V CSK 383/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 383/07

POSTANOWIENIE

Dnia 18 stycznia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca)

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie z wniosku S. Z. i H. Z.

przy uczestnictwie Gminy Miejskiej B., Przedsiębiorstwa Projektowania i Realizacji

Budownictwa „I.(...)” w W. oraz L. S.

o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 18 stycznia 2008 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawców od postanowienia Sądu Okręgowego w J.

z dnia 8 maja 2007 r., sygn. akt II Ca (…),

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w J.

do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 8 maja 2007 r. Sąd Okręgowy w J. oddalił apelację

wnioskodawców S. Z. i H. Z., którzy domagali się stwierdzenia nabycia własności

nieruchomości w drodze zasiedzenia. Sąd ustalił, że ojciec wnioskodawczyni M. W.

posiadał od 1945 r. grunt o powierzchni 1920 m2 stanowiący część dziatek nr 290, 289 i

291. Nieruchomość ta sąsiadowała z działką nr 404, którą wraz z innymi

nieruchomościami stanowiącymi własność lub współwłasność M. W. w latach

siedemdziesiątych przejął Skarb Państwa.

W 1959 r. wskazany posiadanie wyżej określonego gruntu przeszło na

wnioskodawców, którzy go zagospodarowali. W latach dziewięćdziesiątych w wyniku

komunalizacji właścicielem działek nr 289, 290 i 291 stała się Gmina Miejska B., która w

dniu 26 lutego 1998 r. oddała je w użytkowanie wieczyste uczestnikom postępowania.

Zmiany w zakresie własności gruntu oraz ustanowienie użytkowania wieczystego

ujawniono w księgach wieczystych. Stan posiadania nie uległ zmianie. Wnioskodawcy

byli posiadaczami w złej wierze.

Sąd pierwszej instancji w tak ustalonym i niekwestionowanym stanie faktycznym

postanowieniem z dnia 8 maja 2007 r. oddalił wniosek małżonków Z. Wskazał, że

ustanowienie użytkowania wieczystego przez gminę stanowiło przejaw władztwa nad

nieruchomością i przerwało bieg terminu zasiedzenia. Niemożliwa stała się kontynuacja

biegu zasiedzenia względem Gminy Miejskiej B., gdyż od chwili ustanowienia

użytkowania wieczystego możliwe stało się jedynie zasiedzenie tego prawa.

Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji wskazując,

że niedopuszczalne jest stwierdzenie zasiedzenia, którego termin liczony byłby wobec

właściciela nieruchomości będącego gminą lub Skarbem Państwa w sytuacji, gdy

w okresie biegu terminu zasiedzenia na nieruchomości ustanowione zostało prawo

użytkowania wieczystego.

Skarga kasacyjna wnioskodawców oparta została na podstawie naruszenia

przepisów prawa materialnego. Wskazują oni naruszenie art.172 oraz 123 § 1 pkt 1 w

związku z art. 175 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nabycie własności nieruchomości w drodze zasiedzenia jest usankcjonowaniem

długotrwałego stanu, w którym innemu podmiotowi służy prawo własności, natomiast

faktycznie uprawnienia właścicielskie wykonywane są przez inną osobę. Ten rozdźwięk

pomiędzy stanem prawnym a stanem faktycznym, przy biernym zachowaniu się osoby

uprawnionej, stwarza niepewność, która powinna zostać usunięta. Celowi temu służy

instytucja nabycia prawa w drodze zasiedzenia, a więc na skutek długotrwałego

faktycznego wykonywania uprawnień właścicielskich.

Zgodnie z art. 172 k.c. nabycie własności nieruchomości następuje, w przypadku

złej wiary posiadacza, po upływie trzydziestu lat od chwili objęcia nieruchomości w

posiadanie samoistne. Do biegu terminu zasiedzenia stosuje się odpowiednio przepisy

dotyczące biegu terminu przedawnienia (art. 175 k.c.). Oznacza to, że dokonując oceny,

czy bieg terminu zasiedzenia uległ przerwaniu należy sięgnąć do art. 123 k.c. Przepis

ten przewiduje, że bieg terminu przedawnienia przerywa się przez każdą czynność

przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub

egzekwowania

roszczeń

danego

rodzaju

albo

przed

sądem

polubownym,

przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub

zabezpieczenia roszczenia (pkt 1), a także przez uznanie roszczenia przez osobę,

przeciwko której roszczenie przysługuje (pkt 2).

Zdarzenia określone w art. 123 k.c. powodują przerwanie także biegu

zasiedzenia. Wyliczenie zawarte w tym przepisie ma charakter wyczerpujący, a więc

żaden inny niż wynikający z pkt 1 art. 123 k.c. przejaw władztwa nad rzeczą osoby

uprawnionej nie pociąga za sobą przerwania biegu zasiedzenia. W szczególności za

takie zdarzenie nie może być uważane rozporządzenie rzeczą. Jeżeli bowiem nastąpi

zmiana podmiotu własności, ale nie towarzyszy temu zmiana w stanie posiadania, a

nowy właściciel nie podejmuje działań określonych w art. 123 pkt 1 k.c., zasiedzenie

biegnie dalej, a tylko skutek zasiedzenia w postaci utraty przysługującego prawa dotknie

inną osobę (nabywcę a nie dotychczasowego właściciela).

Dotyczy to także ustanowienia przez Skarb Państwa lub gminę użytkowania

wieczystego na gruncie znajdującym się w posiadaniu samoistnym niewłaściciela. Jeżeli

ustanowienie takiego prawa nie spowodowało zmiany w faktycznym władaniu

nieruchomością,

bieg

zasiedzenia

nie

zostaje

przerwany.

W

okolicznościach

rozpoznawanej sprawy, jak wynika z poczynionych ustaleń, ustanowienie użytkowania

wieczystego na rzecz uczestników nie pociągnęło za sobą zmian w posiadaniu

określonego gruntu przez wnioskodawców. Termin zasiedzenia biegł zatem w dalszym

ciągu przeciwko Gminie. Stąd pogląd zaprezentowany przez Sąd pierwszej instancji i

akceptowany przez Sąd drugiej instancji jest oczywiście niezasadny. W szczególności

treść art. 232 k.c. nie wyłącza możliwości nabycia własności nieruchomości w drodze

zasiedzenia, przy czym skutek w postaci utraty prawa dotknie właściciela gruntu (w

rozpoznawanej sprawie Gminę). Ewentualne komplikacje związane z sytuacją

użytkownika wieczystego takiego gruntu nie wyłączają działania art. 172 k.c.

Z tych względów Sąd Najwyższy uznał skargę kasacyjną wnioskodawców

za uzasadnioną i orzekł jak w sentencji (art. 39815 § 1 k.p.c.).