do określonego korzystania z

nieruchomości. W tym

znaczeniu przedmiotem służebności gruntowej jest nieruchomość a nie prawo do

tej nieruchomości.

Dlatego istotne z punktu widzenia zasiedzenia służebności gruntowej jest

posiadanie tej służebności polegające na korzystaniu z trwałego i widocznego

urządzenia znajdującego się na cudzej nieruchomości w takim zakresie i w taki

sposób, w jaki czyniłaby to osoba, której przysługiwałaby służebność (patrz

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2011 r., V CSK 181/11 niepubl.;

z dnia 5 czerwca 2009 r., I CSK 392/08, niepubl.; z dnia 18 maja 2007 r., I CSK

64/07, niepubl.; z dnia 4 października 2006 r., II CSK 119/06, Mon. Pr. 2006/21/118

niepubl.; z dnia 31 maja 2006 r., IV CSK 149/05, niepubl.; z dnia 11 lutego 2010 r.,

I CSK 1800/09, niepubl.).

Objęcie w posiadanie służebności gruntowej, odpowiadającej obecnie

służebności przesyłu, następuje najczęściej w chwili wejścia na cudzy grunt w celu

budowy trwałego i widocznego urządzenia, co w przypadku nieruchomości objętej

wnioskiem oznaczało wejście na grunt w celu budowy urządzeń kanalizacyjnych

(zob. tez postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2013 r., V CSK

321/12, niepubl. oraz uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z dnia

9 sierpnia 2011 r., III CZP 10/11, OSNC 2011/12/121). Z poczynionych w sprawie

ustaleń faktycznych wynika, że przedmiotowe urządzenia zostały postawione na

nieruchomości w latach 1967 - 1975. Przyjęciu tak odległej chwili rozpoczęcia biegu

zasiedzenia sprzeciwia się jednak to, że przedmiotowa nieruchomość, na której

wybudowano urządzenia przesyłowe, aż do jej komunalizacji, była przedmiotem

własności państwowej.

Okoliczność ta wymaga rozważenia z dwóch przyczyn. Pierwsza z nich

wiąże się z treścią art. 7 w związku z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r.

o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. Nr 32, poz. 159 ze zm.)

według którego, od dnia 21 lipca 1961 r. nie można było nabyć w drodze

zasiedzenia własności terenu państwowego położonego w granicach miast i osiedli

oraz

położonego

poza

tymi

granicami,

lecz

włączonego

do

planu

zagospodarowania przestrzennego miasta lub osiedla i przekazanego dla realizacji

zadań jego gospodarki. Od dnia wejścia w życie kodeksu cywilnego (1 stycznia

1965 r.), stosownie do art. 177 tego kodeksu, przepisy o nabywaniu własności

nieruchomości przez zasiedzenie nie miały zastosowania do nieruchomości

będącej przedmiotem własności państwowej. Ze względu na odpowiednie

stosowanie przepisów o nabywaniu przez zasiedzenie własności nieruchomości do

nabywania w drodze zasiedzenia służebności gruntowej (art. 292 zdanie drugie

k.c.), w piśmiennictwie jak i orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmowano,

że wyłączone

było

nabycie

przez

zasiedzenie

służebności

obciążającej

nieruchomość stanowiącą przedmiot własności państwowej (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2002 r., II CKN 160/00 (nie publ.).

Jeżeli w czasie

przedmiotem

obowiązywania

własności

art.

państwowej,

k.c.

możliwe

nieruchomość

przestała

być

stawało

nabycie

przez

się

zasiedzenie zarówno jej własności, jak i obciążającej ją służebności gruntowej.

Nie ma

też wątpliwości,

że jeżeli posiadanie prowadzące

do

zasiedzenia

rozpoczęło się w czasie, gdy nieruchomość była przedmiotem własności

państwowej i trwało, bieg zasiedzenia rozpoczynał się z chwilą, w której Skarb

Państwa

przestał

być

właścicielem

nieruchomości

(zob.

uchwałę

Sądu

Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2007 r., III CZP 23/2007, OSNC 2008/5/45).

Druga istotna przyczyna wyłączająca możliwość uwzględnienia do biegu

zasiedzenia służebności gruntowej okresu eksploatacji urządzeń infrastruktury

energetycznej położonych na nieruchomości należącej do Skarbu Państwa wiąże

się z podmiotem, który korzystał w tym czasie z urządzeń a miał status

przedsiębiorstwa państwowego. Były one wprawdzie odrębnymi od Skarbu

Państwa osobami prawnymi, jednak w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. m.in.

postanowienia z dnia 11 grudnia 2008 r., II CSK 314/08, niepubl.; z dnia 3 lutego

2010 r., II CSK 465/09, niepubl.; z dnia 3 lutego 2010 r., II CSK 465/09, niepubl.;

z dnia 16 września 2009 r., II CSK 103/09, niepubl. a także wyrok z dnia 9 grudnia

2009 r., IV CSK 291/09, Mon. Pr. 2010/2/68) trafnie wskazuje się, że obowiązujący

do 31 stycznia 1989 r. art. 128 k.c. w pierwotnym brzmieniu wyrażał zasadę

jednolitego funduszu własności państwowej, w myśl której, zgodnie z poglądem

dominującym w praktyce, państwowe osoby prawne nie miały żadnych praw

podmiotowych do zarządzanego przez nie mienia, które mogłyby przeciwstawiać

państwu (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia

16 października 1961 r., I CO 20/61, OSN 1962, nr II, poz. 41, uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 27 czerwca 1984 r., III CZP 28/84, OSNC 1985, nr 1, poz. 11,

uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna - z dnia

18 czerwca 1991 r., III CZP 38/91, OSNC 1991, nr 10-12, poz. 118; postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 4 października 2002, III CZP 62/02, OSNC 2004, nr 1,

poz. 7 oraz z dnia 16 września 2009 r., II CSK 103/09, nie publ.).

Tak rozumiana zasada

jednolitego

funduszu

własności

państwowej

leżała

u podstaw art. 4 ust. 1 pkt 1 i art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r.

o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w pierwotnym brzmieniu

(Dz. U. Nr 22, poz. 99), jak też art. 2 ust. 1 zdanie 1 ustawy z dnia 29 września

1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

(Dz. U. Nr 79, poz. 464 dalej jako u.zm.g.g.) oraz art. 1 pkt 9 ustawy z dnia

20 grudnia 1990 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych

oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 1991 r. Nr 2, poz. 6).

Zasadę jednolitego funduszu własności państwowej rozumianą w powyższy sposób

odnoszono także do posiadania, przyjmując, że w wyniku jej obowiązywania Skarb

Państwa był nie tylko właścicielem, ale i posiadaczem rzeczy znajdujących się

w zarządzie państwowych osób prawnych. W rezultacie, jeżeli nieruchomość

pozostająca w zarządzie państwowej osoby prawnej nie była przedmiotem

własności państwowej, jej zasiedzenie w razie ziszczenia się przesłanek

przewidzianych w art. 172 k.c. mogło nastąpić nie przez państwową osobę prawną

sprawującą zarząd, lecz przez Skarb Państwa. Jak przyjmuje się w orzecznictwie

Sądu Najwyższego, uchylenie art. 128 k.c. w pierwotnym brzmieniu w dniu 1 lutego

1989 r. nie spowodowało "uwłaszczenia" z tym dniem państwowych osób

prawnych, co do składników mienia państwowego znajdujących się w ich zarządzie

(poza wymienionymi wyżej postanowieniami z dnia 11 grudnia 2008 r. oraz

z dnia 3 lutego 2010 r. zob. uchwałę z dnia 18 czerwca 1991 r., III CZP 38/9, OSNC

1991/10 - 12/118 oraz postanowienie z dnia 23 stycznia 2013 r., I CSK 256/12,

niepubl.). "Uwłaszczenie" takie nastąpiło dopiero z dniem 5 grudnia 1990 r. na

podstawie art. 2 ust. 1 i 2 u.zm.g.g.. Dopóty zatem, dopóki wspomniane

"uwłaszczenie" nie nastąpiło, państwowe osoby prawne nie miały samodzielnych

praw do składników mienia państwowego, którym dotychczas zarządzały; nadal

wykonywały w tym zakresie jedynie uprawnienia Skarbu Państwa.

W przedmiotowej sprawie do zmiany własności nieruchomości, na której

zostały postawione urządzenia przesyłowe doszło wcześniej, bo z dniem 27 maja

1990 r. Stało się to z mocy art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy

wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach

samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm. dalej jako p.wp.u.s.t.), do którego

odsyłał art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (jedn.

tekst Dz. U. z 2013 r., poz. 594 ze zm.). W ten sposób własność przedmiotowej

nieruchomości stała się składnikiem majątku komunalnego a gmina jako nowy

właściciel wstąpiła w sytuację prawną Skarbu Państwa. Podobnie, z mocy art. 5

ust. 1 pkt 2 up.wp.u.s.t. mieniem Gminy stało się mienie Przedsiębiorstwa

Wodociągów i Kanalizacji, które zachowując osobowość prawną stało się z mocy

art. 8 ust. 1 p.wp.u.s.t. przedsiębiorstwem komunalnym.

Skutkiem zdarzeń, które nastąpiły z dniem 27 maja 1990 r., było uchylenie

stosowania do przedmiotowej nieruchomości konstrukcji jednolitej własności

państwowej. Od tego czasu przedsiębiorstwa państwowe, w odniesieniu do

skomunalizowanych dotychczasowych składników majątku państwowego, mogły

ingerować w sferę cudzej własności nieruchomości dla bieżącego utrzymania

urządzeń przesyłowych we własnym imieniu i na własną rzecz. Taką możliwość

uzyskały również przedsiębiorstwa mające status przedsiębiorstwa komunalnego,

będącego odrębnym od Gminy podmiotem prawa. Jednak

jeśli nawet przyjąć,

że poczynając od 27 maja 1990 r. poprzednik prawny wnioskodawcy pomimo

swego statusu przedsiębiorstwa komunalnego i przynależności do 1992 r. mienia

tego przedsiębiorstwa do Gminy L., objął korzystanie z urządzeń infrastruktury

wodnokanalizacyjnej dla siebie i we własnym imieniu, to i tak ze względu na brak

przymiotu dobrej wiary po jego stronie nie doszło do zasiedzenia służebności

gruntowej do chwili zamknięcia rozprawy przed Sądem drugiej instancji. Wymaga

jednocześnie podkreślenia, że nie podlega zaliczeniu na podstawie art. 176 k.c.

wcześniejszy okres korzystania z urządzeń infrastruktury wodnokanalizacyjnej

przez przedsiębiorstwo państwowe, kiedy nieruchomość, na której znajdowały się

te urządzenia była przedmiotem własności

państwowej (zob. też wymienione

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2010 r., z dnia 11 grudnia 2008

r., z dnia 23 stycznia 2013 r. a także postanowienia z dnia 10 kwietnia 2008 r., IV

CSK 21/08, niepubl.; z dnia 10 sierpnia 2005 r. I CK 50/05, niepubl.).

Stosownie do zmian wprowadzonych ustawą z dnia 28 lipca 1990 r. zmian do

ustawy - kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321) dotychczasowe terminy

zasiedzenia uległy wydłużeniu. Nowe terminy, przedłużone z dziesięciu do

dwudziestu lat od uzyskania posiadania w dobrej wierze oraz z dwudziestu do

trzydziestu lat w przypadkach uzyskania posiadania w złej wierze, mają

zastosowanie do zasiedzenia, którego bieg rozpoczął się przed dniem wejścia

w życie ustawy z dnia 28 lipca 1990 r., czyli przed dniem 1 października 1990 r.,

a dotychczasowy termin zasiedzenia nie upłynął przed tym dniem. Taki wniosek

wynika nie tylko z treści art. 9 tej ustawy ale także z istoty samego zasiedzenia,

które następuje z mocy prawa (zob. uchwałę Sądu najwyższego z dnia 10 stycznia

1991 r., III CZP 73/90, OSNC 1991/7/83 ). Wskazane zasady mają z mocy art. 292

zdanie drugie k.c.. odpowiednie zastosowanie do zasiedzenia służebności

gruntowych.

Bezpodstawnie w kasacji zarzuca się naruszenie art. 7 k.c. Wniosek

o zasiedzenie nie był akceptowany przez uczestnika postępowania J. K., który

wnosił o jego oddalenie między innymi ze względu na niespełnienie przesłanki

upływu czasu, odpowiedniego do zasiedzenia służebności gruntowej. Sądy obu

instancji

dokonując

nieruchomości

ustaleń

gruntowej

i

w

zakresie

znajdujących

sposobu

wejścia

na

urządzeń

niej

w

posiadanie

infrastruktury

wodnokanalizacyjnej wskazując na te okoliczności uznały, że doszło od obalenia

domniemania przewidzianego w art. 7 k.c. i dlatego nie było potrzeby

uwzględnienia tego domniemania. Według poczynionych ustaleń, wnioskująca

o stwierdzenie zasiedzenia spółka nie legitymowała się jakimkolwiek tytułem,

na którego podstawie mogło zostać ustanowione na nieruchomości Gminy

ograniczone prawo rzeczowe odpowiadające treścią obecnej służebności przesyłu.

Dlatego zdaniem Sądu wnioskodawczyni nie miała też podstaw przyjmować,

że przysługuje jej uprawnienie do korzystania z nieruchomości Gminy w zakresie

odpowiadającym służebności przesyłu. Podobne wnioski Sąd rozciągnął na stan z

chwili komunalizacji nieruchomości Skarbu Państwa oraz mienia dotychczasowego

przedsiębiorstwa państwowego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego

się, że nieuregulowanie, po zmianach własnościowych

przyjmuje

kwestii korzystania ze

spornych gruntów, oznacza brak tytułu prawnego (zob. np. wyroki z dnia 25

listopada 2008 r., II CSK 346/08, niepubl.; z dnia 3 kwietnia 2009 r., II CSK 400/08,

niepubl.; z dnia 24 lipca 2009 r., II CSK 121/09, niepubl.; z dnia 20 sierpnia 2009 r.,

II CSK 166/09, niepubl.). Sąd Najwyższy akceptując to stanowisko w uzasadnieniu

postanowienia z dnia 17 marca 2010 r., (sygn. akt II CSK 439/09, niepubl.)

podniósł, że brak własnego tytułu uprawniającego do korzystania w zakresie

służebności z cudzego gruntu wyłącza dobrą wiarę, skoro powinien wzbudzić

poważne wątpliwości odnośnie do tego, czy posiadaczowi przysługuje prawo do

korzystania z rzeczy w dotychczasowym zakresie.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

w związku z art. 13 § 2 k.p.c. oddalił skargę kasacyjną wnioskodawczyni

rozstrzygają o kosztach postępowania na podstawie art. 520 § 2 k.p.c.

jw