V CSK 44/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 44/11

POSTANOWIENIE

Dnia 25 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Barbara Myszka

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa "E.-G." Spółki Akcyjnej w K. (poprzednio: "E.-G." Spółki

Akcyjnej w G.)

przeciwko S.Limited w N. (Cypr) i S. H. Limited

w N. (Cypr)

o wydanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 25 stycznia 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od postanowienia Sądu Apelacyjnego

z dnia 13 października 2010 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w G. postanowieniem z dnia 28 czerwca 2010 r. odrzucił

pozew w sprawie z powództwa „E.-G." S.A. w G. przeciwko S. Limited w N. i

połączonej do wspólnego rozpoznania sprawie z powództwa „E.-G." S.A. w G.

przeciwko S. H. Limited w N. Sąd ten ustalił, że strony zawarły umowy dotyczące

sprzedaży akcji w kapitale zakładowym Huty „P." S.A. w R. Przedmiotem sporu

była ich ważność i skuteczność zawartych w nich zapisów na sąd polubowny (Sąd

Arbitrażowy przy Międzynarodowej Izbie Handlowej na Cyprze). W imieniu strony

powodowej umowy podpisała N. J., która w okresie od 28 kwietnia 2004 r. do 3

sierpnia 2007 r. była wpisana w Krajowym Rejestrze Sądowym jako członek

jednoosobowego zarządu spółki, uprawniony do jednoosobowej reprezentacji. W

ocenie Sądu Okręgowego okoliczność, czy została ona powołana na stanowisko

prezesa zarządu powodowej spółki w sposób prawidłowy i czy faktycznie objęła tę

funkcję nie miała znaczenia dla oceny ważności umów zawartych przez nią z

osobami trzecimi. Nadto strona powodowa nie mogła powoływać się na jej wadliwą

reprezentację, w sytuacji, gdy uchybiła obowiązkowi dbałości o prawidłowość

danych wpisanych do rejestru. Wobec skuteczności umów sprzedaży akcji

zawartych w dniach 28 sierpnia 2006 r. i 11 marca 2004 r., a w konsekwencji

istnienia zawartego w nich zapisu na sąd polubowny pozwy podlegały odrzuceniu.

Zażalenie strony powodowej zostało oddalone przez Sąd Apelacyjny

postanowieniem z dnia 13 października 2010 r. Sąd drugiej instancji stwierdził, że

uzasadnienie zaskarżonego postanowienia jest nader lakoniczne i nie spełnia

wymogów określonych w art. 328 § 2 k.p.c., jednakże rozstrzygnięcie Sądu

pierwszej instancji było trafne. Sąd Apelacyjny odwołując się do domniemania

zgodności danych zawartych w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS) ze stanem

rzeczywistym uznał, że strona powodowa nie wykazała aby osoby działające

w imieniu pozwanych spółek wiedziały, iż N. J. nie była osobą uprawnioną do

działania w imieniu strony powodowej. Nadto strona powodowa nie wykazała,

że dopełniła niezwłocznie czynności zmierzających do usunięcia wadliwego w jej

ocenie wpisu w KRS i wobec tego nie mogła skutecznie powoływać się na

sprzeczność danych ujawnionych w rejestrze z rzeczywistym stanem prawnym.

W tej sytuacji dla oceny ważności zapisu na sąd polubowny nie miało znaczenia

czy N. J. była należycie umocowana i oddalenie wniosków dowodowych strony

powodowej w tym zakresie nie miało wpływu na ocenę skuteczności zapisu na sąd

polubowny i zasadności odrzucenia pozwu. Sąd Apelacyjny ustalił dodatkowo, że

na mocy postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 15 marca 2006 r. dla powodowej

spółki został ustanowiony kurator, jednak fakt ten nie został uwidoczniony w KRS.

Powołanie kuratora w dniu 15 marca 2006 r. nie mogło mieć żadnego znaczenia dla

oceny umowy zawartej w dniu 11 marca 2004 r., a nadto strona powodowa nie

zaoferowała żadnych dowodów dla wykazania, że osoby działające w imieniu

pozwanych spółek wiedziały o ustanowieniu kuratora. Oceniając zarzut braku

należytej

reprezentacji

spółki

S. Limited

Sąd

Apelacyjny

stwierdził,

że

zawnioskowany przez stronę powodową dowód z przesłuchania H. C. nie mógł być

środkiem wskazującym na brak należytego umocowania pełnomocnika M. K., skoro

umocowanie to wynikało z dokumentu pełnomocnictwa, a H. C. w dniu 20 maja

2009 r. złożył oświadczenie, w którym przyznał, że udzielił tego pełnomocnictwa.

Gdyby zaś nawet przyjąć, że M. K. działał bez stosownego umocowania, to

decydujące znaczenie dla oceny ważności zawartej umowy miało potwierdzenie

dokonania czynności w imieniu spółki przez H. C. Przemawiało to za oddaleniem

zażalenia.

Skarga kasacyjna strony powodowej została oparta na obu podstawach

określonych w art. 3983 § 1 k.p.c. Zarzucono w niej naruszenie art. 39 k.c. w zw.

z art. 38 k.c., art. 96 k.c., art. 201 k.s.h., art. 17 ust. 2 w zw. z art. 22 ustawy

o Krajowym Rejestrze Sądowym (dalej - u.k.r.s.) i art. 42 k.c. oraz art.

24 Rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie

jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach

cywilnych i handlowych (dalej - rozporządzenie nr 44/2001). W oparciu o te zarzuty

skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Część zarzutów skargi kasacyjnej dotyczy obu spraw połączonych do

wspólnego rozpoznania, co pozwala ocenić je łącznie. Dotyczy to zarzutów

związanych z oceną skuteczności zapisów na sąd polubowny z uwagi na sposób

reprezentacji strony powodowej. Natomiast zarzut dotyczący skuteczności

umocowania pełnomocnika spółki S. H. Limited odnosi się wyłącznie do umowy

zawartej w dniu 28 sierpnia 2006 r. i wymagał odrębnego rozpoznania.

Sąd Apelacyjny przyjął zasadnie, że ocena skuteczności zapisów na sąd

polubowny była uzależniona od stwierdzenia czy umowy sprzedaży akcji Huty P., z

dnia 11 marca 2004 r. i 28 sierpnia 2006 r., w których je ustanowiono były

umowami ważnymi. Dla dokonania tej oceny nie miały znaczenia okoliczności,

których dotyczył zarzut naruszenia art. 24 rozporządzenia nr 44/2001. Zarzut ten

był także nieuzasadniony. Art. 24 rozp. Nr 44/2001 dotyczy problematyki jurysdykcji

krajowej, a brak jurysdykcji krajowej i istnienie zapisu na sąd polubowny stanowią

odrębne przeszkody procesowe. Dlatego też art. 24 rozp. Nr 44/2001 nie stanowi

podstawy prekluzji dla podniesienia zarzutu zapisu na zagraniczny sąd polubowny.

Pozwani podnieśli natomiast zarzut zapisu na sąd polubowny w odpowiedzi na

pozew, co spełnia wymóg wynikający z art. 1165 § 1 k.p.c. Skarżący nie zarzucił

przy tym naruszenia tego przepisu.

Strona powodowa podnosiła, że N. J., która podpisała umowy w imieniu

strony powodowej faktycznie nie pełniła funkcji prezesa zarządu i spółka nie była

należycie reprezentowana. Sąd Apelacyjny odwołując się do domniemania

wynikającego z art. 17 u.k.r.s. uznał jednak, że wyjaśnienie kwestii należytej

reprezentacji powodowej spółki nie jest istotne dla rozstrzygnięcia sprawy

w przypadku stwierdzenia, że osoby reprezentujące pozwane spółki nie wiedziały,

iż N. J. nie pełniła faktycznie funkcji prezesa zarządu Huty P. W tej sytuacji nie

można

zasadnie

zarzucić

Sądowi

drugiej

instancji

naruszenia

przepisów

regulujących sposób reprezentacji spółek akcyjnych i skutki wadliwej reprezentacji

takiej osoby prawnej przez podmioty nie będące jej organami. Zasadnicze

znaczenie miała zatem ocena zasadności stanowiska Sądu Apelacyjnego, w

którym przyjął, że strona powodowa nie wykazała aby osoby reprezentujące

pozwane spółki wiedziały, iż N. J. wpisana w rejestrze jako osoba uprawniona

jednoosobowo do reprezentacji strony powodowej, wiedziały o rzeczywistym braku

jej umocowania. Dopiero podważenie tej oceny uzasadniałoby uwzględnienie

skutków wadliwej reprezentacji spółki. Strona powodowa zasadnie zarzuciła, że

ocena Sądu Apelacyjnego związana ze skutkami domniemania zgodności danych

ujawnionych w rejestrze ze stanem rzeczywistym nie uwzględnia w należytym

stopniu okoliczności związanych z czynnościami spółki Huta P. podjętymi

dla ujawnienia w Krajowym Rejestrze Sądowym prawidłowego sposobu jej

reprezentacji. Nie można zatem podzielić oceny Sądu Apelacyjnego, że strona

powodowa nie podjęła niezwłocznie czynności zmierzających do usunięcia

wadliwego wpisu w KRS i utraciła możliwość powoływania się na sprzeczność

danych ujawnionych w rejestrze z rzeczywistym stanem prawnym. Sąd Apelacyjny

ograniczył się w istocie do stwierdzenia, że kurator dla spółki został ustanowiony

dopiero w marcu 2006 r. Nie ustalił natomiast kiedy zostało wszczęte postępowanie

w tej sprawie i kiedy powstały przesłanki do ustanowienia kuratora. Wymaga

jednocześnie podkreślenia, że domniemanie prawdziwości danych ujawnionych w

rejestrze mogło dotyczyć jedynie okresu, w którym N. J. figurowała w rejestrze jako

zarządca. Sąd Apelacyjny powołał ustalenia Sądu Okręgowego wskazujące,

że dotyczyło to okresu po dniu 28 kwietnia 2004 r. Sąd Apelacyjny nie stwierdził,

że ustalenie to kwestionuje, chociaż odwołał się do odpisu KRS, z którego miałoby

wynikać pełnienie tej funkcji już od dnia 30 czerwca 2003. Pierwsza z umów

dotyczących sprzedaży akcji została zaś zawarta w dniu 11 marca 2004 r. Drugą

z umów (z dnia 28 sierpnia 2006 r.) zawarto po wydaniu przez Sąd Rejonowy

postanowienia o ustanowieniu dla powodowej spółki kuratora (postanowienie z dnia

15 marca 2006 r.). W tej sytuacji niewystarczające było z kolei stwierdzenie Sądu

drugiej instancji, że fakt powołania kuratora nie był przedmiotem wpisu w KRS

przed zawarciem umowy. Sąd Apelacyjny nie rozważył skutku wcześniejszego

złożenia wniosku o wpis, nie ustalił, czy w rejestrze odnotowano złożenie tego

wniosku i nie rozważył, jakie znaczenie mogło mieć samo złożenie wniosku o wpis

dla wiedzy osób trzecich o sposobie reprezentacji strony powodowej. Z tych

względów uzasadniony był zarzut naruszenia art. 17 u.k.r.s.

Sąd Apelacyjny nieprawidłowo rozpoznał również zarzut strony powodowej

dotyczący braku umocowania pełnomocnika spółki S. H. Limited M. K. przy

zawieraniu umowy z dnia 11 marca 2004 r.. Błędnie uznał, że dla wyjaśnienia tej

kwestii nieprzydatny był dowód z przesłuchania ówczesnego prezesa tej spółki H.

C. z tego względu, że umocowanie M. K. wynikało z dokumentu pełnomocnictwa, a

H. C. w dniu 29 maja 2009 r. złożył oświadczenie, że udzielił tego pełnomocnictwa.

Sąd Apelacyjny nie wyjaśnił z jakich powodów to „oświadczenie" uznał za dowód

w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego i to wystarczający dla

ustalenia

udzielenia

pełnomocnictwa

przez

H. C.,

mimo

że wcześniej

w postępowaniu prowadzonym na Cyprze temu zaprzeczył. Wadliwe było również

stwierdzenie Sądu Apelacyjnego, że decydujące znaczenie dla oceny ważności

umowy zawartej w dniu 11 marca 2004 r. miało potwierdzenie dokonania zawarcia

umowy przez H. C. Skarżący podniósł zasadnie, że Sąd Apelacyjny prezentując

takie stanowisko nie ustalił czy w dniu 29 maja 2009 r. H. C. był nadal upoważniony

do reprezentacji spółki i nie rozważył, czy potwierdzenia dokonania czynności przez

pełnomocnika mogła w imieniu spółki dokonać skutecznie osoba, która w tym

czasie nie byłaby już uprawniona do jej reprezentacji. Sąd Apelacyjny nie wskazał

także uzasadnienia podstawy prawnej dla stwierdzenia skuteczności potwierdzenia

czynności

dokonanej

przez

pełnomocnika.

Nie

jest

zatem

możliwe

do

skontrolowania nawet to jakie prawo materialne brał pod uwagę Sąd Apelacyjny

przy uwzględnieniu, że oświadczenie z dnia 29 maja 2009 r. zostało złożone na

Cyprze i dotyczyło spółki cypryjskiej.

Z tych względów skarga kasacyjna była uzasadniona i zaskarżone nią

postanowienie podlegało uchyleniu na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c.