V CSK 346/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 346/07

POSTANOWIENIE

Dnia 19 grudnia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Krzysztof Strzelczyk

SSA Michał Kłos (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Gminy W.

przeciwko Syndykowi Masy Upadłości "I." Spółki z o.o.

z udziałem interwenientów ubocznych: "G." z siedzibą w C. (Francja) i E.O.

o rozwiązanie umowy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 19 grudnia 2007 r.,

skargi kasacyjnej interwenienta ubocznego "G." z siedzibą w C. (Francja)

od postanowienia Sądu Apelacyjnego

z dnia 5 marca 2007 r., sygn. akt [...],

1. oddala skargę kasacyjną;

2. zasądza od interwenienta ubocznego "G." z siedzibą w C.

(Francja) na rzecz powoda Gminy W. kwotę 3.600,- zł. (trzy

tysiące sześćset złotych) z tytułu zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego;

3. oddala wniosek pozwanego o zasądzenie kosztów

postępowania kasacyjnego od interwenienta ubocznego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 10 października 2005 r., Sąd Okręgowy w W.

umorzył postępowanie wywołane wniesieniem apelacji przez interwenienta

ubocznego po stronie pozwanej „G." z siedzibą w C. (Francja) od wyroku tego Sądu

z dnia 28 października 2004 r. Orzeczenie powyższe Sąd Okręgowy uzasadnił

stanowiskiem

pozwanego,

który

sprzeciwił

się

tej

czynności

procesowej.

Postanowieniem z dnia 3 marca 2006 r. Sąd Apelacyjny oddalił zażalenie na

powyższe postanowienie. Sąd Apelacyjny podzielił pogląd Sądu Okręgowego o

niedopuszczalności – w świetle art. 79 k.p.c. - zaskarżenia wyroku apelacją przez

interwenienta ubocznego wbrew sprzeciwowi strony, do której przystąpił. Pozwany

syndyk masy upadłości mógł zgłosić taki sprzeciw bez zgody rady wierzycieli.

Czynność taka nie została bowiem wskazana w art. 131 rozporządzenia

Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. Prawo upadłościowe

(jedn. tekst: Dz. U. z 1991 r., Nr 118, poz. 512 ze zm. - dalej „pr.up.").

Postanowieniem z dnia 19 października 2006 r. Sąd Najwyższy uchylił

powyższe postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. Sąd

Najwyższy uznał, że Sąd Apelacyjny - nie podzielając zarzutu dotyczącego

naruszenia przepisu art. 174 § 1 pkt 4 i § 2 k.p.c. - nie odniósł się do wszystkich

zarzutów zawartych w zażaleniu. Sąd Najwyższy uznał za niezbędne rozważenie

aktualności dotychczasowego orzecznictwa, wykluczającego

dopuszczalność

rozwiązania użytkowania wieczystego po ogłoszeniu upadłości użytkownika

wieczystego na gruncie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce

nieruchomościami (jedn. tekst: Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm. - dalej

„u.g.n."). Uchylenie się przez Sąd Apelacyjny od przeprowadzenia takiej oceny nie

pozwoliło na odparcie podniesionych przez stronę skarżącą zarzutów naruszenia

przepisów postępowania.

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny oddalił zażalenie i orzekł o

kosztach postępowania zażaleniowego i kasacyjnego. Odnosząc się do zarzutu

naruszenia art. 174 § 1 pkt 4 i § 2 k.p.c., Sąd Apelacyjny uznał ten zarzut za

nieuzasadniony. Sąd ten powołał się na zawieszenie postępowania i podjęcie go z

udziałem syndyka postanowieniami wydanymi w 1999 r. i 2002 r. W tej sytuacji brak

było podstaw dla ponownego zawieszenia postępowania. W ocenie Sądu

Apelacyjnego nie zachodził w sprawie zakaz podjęcia postępowania i jego

prowadzenia z udziałem syndyka. Dotychczasowe orzecznictwo Sądu Najwyższego

utraciło w obecnym stanie prawnym aktualność. Na podstawie art. 26 ust. 3 ustawy

z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

(jedn. tekst: Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm. - dalej „g.g.w."), rozwiązanie

użytkowania wieczystego następowało na drodze decyzji administracyjnej. Na

gruncie art. 33 ust. 3 u.g.n., właściciel może wystąpić do sądu o wydanie

orzeczenia rozwiązującego użytkowanie wieczyste. W ocenie Sądu Apelacyjnego

brak podstaw do stosowania w drodze analogii art. 51 § 3 pr.up. Wynika to z

odmiennego

charakteru

stosunków

najmu

i

dzierżawy

oraz

użytkowania

wieczystego. Ponadto przepis ten nie stanowi przeszkody do rozwiązania umów

najmu i dzierżawy ze skutkiem natychmiastowym na zasadach ogólnych w

przypadku zaistnienia uzasadnionych podstaw. W ocenie Sądu Apelacyjnego

powyższa wykładnia nie sprzeciwia się celowi postępowania upadłościowego,

ponieważ rozwiązanie stosunku użytkowania wieczystego rodzi po stronie

właściciela obowiązek zwrotu użytkownikowi wieczystemu pierwszej opłaty oraz

zwaloryzowanej

sumy

opłat

rocznych,

wniesionych

z

tytułu

użytkowania

wieczystego. Masa upadłości uzyskuje zatem środki równoważne w zasadzie

wartości tego prawa.

Powyższe postanowienie zaskarżył interwenient uboczny, opierając skargę

na obu podstawach wskazanych w art. 398 3 § 1 k.p.c. W ramach pierwszej

podstawy skarżący zarzucił naruszenie: art. 131 § 1 pkt 10 pr.up. przez błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że zaniechanie złożenia apelacji

od niekorzystnego dla upadłego wyroku lub cofnięcie takiej apelacji, nie wymagało

uprzedniego zezwolenia rady wierzycieli.; art. 5 i 33 ust. w zw. z art. 227 u.g.n.,

polegające na przyjęciu, że w związku z rozwiązaniem stosunku użytkowania

wieczystego masa upadłości uzyskuje środki równoważne wartości tego prawa.

W ramach drugiej podstawy kasacyjnej skarżący zarzucił naruszenie: art. 79 k.p.c.

przez jego nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że w sytuacji zaniechania

dokonania przez stronę czynności procesowej, dokonanie tej czynności przez

interwenienta ubocznego jest sprzeczne z działaniami strony, do której przystąpił;

art. 79 k.p.c. w zw. z art. 5 i 58 k.c. przez ich błędną wykładnię i uznanie,

że dopuszczalne jest cofnięcie przez Syndyka apelacji interwenienta ubocznego,

będącego wierzycielem upadłego, w sytuacji, gdy podstawą wniosku Syndyka była

chęć szybkiego zakończenia postępowania upadłościowego; art. 174 § 1 pkt 4 i § 2

w zw. z art. 179 § 3 k.p.c. przez ich nieprawidłowe zastosowanie i wydanie

zaskarżonego

orzeczenia,

pomimo

obowiązku

zawieszenia

postępowania

i uchylenia orzeczeń uprzednio wydanych w sprawie; art. 228 k.p.c. przez jego

niezastosowanie w odniesieniu do powszechnej wiedzy w zakresie znacznego,

corocznego wzrostu cen nieruchomości w miastach i art. 378 § 1 w zw. z art. 397

§ 2 k.p.c. przez nierozpoznanie wszystkich zarzutów lub ich rozpoznanie

z pominięciem argumentacji skarżącego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 130 § 1 pkt 10 pr. up., należy

stwierdzić, że przepis ten taksatywnie wymienia czynności dyspozytywne,

wymagające uzyskania przez syndyka zgody rady wierzycieli. Wyliczenie to ma

charakter wyczerpujący, co oznacza, że wymóg uzyskania zgody wierzycieli nie

znajduje zastosowania do czynności, które nie zostały w tym przepisie wymienione.

Wśród nich nie znajduje się cofnięcie apelacji. Wbrew odmiennemu poglądowi

skarżącego, czynność ta nie jest tożsama z uznaniem roszczenia jak i zrzeczeniem

się roszczenia. Cofnięcie apelacji, podobnie jak cofnięcie pozwu, stanowi jedynie

wyraz rezygnacji strony z poszukiwania ochrony własnego roszczenia w ramach

danego postępowania. Nie jest zatem tożsame z rezygnacją z samego roszczenia.

Przystępując do oceny zarzutu naruszenia art. 5 i 33 ust. 3 w zw. z art. 227

u.g.n., należy stwierdzić, że, jak trafnie zresztą podniósł skarżący, Sąd Apelacyjny

uznał jedynie, iż z momentem rozwiązania stosunku użytkowania wieczystego,

użytkownik wieczysty uzyskuje ekwiwalent, który w zasadzie równy jest wartości

tego prawa. Wbrew sugestiom skarżącego, Sąd ten nie uznał, że waloryzacji

podlega wartość prawa, lecz jedynie suma opłat rocznych. Powyższy wywód nie

oznacza, że - na tle określonego stanu faktycznego - wartość tego prawa nie może

być wyższa. Nawet jeśli w tym stanie faktycznym tak jest, nie oznacza to, że Sąd

ten uchybił art. 5, 33 ust. 3 i 227 u.g.n.

Nie jest również uzasadniony zarzut naruszenia art. 79 k.p.c. W niniejszej

sprawie pozwany cofnął wniesioną przez interwenienta ubocznego apelację.

Stanowisko swoje zatem strona wyraziła nie poprzez tylko samo zaniechanie

dokonania określonej czynności procesowej, jak utrzymuje skarżący. Skuteczność

wniesienia apelacji interwenienta podlega w tej sytuacji ocenie w świetle wyraźnego

oświadczenia złożonego przez stronę. Należy uznać, że strona do której

interwenient przystąpił może sprzeciwić się każdej czynności interwenienta,

w wypadku takim czynność ta nie odnosi skutków procesowych (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 7 września 1964 r., II CR 214 / 64, OSNCP 1965, nr 10, poz.

165, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 1982 r., II CZ 121 / 82,

OSNCP 1983, nr 9, poz. 131). W sytuacji, w której apelacja wniesiona przez

interwenienta niesamoistnego została cofnięta przez stronę, do której interwenient

przystąpił, zasadne było umorzenie postępowania wywołanego wniesieniem tej

apelacji. Wbrew odmiennej ocenie skarżącego, Sąd Apelacyjny dał wyraz swojemu

stanowisku

w sposób

precyzyjny,

że

podstawą

umorzenia postępowania

apelacyjnego, była sprzeczność pomiędzy czynnościami procesowymi strony

i interwenienta, polegająca nie na bierności strony, lecz na cofnięciu przez nią

apelacji interwenienta.

Zarzut naruszenia art. 174 § 1 pkt 4 i § 2 k.p.c. również należy uznać za

nieuzasadniony. W świetle oceny prawnej Sądu Najwyższego, rzeczą Sądu

Apelacyjnego była analiza aktualności poglądu wyrażonego pod rządem art. 26 ust.

2 g.g.w. w uchwale z dnia 6 kwietnia 1995 r., III AZP 5/95, (OSNP 1995, nr 19, poz.

235 ) w zmienionym stanie prawnym. Sąd Apelacyjny trafnie uznał, że na gruncie

art. 33 ust. 3 u.g.n., dotychczasowe stanowisko Sądu Najwyższego utraciło

aktualność. W obecnym stanie prawnym rozwiązanie stosunku użytkowania

wieczystego nie następuje już na drodze decyzji administracyjnej, lecz na skutek

realizacji roszczenia przysługującego właścicielowi, na podstawie konstytutywnego

orzeczenia sądu. Trafnie uznał również Sąd Apelacyjny, że nawet odpowiednie

stosowanie do użytkowania wieczystego art. 51 § 3 pr. up. nie stanowiło

przeszkody do rozwiązania umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste.

Przepis ten nie stanowił bowiem przeszkody do rozwiązania umów najmu lub

dzierżawy

za

wynajmującego,

porozumieniem

lub

stron,

ani

do

ich

wypowiedzenia

wydzierżawiającego,

ze

skutkiem

przez

natychmiastowym

w wypadku zaistnienia ustawowych podstaw (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia

18 kwietnia 2002 r., II CKN 1201 / 00, OSNC 2003, nr 4, poz. 57 ). Pogląd o braku

aktualności dotychczasowego stanowiska Sądu Najwyższego na gruncie art. 33

ust. 3 u.g.n. przeważa również w piśmiennictwie. Nie było zatem przesłanek

przemawiających

przeciwko

podjęciu

i

kontynuowaniu

zawieszonego

postępowania.

Nie naruszył również Sąd Apelacyjny art. 5 i 58 k.c. Skarżący upatrywał

naruszenie powyższych przepisów w przyznaniu skuteczności cofnięciu apelacji,

podyktowanemu

dążeniem

do

szybszego

zakończenia

postępowania

upadłościowego. Nie jest to cel, który - z zasady - jest sprzeczny z interesem

wierzycieli. Krytyka takiego uzasadnienia, nie poparta argumentacją zmierzającą do

wykazania, na czym - w tym stanie faktycznym - polega sprzeczność tej czynności

z interesami wierzycieli, nie może być skuteczna.

Ocena braku zasadności zarzutu naruszenia przepisów dotyczących

waloryzacji opłat rocznych skutkuje uznaniem za niezasadny zarzutu naruszenia

art. 228 k.p.c. Całość powyższych wywodów prowadzi do wniosku, że Sąd

Apelacyjny ustosunkował się do wszystkich zarzutów podniesionych w zażaleniu.

Nie jest zatem również zasadny zarzut naruszenia art. 378 § 1 w zw. z art. 397 § 2

k.p.c.

Mając powyższe względy na uwadze, jak również treść art. 398 14 k.p.c.,

należało orzec jak w sentencji. Nie było podstaw do zasądzenia od skarżącego na

rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. W świetle art. 105

k.p.c. brak podstaw do zasądzenia kosztów od interwenienta ubocznego na rzecz

strony, do której przystąpił. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego od

skarżącego na rzecz powoda orzeczono na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 391

§ 1 w zw. z art. 39821 k.p.c.