V CSK 42/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 42/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 kwietnia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marek Sychowicz

SSA Krzysztof Strzelczyk

Protokolant Ewa Zawisza

w sprawie z powództwa E. M.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej w J.

o przyjęcie w poczet członków i ustanowienie spółdzielczego własnościowego

prawa do lokalu,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 28 kwietnia 2006 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 21 lipca 2005 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w pkt. 1 ( pierwszym) i w tym zakresie

przekazuje

sprawę

Sądowi

Apelacyjnemu

do

ponownego

rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

E. M.– po ostatecznym sprecyzowaniu pozwu skierowanego przeciwko

Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko – Własnościowej w J. domagał się od

pozwanej, aby ustanowiła na jego rzecz spółdzielcze własnościowe prawo do bliżej

określonego lokalu użytkowego o łącznej powierzchni 599,50 m 2.

Wyrokiem z dnia 29 września 2004 r. Sąd Okręgowy w L. uwzględnił

powództwo, a Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 21 lipca 2005 r. oddalił apelację

pozwanej od tego wyroku. U podłoża obu tych orzeczeń legł pogląd, że umowa o

ustanowienie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu może być zawarta

niezależnie od członkostwa w spółdzielni.

Skarga kasacyjna pozwanej – oparta na obu podstawach z art. 3983 § 1

k.p.c. – zawiera zarzut naruszenia art. 171, 172 i 39 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r.

o spółdzielniach mieszkaniowych (tekst jednolity: Dz.U. z 2003 r., Nr 119, poz. 116

ze zm.), art. 5 k.c., a także art. 233 i 365 k.p.c., i zmierza do uchylenia

zaskarżonego wyroku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Artykuł 171 ust. 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych wyraża zasadę

związania spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu z członkostwem

w spółdzielni. W okresie obowiązywania prawa spółdzielczego z 1961r. oraz prawa

spółdzielczego (do końca lat osiemdziesiątych) była to zasada ustrojowa

spółdzielczego

prawa

mieszkaniową

jako

i reglamentowej.

mieszkaniowego.

integralny

Przejawem

element

jej

Kształtowała

ona

gospodarki

nakazowo-rozdzielczej

obowiązywania

było

spółdzielczość

przede

wszystkim

uzależnienie skuteczności zbycia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu

od przyjęcia nabywcy w poczet członków spółdzielni (dawny art. 233 § 2 prawa

spółdzielczego i art. 17 2 ust. 2 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych),

a w konsekwencji tej zasady spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mogło

wygasnąć w następstwie ustania członkostwa w spółdzielni (dawny art. 227 prawa

spółdzielczego

i

art.

ustawy

o

spółdzielniach

mieszkaniowych),

bądź niedokonania

tzw.

czynności

zachowawczych

przez

spadkobierców

dziedziczących spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu (art. 228 prawa

spółdzielczego) albo małżonków po rozwodzie lub po unieważnieniu małżeństwa

(art. 216 prawa spółdzielczego).

Zasada

związania

spółdzielczego

własnościowego

prawa

do

lokalu

z członkostwem w spółdzielni obowiązuje nadal, choć w ograniczonym zakresie

(o czym niżej), co znalazło potwierdzenie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 20 kwietnia 2005 r., K 42/02 (OTK – A 2005, nr 4, poz. 38), zgodnie

z którym art. 171 ust. 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych jest zgodny z art.

32 i 64 ust. 2 Konstytucji. Oznacza to, że umowa o ustanowienie spółdzielczego

własnościowego prawa do lokalu może być zawarta tylko z jej członkiem.

Ograniczenie zakresu obowiązywania zasady związania spółdzielczego

własnościowego prawa do lokalu z członkostwem w spółdzielni nastąpiło w wyniku

utraty mocy art. 172 ust. 2 prawa o spółdzielniach mieszkaniowych. Przepis ten

w znacznym stopniu ograniczał zbywalność spółdzielczego własnościowego prawa

do lokalu. Uzależniał bowiem skuteczność zbycia tego prawa od przyjęcia nabywcy

w poczet członków spółdzielni. Podobnie jak art. 178 ust. 1 ustawy o spółdzielniach

mieszkaniowych stanowił konsekwencję wyrażonej w art.17 1 tej ustawy zasady

związania spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu z członkostwem

w spółdzielni. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 30 marca 2004 r., K 32/03

(OTK-A 2004, Nr 3, poz. 22) zakwestionował zgodność z Konstytucją art. 172 ust. 2

prawa

o

spółdzielniach

mieszkaniowych.

W

konsekwencji

utraty

mocy

obowiązującej art. 172 ust. 2 prawa o spółdzielniach mieszkaniowych - podobnie jak

art. 178 ust. 1 tej ustawy - zasada związania spółdzielczego własnościowego prawa

do

lokalu

z członkostwem

w spółdzielni

obowiązuje

jedynie

w okresie

poprzedzającym powstanie tego prawa (oczywiście jednak z takim zastrzeżeniem,

że obecnie konstytutywne ustanawianie spółdzielczego własnościowego prawa do

lokalu zostało wyłączone). Zasada ta - od dnia wejścia w życie wskazanego wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 marca 2004 r. - nie obowiązuje natomiast

w odniesieniu do prawa już istniejącego. Oznacza to, że osoba, której przysługuje

spółdzielcze prawo do lokalu, nie musi już być członkiem spółdzielni.

Reasumując, umowa, jakiej zawarcia domaga się powód, może być zawarta

tylko z członkiem spółdzielni (skarżącej). Poza oceną Sądu Najwyższego pozostaje

zaś okoliczność, czy powodowi przysługuje skuteczne roszczenie o przyjęcie

w poczet członków skarżącej.

Z tych przyczyn orzeczono, jak w wyroku.

jz