V CSK 400/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 400/07

POSTANOWIENIE

Dnia 22 lutego 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku A. B. i M. G.

przy uczestnictwie „S.(...)” Sp. z o.o. w W.

o wpis w księgach wieczystych Kw nr (...)1/9 i Kw nr (...)8/9,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 22 lutego 2008 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy A. B.

od postanowienia Sądu Okręgowego w J. z dnia 23 maja 2007 r., sygn. akt II Ca (…),

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w J. postanowieniem z dnia 20 lutego 2007 r. oddalił wniosek A.

B. i M. G. o wykreślenie wpisu hipoteki kaucyjnej do kwoty 1 892 774 zł., ustanowionej

na rzecz uczestnika postępowania „S.(...)” sp. z o.o. w W. Sąd ten stwierdził, że

wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej wymaga wykazania odpowiednim dokumentem,

że hipoteka wygasła. Wnioskodawcy przedstawili potwierdzone notarialnie polecenie

przelewu na rzecz spółki „S.(…)” kwoty 1 797 710,19 zł. Nie stanowiło to dokumentu

odpowiadającego cechom pokwitowania spłaty długu przez wierzyciela. W kognicji sądu

wieczystoksięgowego nie mieści się zaś prowadzenie postępowania dowodowego na

okoliczność, czy wierzytelność zabezpieczona hipoteką wygasła. Ponieważ brak było

odpowiedniego dokumentu mogącego stanowić podstawę wpisu, wniosek podlegał

oddaleniu.

Apelacja wnioskodawców, do której dołączyli zaświadczenie komornika, że

dokonali spłaty całej należności egzekwowanej przez uczestnika postępowania, została

oddalona postanowieniem Sądu Okręgowego w J. z dnia 23 maja 2007 r. Sąd drugiej

instancji podzielił pogląd skarżącego, że pokwitowanie komornika ma taki sam skutek

jak pokwitowanie wierzyciela sporządzone w formie dokumentu urzędowego. Podkreślił

jednak, że złożone przez wnioskodawców zaświadczenie wystawione przez komornika

dotyczyło kwoty 1 738 449,19 zł, a zatem niższej niż wysokość hipoteki kaucyjnej. W tej

sytuacji nie było możliwe przyjęcie, że zaświadczenie komornika czyni zadość

obowiązkowi

przedłożenia

przez

wnioskodawców

wymaganego

pokwitowania

wierzyciela, tym bardziej, że wierzyciel zaprzeczał, aby został w całości zaspokojony.

Należało podzielić zatem ocenę Sądu Rejonowego, że wnioskodawcy nie przedłożyli

dokumentu, z którego wynikałoby zaspokojenie w całości wierzyciela i który mógłby

stanowić tym samym podstawę wykreślenia hipoteki.

Skarga

kasacyjna

wnioskodawców

została

oparta

na

obu

podstawach

określonych w art. 3983 § 3 k.p.c. W ramach podstawy naruszenia przepisów

postępowania skarżący zarzucili obrazę art. 6268 § 2 k.p.c., a w ramach podstawy

naruszenia prawa materialnego obrazę art. 31 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i

hipotece (dalej u.k.w.h.). W oparciu o te zarzuty wnieśli o uchylenie zaskarżonego

postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w J. do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Art. 6268 § 2 k.p.c., który przewiduje, że w postępowaniu wieczystoksięgowym

sąd bada jedynie treść wniosku, treść i formę dołączonych do niego dokumentów oraz

treść księgi wieczystej, wskazuje jednoznacznie na ograniczony zakres kognicji sądu w

postępowaniu o wpis w księdze wieczystej. Skarżący podniósł zasadnie, że sąd nie

mógł

uwzględnić

zatem

twierdzeń

uczestników

postępowania

nie

popartych

odpowiednimi dokumentami. Przepis art. 6268 § 2 k.p.c. został zatem istotnie naruszony

w sytuacji, gdy Sąd drugiej instancji poddał ocenie twierdzenie uczestnika postępowania

odnoszące się do braku zaspokojenia całej wierzytelności zabezpieczonej poprzez wpis

hipoteki. Nie sposób natomiast podzielić oceny skarżącego dotyczącej naruszenia tego

przepisu, z uwagi na dokonaną prze Sąd ocenę treści zaświadczenia komornika.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd wykluczył możliwość

prowadzenia postępowania dla wyjaśnienia, czy wierzytelność zabezpieczona hipoteką

wygasła i rozstrzygania sporu w tym zakresie. W takim wypadku wchodziłoby w grę

postępowanie o ustalenie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art.

10 u.k.w.h.). W rzeczywistości Sąd drugiej instancji nie wyszedł też poza ocenę treści

złożonego do akt zaświadczenia komornika, skoro podkreślił, że wynikało z niego

potwierdzenie spłaty całego egzekwowanego roszczenia. Innym zagadnieniem jest

natomiast, czy z treści tego zaświadczenia wynikało istotnie, jak twierdził skarżący, że

wierzytelność zabezpieczona hipoteką kaucyjną została spłacona w całej wysokości. Sąd

odrzucił taką możliwość, stwierdzając, że zaświadczenie komornika dotyczyło innej

kwoty niż wysokość hipoteki kaucyjnej. W tym zakresie stanowisko to należy uznać za

usprawiedliwione.

Z istoty hipoteki kaucyjnej wynika, że zabezpiecza ona wierzytelność, której wysokość

nie jest jeszcze ustalona. Wpis określonej hipoteki kaucyjnej oznacza najwyższą sumę

odpowiedzialności rzeczowej. Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 2 maja 1960 r. (4 CR

1028/59) stwierdził, że zapłata całej sumy wymienionej we wpisie hipoteki uzasadnia

wykreślenie tej hipoteki, bowiem skutkuje wygaśnięciem wierzytelności z danego

stosunku prawnego, w każdym razie w takim zakresie, w jakim wierzyciel w wyniku

wpisu hipoteki może jej dochodzić z nieruchomości. Także w wypadku wystawienia

przez wierzyciela pokwitowania stwierdzającego zapłatę całego długu, nie budzi

wątpliwości wygaśnięcie zabezpieczonej wierzytelności. Tego rodzaju pokwitowanie,

sporządzone w odpowiedniej formie, jest zatem wystarczające do wykreślenia hipoteki.

W innych wypadkach wykreślenie hipoteki kaucyjnej z powołaniem się na wygaśnięcie

wierzytelności, którą zabezpieczała, w wyniku zapłaty długu, wymaga stwierdzenia

rzeczywistej

wysokości

tej

wierzytelności,

a

następnie

porównanie

jej

z udokumentowaną spłatą zadłużenia. Zaświadczenie komornika, złożone przez

wnioskodawców, nie zawierało zaś treści wskazującej na wysokość wierzytelności

zabezpieczonej hipoteką. Odnosiło się ono wyłącznie do wysokości wierzytelności

egzekwowanej, która nie musi odpowiadać wierzytelności należnej i ustalonej w tytule

wykonawczym. Komornik nie stwierdził, że dłużnik zaspokoił całą należność wynikającą

z tytułu wykonawczego, lecz należność, której dotyczył wniosek egzekucyjny. W

sytuacji, w której kwota wskazana przez komornika była jednocześnie niższa niż

wysokość hipoteki kaucyjnej, brak było podstaw do stwierdzenia w oparciu o treść tego

zaświadczenia, że wygasło w całości zobowiązanie zabezpieczone hipoteką. Skoro zaś

dokument wystawiony przez komornika nie potwierdzał w istocie wygaśnięcia całej

wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, na skutek zapłaty dokonanej na rzecz

wierzyciela, to bezzasadny był zarzut naruszenia art. 31 ust. 1 u.k.w.h. w wyniku jego

błędnej wykładni w wyniku rzekomego przyjęcia przez Sąd, że pokwitowanie spłaty

całkowitego zadłużenia wystawione przez komornika nie jest w świetle art. 815 § 2 k.p.c.

dokumentem wystarczającym do wykreślenia hipoteki kaucyjnej.

Z przyczyn wyżej wskazanych zaskarżone postanowienie odpowiada prawu

i skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814 k.p.c.