V CSK 333/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 333/08

POSTANOWIENIE

Dnia 11 lutego 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)

SSN Henryk Pietrzkowski

w sprawie z wniosku E.M.

o odłączenie części nieruchomości z nieruchomości wpisanej w Kw. nr [...]

i założenie dla odłączonych części osobnych ksiąg wieczystych,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 11 lutego 2009 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Okręgowego w C.

z dnia 3 kwietnia 2008 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone orzeczenie oraz postanowienie Sądu

Rejonowego w C. z dnia 11 lutego 2008 r. Dz. Kw Nr [...], [...], Kw

Nr [...] i przekazuje sprawę temu ostatniemu Sądowi do

ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Wnioskodawczyni E.M. wpisana jest w księdze wieczystej KW nr [...]

prowadzonej w Sądzie Rejonowym w C., jako właścicielka nieruchomości

składającej się z trzech graniczących z sobą działek o numerach ewidencyjnych

422/1, 422/2 oraz 422/3.

W dwóch wnioskach złożonych do sądu wieczystoksięgowego wnosiła

o odłączenie z księgi wieczystej części nieruchomości, stanowiącej działki nr 422/3

i 422/2, oraz o założenie dla odłączonych części osobnych ksiąg wieczystych.

Postanowieniem z dnia 11 lutego 2008 r. Sąd Rejonowy oddalił oba wnioski

uznając, że nie jest dopuszczalne odłączenie z nieruchomości wpisanej w księdze

wieczystej jej geodezyjnie wyodrębnionej części i założenie dla tej części odrębnej

księgi wieczystej bez zmiany właściciela odłączonych działek i bez powstania nowej

nieruchomości.

Postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2008 r. Sąd Okręgowy w C. oddalił

apelację wnioskodawczyni od powyższego postanowienia. Sąd ten, nie podzielając

poglądu Sądu pierwszej instancji wieczystoksięgowego, powołał się na art. 21

ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst: Dz. U.

z 2001 r. Nr 124 poz. 1361 ze zm. – dalej u.k.w.h.) i uznał dopuszczalność

wieczystoksięgowego podziału nieruchomości. Do takiego podziału nie wystarcza

jednak

jedynie

wola

właściciela

nieruchomości,

który

powinien

wykazać

dokumentami, że odłączona nieruchomość przestała stanowić całość gospodarczą

z pozostałymi nieruchomościami bądź też, że nieruchomości te przestały ze sobą

graniczyć. Wobec tego, że stosownych dokumentów wnioskodawczyni nie złożyła,

jej żądanie uznał za niezasadne.

Postanowienie to wnioskodawczyni zaskarżyła skargą kasacyjną opartą na

obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 3933 § 1 k.p.c. W ramach

pierwszej z nich zarzucała naruszenie art. 21 u.k.w.h. wskutek błędnej wykładni, że

przepis ten wymaga dla odłączenia części nieruchomości tego samego właściciela

i założenia dla niej odrębnej księgi wieczystej wykazania dokumentami załączonymi

we wniosku, że odłączona część nieruchomości nie stanowi całości gospodarczej

z pozostałymi nieruchomościami lub przestała z nimi graniczyć. W ramach drugiej

podstawy zarzucała naruszenie art. 379 pkt 5 k.p.c. poprzez pozbawienie

wnioskodawczyni prawa do obrony, albowiem było ona pozbawiona możliwości

uzasadnienia i udokumentowania wniosku o założenie nowej księgi wieczystej.

W konkluzji

wnosiła

o

uchylenie

w

całości

zaskarżonego

postanowienia

i przekazanie sprawy temu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Trafny jest pogląd Sądu drugiej instancji, że rozłączenie, z woli właściciela,

nieruchomości wpisanych do jednej księgi wieczystej jest dopuszczalne i że

podstawę prawną takiego wieczystoksięgowego podziału dostrzec można –

a contrario – w art. 21 u.k.w.h. Pogląd taki wyrażony został w postanowieniu Sądu

Najwyższego z dnia 19 lutego 2003 r., V CK 278/02 (niepubl.), na które powołał się

Sąd drugiej instancji. Stanowisko to zostało podzielone w uchwale z dnia 7 kwietnia

2006 r., III CZP 24/06 (OSNC 2007, nr 2, poz. 2), w której uznano, że uprawnienie

przewidziane w art. 21 u.k.w.h. nie przysługuje użytkownikowi wieczystemu, jednak

– gdy chodzi o właściciela nieruchomości – nie ma przeszkód do połączenia lub

rozłączenia nieruchomości na jego żądanie. Kwestia ta budzi spory w doktrynie, nie

ma jednak potrzeby odnosić się do niej szczegółowo, skoro pogląd Sądu jest

zbieżny ze stanowiskiem wnioskodawczyni, a przyczyną oddalenia jej apelacji były

zupełnie inne kwestie.

Sąd Okręgowy uznał, że art. 21 u.k.w.h. należy rozumieć w ten sposób,

iż odrębne księgi wieczyste mogą być założone tylko dla takich nieruchomości, które

przestały ze sobą graniczyć, albo przestały stanowić całość gospodarczą, oraz,

że okoliczności te powinny być wykazane dokumentami. Takiego wniosku jednak

z treści tego przepisu wywieść nie można. To, czy działki ze sobą graniczą, a jeśli nie

graniczą, to czy stanowią całość gospodarczą, ma znaczenie dla ich połączenia

w jedną nieruchomość wieczystoksięgową. Podział prawny, inaczej określany jako

wieczystoksięgowy, z reguły dotyczy takich działek, które ze sobą graniczą. Nie ma

przeszkód, aby na żądanie właściciela odłączyć wydzieloną geodezyjnie działkę,

nawet jeśli graniczy z inną wpisaną do księgi. Kwestia zaś, czy stanowią całość

gospodarczą może być uwzględniana tylko wtedy, gdy chodzi o połączenie w jednej

księdze wieczystej działek nie graniczących ze sobą.

Działki gruntu stanowiące przedmiot wniosku graniczą ze sobą, co w sposób

jasny wynika ze znajdujących się w księdze wieczystej dokumentów geodezyjnych.

Wnioskodawczyni nie może zatem wykazać, że nie mają wspólnej granicy,

niezrozumiałe jest w tej sytuacji oddalenie jej żądania z tej przyczyny. Skoro zaś

kwestia, czy te graniczące działki stanowią całość gospodarczą w ogóle nie byłaby

przedmiotem rozważań, gdyby chodziło o ich połączenie w jednej księdze

wieczystej, nie podlega również ocenie przy żądaniu ich rozłączenia. Podnoszone

w skardze kasacyjnej zarzuty w tym zakresie należy zatem podzielić.

Trudno jednak uznać, że poprzez tego rodzaju stwierdzenie Sąd Okręgowy

pozbawił skarżącą możliwości obrony jej praw w stopniu prowadzącym do

nieważności postępowania (art. 379 pkt 5 k.p.c.), nawet biorąc pod uwagę

okoliczność, że wydane w sprawie postanowienia zapadały na posiedzeniu

niejawnym, bez udziału wnioskodawczyni. Skarżąca nie przytoczyła w skardze

żadnych przepisów regulujących postępowanie

wieczystoksięgowe,

w tym

zwłaszcza przepisów dotyczących dowodów, jakie w takim postępowaniu mogą być

prowadzone, dlatego też brak podstaw do szerszych rozważań w tym zakresie.

Niewątpliwie można zarzucić Sądowi Okręgowemu co najmniej brak konsekwencji

w sytuacji, w której uznał żądanie skarżącej za niezasadne z tego względu, że nie

złożyła wraz z wnioskiem stosownych dokumentów, podczas gdy nie było takiej

potrzeby, a ponadto do uzupełnienia braków formalnych wniosku w tym zakresie jej

nie wzywano. Skarżąca zatem nie wiedziała, że powinna dokumenty (jakie?)

złożyć. Jeżeli w ocenie Sądu dla wykazania żądania wyłączenia dwóch działek

z istniejącej księgi wieczystej nie była wystarczająca treść tej księgi, w której

podział prawny nieruchomości został już wykazany, oraz znajdujące się w jej

aktach mapy geodezyjne, należało określić, jakie ponadto dokumenty są dla oceny

tego żądania konieczne i zażądać ich złożenia. Zaniechanie w tym zakresie może

być kwalifikowane jako uchybienie przepisom natury procesowej, jednak nie

w stopniu prowadzącym do nieważności postępowania.

Wobec powyższego Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji na podstawie art.

39815 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.