V CSK 376/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 376/09

POSTANOWIENIE

Dnia 22 kwietnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Biura Informacyjno-Prawnego „A.” S.A. w M.

przy uczestnictwie A. G., D. M. i M. M.

o wpis hipoteki przymusowej zwykłej w Kw nr [...],

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 22 kwietnia 2010 r.,

skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania A. G.

od postanowienia Sądu Okręgowego w C.

z dnia 28 maja 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Dnia 18 lutego 2009 r. referendarz sądowy dokonał w prowadzonej w Sądzie

Rejonowym w C. księdze wieczystej Kw. nr [...] wpisu hipoteki przymusowej zwykłej

w wysokości 226 860,06 zł na rzecz Biura Informacyjno –Prawnego „A.” SA w M.

Jako podstawę wpisu wskazał: postanowienie Sądu Okręgowego w C. z dnia 9

maja 2008 r., sygn. akt I CO 65/08, którym na rzecz „A.” SA w M. na podstawie art.

788 § 1 k.p.c. nadano klauzulę wykonalności – w zakresie dotyczącym orzeczenia

o kosztach procesu – wyrokowi Sądu Okręgowego w C. z dnia 11 września 2003

r.,; postanowienie Sądu Okręgowego w C. z dnia 23 września 2008 r., którym

wydano wierzycielowi „A.” SA w M. drugi tytuł wykonawczy, w postaci wyroku Sądu

Okręgowego w C. z dnia 11 września 2003 r., zaopatrzonego postanowieniem

Sądu Okręgowego w C. z dnia 9 maja 2008 r., w klauzulę wykonalności w celu

złożenia przez tego wierzyciela wniosku o wpis hipoteki przymusowej; wyrok Sądu

Okręgowego w C. z dnia 11 września 2003 r., uznający na podstawie art. 527 k.c.

za bezskuteczną w stosunku do Towarzystwa Leasingowego SA w K. umowę

darowizny nieruchomości, objętej księgą wieczystą Kw. Nr [...], dokonanej przez D.

i M. małż. M. na rzecz córki A. M., w celu wyegzekwowania wierzytelności

zasądzonej wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia 6 czerwca 2001 r., oraz

wyrok Sądu Okręgowego w C. z dnia 6 czerwca 2001 r., zaopatrzony w klauzulę

wykonalności nadaną na rzecz „A.” SA w M. postanowieniem Sądu Okręgowego w

C. z dnia 21 kwietnia 2008 r.

Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2009 r. Sąd Rejonowy w C. – po

rozpoznaniu skargi uczestniczki postępowania A. G. (M.) na orzeczenie

referendarza – zaskarżony wpis utrzymał w mocy.

Powołując się na art. 776 i 777 § 1 pkt 1 k.p.c., Sąd Rejonowy uznał, że

podstawą dokonania zaskarżonego wpisu jest tytuł wykonawczy, który stanowi

wyrok Sądu Okręgowego w C. z dnia 6 czerwca 2001 r., zasądzający od D. i M.

małż. M. na rzecz Towarzystwa Leasingowego SA w K. 326 806,06 zł

z ustawowymi odsetkami, zaopatrzony postanowieniem Sądu Okręgowego w K. z

dnia 21 kwietnia 2008 r., w klauzulę wykonalności, nadaną na podstawie art. 788 §

1 k.p.c. na rzecz wnioskodawcy jako następcy prawnego wierzyciela. Zarzut

skarżącej, że wnioskodawca nie przedłożył właściwego tytułu wykonawczego

należało więc uznać za nieuzasadniony.

Sąd Rejonowy nie podzielił zapatrywania skarżącej, że właściwy tytuł

wykonawczy uprawniający do wpisania hipoteki przymusowej zwykłej stanowiłby –

nie złożony przez wnioskodawcę – uwzględniający skargę paulińską wyrok Sądu

Okręgowego w C. z dnia 11 września 2003 r., zaopatrzony w klauzulę wykonalności

także

co

do

rozstrzygnięcia

merytorycznego.

Sąd

podkreślił,

że

wyrok

uwzględniający skargę paulińską ze względu na jego prawokształtujący charakter

nie nadaje się do wykonania i nie ma podstaw – w konsekwencji – do nadania mu

klauzuli wykonalności.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w C. oddalił apelację A. G.,

podzielając ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu pierwszej instancji. Sąd

odwoławczy podkreślił, że w prawa wierzyciela Towarzystwa Leasingowego SA w

K., wynikające także z wyroku z dnia 11 września 2003 r. uwzględniającego skargę

paulińską, w drodze sukcesji generalnej wstąpiło Towarzystwo Leasingowe SA w

P., a następnie na podstawie umowy cesji z dnia 26 czerwca 2006 r. –

wnioskodawca. Przedmiotem tej cesji była wierzytelność objęta wyrokiem Sądu

Okręgowego w C. z dnia 6 czerwca 2001 r., która zgodnie z art. 509 § 2 k.c.

przeszła na cesjonariusza wraz z wszelkimi związanymi z nią prawami.

W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach, pełnomocnik uczestniczki

postępowania zarzucił naruszenie art. 509 § 2 k.c., 531 k.c. i art. 109 u.k.w.h. oraz

art. 386 § 1 k.p.c., art. 6269 w związku z art. 6266 § 2 k.p.c., art. 233 w związku

z art. 391 § 1 k.p.c., art. 776 w związku z art. 777 § 1 pkt 1 i 391 § 1 k.p.c. i art. 788

w związku z art. 391 § 1 k.p.c. Powołując się na te podstawy, wniósł o uchylenie

zaskarżonego

postanowienia

oraz postanowienia

Sądu

pierwszej

instancji

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania albo o uchylenie „zaskarżonego

wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia art. 509 § 2 k.p.c. przez błędną jego wykładnię polega –

zdaniem skarżącej – na błędnym przyjęciu, że przelew wierzytelności z dnia

26 czerwca 2006 r. obejmował także uprawnienie cedenta do zaspokojenia

wierzytelności z nieruchomości darowanej przez dłużników córce, wynikające

z uznania wymienionej darowizny za bezskuteczną wobec cedenta na podstawie

art. 527 k.c. Istota zarzutu sprowadza się zatem do kwestii, czy wspomniane

uprawnienie stanowi w rozumieniu art. 509 § 2 k.c. prawo związane z przelaną

wierzytelnością, przechodzące wraz z nią na nabywcę.

W wypadku nabycia wierzytelności w drodze przelewu ma miejsce sukcesja

syngularna, translatywna. To oznacza, że w wyniku przelewu wierzytelności

zmienia się osoba wierzyciela, ale wierzytelność pozostaje ta sama, cesjonariusz

uzyskuje ją w takim kształcie prawnym, w jakim ona przysługiwała cedentowi.

Ponadto – zgodnie z art. 509 § 2 k.c. – wraz z wierzytelnością przechodzą na

nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenia o zaległe

odsetki. W literaturze podkreśla się, że w rozumieniu tego przepisu „wierzytelność”

oznacza uprawnienie wierzyciela objęte umową cesji. O tym czy w rozumieniu art.

509 § 2 k.c. dane uprawnienie jest związane z wierzytelnością należy zatem

rozstrzygać nie w aspekcie pojęcia wierzytelności, ale z punktu widzenia

konkretnego uprawnienia wierzyciela objętego umową przelewu.

Z art. 509 § 2 k.c. wynika, że ustawodawca, który roszczenie o zaległe

odsetki, mające byt prawny niezależny od należności głównej, uznał za prawo z nią

związane, użytemu w przytoczonym przepisie pojęciu „prawa związane” nadał

szeroki znaczenie (por. wyrok Sąd Najwyższego z dnia 3 września 1998 r., I CKN

822/97, OSNC 1999, nr 2, poz. 39). W literaturze podkreśla się, że znaczenie

omawianego pojęcia odbiega od tego, jakie się mu zazwyczaj przypisuje. Za prawo

związane uważa się bowiem zwykle tylko takie prawo, które może przysługiwać

jedynie podmiotowi określonego prawa niezwiązanego (wolnego), i które wskutek

tego nie może być samodzielnie zbyte bez jednoczesnego przeniesienia prawa

wolnego.

Do praw, które na podstawie art. 509 § 2 k.c. przechodzą na cesjonariusza –

poza

wymienionym

wprost

w

tym

przepisie

roszczeniem

o

odsetki

–

w piśmiennictwie i orzecznictwie zaliczono także możność zaskarżenia czynności

zdziałanych z pokrzywdzeniem wierzyciela (art. 527 k.c.) (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 28 listopada 2006 r., IV CSK 224/06, niepubl.). Szeroko ujęty

zakres praw w rozumieniu art. 509 § 2 k.c. związanych z wierzytelnością mieści

również – jak trafnie przyjął Sąd Apelacyjny – przysługujące cedentowi uprawnienie

do zaspokojenia wierzytelności z nieruchomości darowanej przez dłużników osobie

trzeciej, wynikające z uznania darowizny za bezskuteczną wobec cedenta na

podstawie art. 527 k.c. Przemawia za tym także ściśle łącząca się z przelewem

wierzytelności zasada, że cesjonariusz wstępuje w pozycję prawną cedenta.

Wobec niekwestionowanego w sprawie ustalenia, że zbywcy wierzytelności

w chwili dokonania cesji z dnia 26 czerwca 2006 r. przysługiwało uprawnienie do

zaspokojenia wierzytelności z nieruchomości darowanej przez dłużników córce,

wynikające z uwzględniania wyrokiem z dnia 11 września 2003 r. skargi paulińskiej,

nie ma podstaw do podważenia stanowiska Sądu odwoławczego, że wspomniane

uprawnienie na podstawie przytoczonej cesji przeszło na nabywcę wierzytelności

jako prawo związane z przelaną wierzytelnością. W tej sytuacji nie można podzielić

odmiennego zapatrywania skarżącej. Przeciwko temu stanowisku przemawia także

treść umowy przelewu, w której strony wyraziły wprost wolę przeniesienia

wierzytelności – co przyznano w skardze kasacyjnej – łącznie ze związanymi z nią

wszystkimi prawami. Przeszkody do przeniesienia omawianego uprawnienia na

cesjonariusza na podstawie art. 509 § 2 k.c. nie stanowi prawokształtujący

charakter tego uprawnienia. Należy bowiem podzielić wyrażone w cytowanym

wyroku Sąd Najwyższego z dnia 28 listopada 2006 r., IV CSK 224/06 stanowisko,

że przelew powoduje nie tylko sukcesję samej wierzytelności, lecz również

obejmuje inne elementy, składające się na sytuację wierzyciela; w jego wyniku

cesjonariusz uzyskuje także uprawnienia kształtujące.

Reasumując, zarzut naruszenia art. 509 § 2 k.c. należało uznać za

nieuzasadniony. To oznacza, że na podstawie umowy cesji z dnia 26 czerwca

2006 r. „A.” SA w M. jako cesjonariusz nabyła wierzytelność – wbrew stanowisku

skarżącej – wraz z przysługującym centowi uprawnieniem do zaspokojenia

wierzytelności z nieruchomości darowanej przez dłużników córce, wynikającym z

uznania wspomnianej darowizny za bezskuteczną wobec cedenta na podstawie art.

527 k.c. W konsekwencji, pozostałe zarzuty naruszenia prawa, ze względu na to,

że zostały one oparte na przyjętym przez skarżącą odmiennym, błędnym założeniu,

tracą doniosłość prawną, zdolność skutecznego podważenia zaskarżonego

orzeczenia.

Nieuzasadniony jest zatem zarzut naruszenia art. 109 u.k.w.h. polegający

zdaniem skarżącej na tym, że wnioskodawczyni – w przeciwieństwie do cedenta –

nie mogła uzyskać wpisu hipoteki przymusowej zwykłej, ponieważ uprawnienie do

zaspokojenia wierzytelności z nieruchomości darowanej przez dłużników córce,

wynikające z uznania wspomnianej darowizny za bezskuteczną wobec cedenta na

podstawie art. 527 k.c., przysługuje jedynie cedentowi, a nie cesjonariuszowi.

Tak samo należy ocenić zarzut naruszenia art. 531 k.c. Przekonanie

skarżącej, że wnioskodawczyni powinna uzyskać wyrok uwzględniający jej własną

skargę

pauliańska,

aby

skorzystać

z

możliwości

zaspokojenia

przelanej

wierzytelności z darowanej nieruchomości, nie uwzględnia bowiem skutków cesji

wierzytelności z dnia 26 czerwca 2006 r.

Chybiony jest także zarzut naruszenia art. 6269 w związku z art. 6268 § 2

k.p.c. Źródło nabycia przez cesjonariusza związanego z przelaną wierzytelnością

uzyskanego

cedenta

przez

z nieruchomości

darowanej

uprawnienia

przez

do

dłużników

zaspokojenia

córce

wierzytelności

stanowi

bowiem

niekwestionowana w sprawie umowa cesji z dnia 26 czerwca 2006 r. Nie

zachodziła zatem przeszkoda do dokonania wpisu w postaci niewykazania

przejścia wspomnianego uprawnienia na cesjonariusza. Nie ulega też wątpliwości,

że

ocenia

umowy

przelewu

wierzytelności

mieści

się

w

kognicji

sądu

wieczystoksięgowego. Zarzut naruszenia art. 233 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. –

ze względu na treść art. 3983 § 3 k.p.c. – nie może natomiast stanowić podstawy

skargi kasacyjnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 maja 2006 r., V CSK

97/06, niepubl.).

Nieuzasadniony jest również zarzut naruszenia art. 776 w związku z art. 777

§ 1 pkt 1 i 391 § 1 k.p.c. w istocie sprowadzający się do przekonania skarżącej, że

wnioskodawczyni uzyskała wpis hipoteki przymusowej, mimo że jej wierzytelność

nie została stwierdzona tytułem wykonawczym. Z dołączonych do wniosku o wpis

hipoteki dokumentów i stanowiących podstawę uwzględnienia wniosku wynika

jednoznacznie, że wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia 21 kwietnia 2001 r. został

zaopatrzony postanowieniem tego Sądu z dnia 21 kwietnia 2008 r. w klauzulę

wykonalności nadaną na rzecz cesjonariusza. Nie ma także wątpliwości, że również

wyrokowi Sądu Okręgowego w K. z dnia 11 września 2003 r. została nadana – w

zakresie orzeczenia o kosztach – klauzula wykonalności na rzecz nabywcy

wierzytelności. Zabezpieczona hipoteką wierzytelność została więc stwierdzona

tytułem wykonawczym. Klauzula wykonalności nie została natomiast nadana

wyrokowi z dnia 11 września 2003 r. w zakresie uwzględniającym skargę

pauliańką. Przytoczony wyrok w tej części, ze względu na jego charakter

prawokształtujący – jak trafnie przyjął Sąd Okręgowy – nie nadaję się do wykonania

i dlatego nie podlega zaopatrzeniu w klauzulę wykonalności. Nie oznacza to jednak,

że

niedopuszczalność

zaopatrzenia

go

w klauzulę

wykonalności

stanowi

przeszkodę do uwzględnienia wniosku cesjonariusza o wpis hipoteki. Nabycie

przez cesjonariusza przysługującego cedentowi uprawnienia do zaspokojenia

wierzytelności z nieruchomości darowanej przez dłużników córce wynika bowiem z

umowy cesji wierzytelności.

Nie wymaga oceny zarzut naruszenia art. 788 w związku z art. 391 § 1 k.p.c.

Skarżąca podniosła go bowiem na wypadek uznania przez Sąd Najwyższy, że

wyrok uwzględniający skargę pauliańską podlega zaopatrzeniu w klauzulę

wykonalności.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji

postanowienia (art. 39814 k.p.c.).