V CSK 340/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 340/10

POSTANOWIENIE

Dnia 13 kwietnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Bogumiła Ustjanicz

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie z wniosku E. S.A. w K. – Oddziału w C.

przy uczestnictwie Bolesława P.

o ustanowienie służebności przesyłu,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 13 kwietnia 2011 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 11 maja 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 11 maja 2010 r. Sąd Okręgowy obciążył

nieruchomość położoną w P., pow. K. (działkę nr 43/2 wpisaną do księgi wieczystej

nr [...]), stanowiącą własność Bolesława P., na rzecz E. S.A. Oddział w C.

służebnością przesyłu polegającą na prawie przeprowadzenia pasem gruntu o

powierzchni 361 m2 (opisanym szczegółowo w opinii biegłego geodety)

napowietrznych linii energetycznych oraz posadowienie stacji transformatorowej

słupowej STS 20/250, słupów średniego napięcia 15 kV i korzystania z tego pasa w

zakresie niezbędnym do usuwania awarii, wykonywania konserwacji, remontów i

wymiany urządzeń elektroenergetycznych. Zasądził również od wnioskodawcy E.

S.A. Oddział w C. na rzecz uczestnika postępowania Bolesława P. wynagrodzenie

w wysokości 10 966 zł.

Sąd ustalił, że należąca do uczestnika działka nr 43/2, o powierzchni 1,1078

ha, obejmuje grunty orne, las i grunty leśne. Jest niezabudowana, nieogrodzona

i nieuprawiana. Na jej części (o powierzchni 361 m2) usytuowane są urządzenia

przesyłowe wnioskodawcy w postaci stacji transformatorowej STS 20/280 na

czterech słupach oraz linii energetycznej średniego napięcia 15 kV na dwóch

słupach. Wnioskodawca wzywał uczestnika do uregulowania służebności przesyłu,

ale bezskutecznie. W toku postępowania sądowego uczestnik zgodził się na

ustanowienie służebności za godziwym wynagrodzeniem. W sprawie I C 292/05

Sąd Okręgowy zasądził od wnioskodawcy na rzecz uczestnika wynagrodzenie za

10-letnie bezumowne korzystanie z części działki nr 43/2 w wysokości 266 159,62

zł.

Sąd Rejonowy uznał, że istnieje podstawa prawna do ustanowienia

służebności przesyłu (art. 3051 k.c.) z należnym wynagrodzeniem (art. 3052 § 1

k.c.). Wysokość tego wynagrodzenia została ustalona na podstawie opinii biegłego,

z której m. in. wynikało, że ograniczenie praw właściciela dotyczy terenu

o powierzchni 1080 m2, w tym obszaru bezpośrednio położonego pod linią

energetyczną (720 m2), na którym ograniczone zostały możliwości budowlane.

Nastąpiło też trwałe obniżenie wartości rynkowej całej działki oraz uciążliwość dla

właściciela związana z obsługą urządzeń przesyłowych.

Stanowisko to podzielił Sąd Okręgowy oddalając apelację uczestnika

postępowania.

Sąd drugiej instancji podkreślił, że w postępowaniu pierwszoinstancyjnym

uwzględniono wszystkie wnioski dowodowe stron złożone przed zamknięciem

rozprawy i było ono wystarczające do wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy.

Nie

było

natomiast

podstaw

do

uwzględnienia

wniosków

dowodowych

zamieszczonych w apelacji, ponieważ mogły być zgłoszone przed Sądem I instancji

(art. 381 k.p.c.).

Sąd Okręgowy wyraził też pogląd, ze wynagrodzenie określone w art. 305 2

§ 1 k.c. ma postać świadczenia jednorazowego rekompensującego uszczerbek

właściciela, ale nieprzynoszącego zysku.

Uczestnik

postępowania

w

skardze

kasacyjnej

wniósł

o

uchylenie

postanowienia odwoławczego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie:

a)

art.

217 § 2

k.p.c.

przez nieprzeprowadzenie

wszystkich

wniosków

dowodowych, w szczególności z opinii biegłych, którzy wydali opinię w sprawie

I C 292/05, z dowodu z oględzin, z dowodu z opinii biegłego z zakresu

budownictwa na okoliczność przeniesienia urządzeń przesyłowych w inne

miejsce oraz dowodu z opinii innego rzeczoznawcy co do wysokości

wynagrodzenia przysługującego właścicielowi;

b)

art. 224 i 227 k.p.c. w związku z art. 626 k.p.c. przez zaniechanie

przeprowadzenia obligatoryjnego dowodu z oględzin oraz przez przedwczesne

zamknięcie rozprawy;

c)

art. 225 k.p.c. przez zaniechanie otwarcia na nowo zamkniętej rozprawy.

Powołał się również na naruszenie prawa materialnego, a mianowicie

art. 3052 k.c. i art. 5 k.c. przez przyznanie mu jednorazowego wynagrodzenia

zamiast periodycznego.

Zarzucił także naruszenie przepisów konstytucyjnych dotyczących równego

traktowania obywateli (art. 32 Konst.) oraz chroniących prawo własności (art. 64

ust. 3 Konst.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Uczestnik

służebności

wyraził

przesyłu

(k.

w

sposób

43).

jednoznaczny zgodę

Podstawa

prawna

na

ustanowienie

uzasadniająca

żądanie

wnioskodawcy istniałaby także przy braku zgody właściciela (zob. art. 305 1 k.c.).

Jedynym rzeczywistym problemem prawnym w tej sprawie była w konsekwencji

wysokość wynagrodzenia przysługującego właścicielowi (art. 305 2 § 1 k.c.).

Uczestnik

twierdził,

że

wynagrodzenie

te

powinno

mieć

charakter

periodyczny. Istnieją jednak poważne argumenty na rzecz kwalifikowania

wynagrodzenia

jako

jednorazowego

świadczenia

pieniężnego,

do

których

przychyliły się oba Sądy. Jest to jednak problem teoretyczny, niemający istotnego

znaczenia w rozpoznawanej sprawie, w której należało ocenić, czy przyznane

wynagrodzenie było odpowiednie, niezależnie od formy płatności.

Odnosząc się do zarzutów procesowych należy wskazać, że dotyczą one

wyłącznie postępowania pierwszoinstancyjnego, podczas gdy Sąd Najwyższy

rozpoznaje skargę kasacyjną od wskazanych prawomocnych orzeczeń wydanych

przez sąd drugiej instancji (por. art. 3981 § 1 k.p.c.), oceniając uchybienia tego sądu

w granicach podstaw, skonkretyzowanych wskazaniem konkretnych „naruszonych”

przepisów (art. 3983 § 1 k.p.c. w związku z art. 39813 § 1 k.p.c.). Sąd Najwyższy

nie może zastępować strony (jej pełnomocnika) i formułować za nią zarzutów

kasacyjnych w sposób poprawny. Przepisem, który odnosi się do postępowania

odwoławczego, jest m. in. art. 381 k.p.c., ale nie został on w skardze kasacyjnej

powołany.

Należy podkreślić, że wysokość należnego właścicielowi wynagrodzenia

została zasądzona na podstawie kompetentnej opinii biegłego i nie istnieją

w aktach sprawy dowody podważające tę opinię. Sąd Okręgowy nie mógł orzekać

na podstawie okoliczności nieustalonych, hipotetycznych.

Bezskuteczność zarzutów procesowych przesądza również o bezzasadności

zarzutów materialnoprawnych. Ustalone w sposób prawidłowy wynagrodzenie nie

może oznaczać naruszenia art. 3052 k.c. bądź art. 5 k.c. Potrzeba zastosowania

tego ostatniego przepisu nie została wykazana. Również wskazane w skardze

kasacyjnej przepisy konstytucyjne zostały powołane w sposób nieuzasadniony.

Ustanowienie służebności ingeruje wprawdzie w prawa właściciela, ale w sposób

ustawowo dozwolony, z przewidzianym prawem uwarunkowaniami. Niezrozumiałe

jest natomiast powołanie się na art. 32 Konstytucji.

Strona skarżąca nie wykazała w konsekwencji, że Sąd II instancji zastosował

i zinterpretował właściwe dla postępowania odwoławczego przepisy w sposób

nieuprawniony. Należało zatem oddalić skargę kasacyjną (art. 398 14 k.p.c.

w związku z art. 13 § 2 k.p.c.).