V CSK 332/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 332/08

POSTANOWIENIE

Dnia 11 lutego 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca)

Protokolant Piotr Malczewski

w sprawie z powództwa P. Spółki Akcyjnej

przeciwko Skarbowi Państwa - Komendantowi Wojewódzkiemu Policji […]

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 11 lutego 2009 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od postanowienia Sądu Apelacyjnego

z dnia 21 maja 2008 r., sygn. akt[...],

oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony powodowej na

rzecz strony pozwanej kwotę 1800 (jeden tysiąc osiemset)

zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Zaskarżonym

postanowieniem

Sąd

Apelacyjny

oddalił

zażalenie

powodowego P. na postanowienie Sądu Okręgowego w K. z dnia 9 października

2007 r. o odrzuceniu pozwu, w którym powód żądał zasądzenia kwoty 143 817 zł

tytułem wynagrodzenia za przechowywanie przez okres 6 miesięcy pojazdów na

parkingu prowadzonym przez powoda.

Według dokonanych ustaleń usunięte z dróg pojazdy umieszczone zostały –

zgodnie z przepisami ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym,

dalej jako „Prawo o ruchu drogowym” lub „p.r.d.” (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908

ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2

sierpnia 2002 r. w sprawie usuwania pojazdów, dalej jako „rozp. MSWA” (Dz. U. Nr

134, poz. 1133 ze zm.) - na parkingu prowadzonym przez powoda.

Sąd Apelacyjny podzielił pogląd Sądu Okręgowego, że pozew podlegał

odrzuceniu z powodu niedopuszczalności drogi sądowej, albowiem stronę

powodową łączył ze Skarbem Państwa stosunek administracyjnoprawny, nie zaś

umowa przechowania pojazdów.

Skarga kasacyjna oparta została na podstawie naruszenia przepisów

postępowania - art. 2, 191 § 1 pkt 1 k.p.c. przez ich zastosowanie wskutek

błędnego uznania, że sprawa, której przedmiotem jest dochodzone przez powoda

roszczenie nie jest sprawa cywilną i nie należy do drogi sądowej, a także na

podstawie naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 835 – 844 k.c. przez

ich niezastosowanie wskutek uznania, że między stronami nie doszło per facta

concludentia do zawarcia umowy przechowania, art. 130a ust. 10 p.r.d. przez

uznanie, że po zakończeniu postępowania administracyjnego w przedmiocie

przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieodebranego pojazdu Skarb Państwa

wstępuje w stosunek administracyjny jaki łączył dotychczasowego właściciela

pojazdu z podmiotem prowadzącym parking.

Skarżący

wnosił

o

„zmianę

zaskarżonego

postanowienia

poprzez

uwzględnienie zażalenia na postanowienie Sądu Okręgowego” ewentualnie

o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Sądu Okręgowego

i przekazanie temu Sądowi sprawy do ponownego rozpoznania”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisami Prawa o ruchu drogowym oraz rozp. MSWA pojazd

usunięty z drogi na podstawie decyzji podjętej przez policję lub straż gminną

(miejską) umieszczany jest na wyznaczonym przez starostę parkingu strzeżonym

do czasu uiszczenia opłaty za jego usunięcie i parkowanie. Wysokość tych opłat

ustala rada powiatu (art. 130a ust. 5c i 6 p.r.d.). Pojazd nieodebrany przez

uprawnioną osobę w terminie 6 miesięcy od dnia usunięcia uznaje się za porzucony

z zamiarem wyzbycia się i przechodzi na rzecz Skarbu Państwa z mocy ustawy.

Skarżący dostrzegł, że przyjęta w uchwale Sądu Najwyższego z dnia

19 czerwca 2007 r. III CZP 47/07 (OSNC 2008, nr 7-8, poz. 80) kwalifikacja prawna

stosunku łączącego podmiot prowadzący parking ze Skarbem Państwa dotyczy

okresu po przejściu pojazdu na rzecz Skarbu Państwa, natomiast w sprawie,

w której zapadło zaskarżone postanowienie, przedmiotem oceny powinien być

stosunek prawny powstały w okresie poprzedzającym przejście pojazdu na rzecz

Skarbu Państwa. Sąd Apelacyjny dokonując takiej oceny odwołał się do tej części

uzasadnienia wspomnianej uchwały, w której zawarte jest stwierdzenie, że także

w okresie poprzedzającym przejście pojazdu na rzecz Skarbu Państwa podmiot

prowadzący parking łączy ze Skarbem Państwa stosunek administracyjnoprawny.

Pogląd taki – z powołaniem się na wspomnianą uchwałę - Sąd Najwyższy wyraził

również w postanowieniu z dnia 18 listopada 2008 r., II CSK 284/08 (nie publ.).

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym wniesioną skargę kasacyjną

podziela to stanowisko. Poszerzając argumenty uzasadniające stwierdzenie,

że stosunek prawny, którego przedmiotem jest parkowanie usuniętego z drogi

pojazdu jest – także w okresie poprzedzającym przejście pojazdu z mocy prawa na

rzecz Skarbu Państwa - typowym stosunkiem administracyjnym powstałym na

skutek władczych działań organów administracyjnych, wskazać należy na

następujące okoliczności: usunięty pojazd umieszcza się na wyznaczonym przez

starostę parkingu strzeżonym do czasu uiszczenia opłaty za jego usunięcie

i parkowanie (art. 130 ust. 5c pr.r.d.), po usunięciu pojazdu jego właściciel

powiadamiany jest w trybie administracyjnym o przejściu pojazdu na rzecz Skarbu

Państwa w razie jego nieodebrania w ustawowym terminie (§ 5 rozp. MSWA),

wysokość opłat za usunięcie i parkowanie ustala rada powiatu (art. 130 ust. 6

pr.r.d.), podstawą do odbioru pojazdu jest zezwolenie administracyjne, którego

wydanie uzależnione zostało między innymi od uiszczenia opłaty za usunięcie

pojazdu i parkowanie (§ 6 rozp. MSWA), wysokość tej opłaty ustala rada powiatu

(art. 130a ust. 6 p.r.d.).

Powołane przepisy zawierają regulacje nie pozostawiające uczestnikom tego

postępowania autonomii w zakresie umieszczenia pojazdu na parkingu, jego

strzeżenia i możliwości odebrania. Wprawdzie w doktrynie trafnie wskazuje się,

że źródłem obowiązku przechowania rzeczy nie zawsze jest umowa i jako

przykłady wymienia się przechowanie rzeczy zajętych w toku postępowania

egzekucyjnego przez dozorcę ustanowionego przez komornika, przechowanie

rzeczy znalezionych, przechowanie rzeczy zastawnika oraz przechowanie na mocy

orzeczenia sądu o oddanie rzeczy do depozytu sądowego, to jednak w tych

przypadkach źródłem stosunku zobowiązaniowego zawsze jest przepis prawa.

W rozważanym przypadku nie ma przepisu, który tworzyłby między jednostką

prowadzącą parking a Skarbem Państwa cywilnoprawny stosunek przechowania

pojazdu. Nie jest nim ani art. 130a ust. 10 Prawa o ruchu drogowym, ani żaden inny

przepis zawarty w wydanych na jego podstawie aktach prawnych.

W okresie poprzedzającym przejście pojazdu na rzecz Skarbu Państwa,

działania jednostek reprezentujących Skarb Państwa (policja, straż miejska)

podejmowane są w interesie publicznym, w celu zapewnienia bezpieczeństwa

w ruchu drogowym oraz ochrony zdrowia i życia uczestników tego ruchu.

Kosztami tych działań (usunięcie pojazdu z drogi) obciążony jest właściciel pojazdu,

co wyraźnie wynika z art.130a in principio p.r.d. Okoliczność, że w przepisie tym

jest mowa tylko o obciążających właściciela kosztach za usunięcie pojazdu z drogi,

nie uzasadnia zaprezentowanego w skardze kasacyjnej wniosku, że koszty

parkowania pojazdu nieodebranego przez właściciela miałby ponosić Skarb

Państwa w ramach zawartej w sposób dorozumiany umowy przechowania. Skoro

przepisy art. 130a ust. 1 – 5b p.r.d. określają wyłącznie tryb usuwania pojazdów,

ustawodawca ograniczył regulację dotyczącą kosztów do „kosztów usunięcia”,

z pominięciem kosztów parkowania. Dopiero w następnych przepisach (art. 130a

ust. 5c – 7 p.r.d.) określających umieszczenie pojazdu na parkingu, ustawodawca

zastrzegł, że wydanie pojazdu następuje po okazaniu dowodu uiszczenia opłat za

usunięcie i parkowanie pojazdu. Nie ma żadnych racjonalnych przesłanek,

aby w okresie poprzedzającym przejście pojazdu na rzecz Skarbu Państwa

stosunek

prawny

powstały

wskutek

umieszczenia

pojazdu

w

trybie

administracyjnym na wyznaczonym przez starostę parkingu różnie kwalifikować

w zależności od tego czy właściciel odbierze pojazd, czy też go nie odbierze

w terminie 6 miesięcy od dnia usunięcia z drogi. W pierwszym przypadku stosunek

administracyjny kończy się wydaniem pojazdu właścicielowi na podstawie

zezwolenia administracyjnego, o którym mowa w § 6 rozp. MSWA, natomiast

w drugim przypadku wszczęte zostaje postępowanie w sprawie przejęcia pojazdu

na rzecz Skarbu Państwa (§ 7- 8 rozp. MSWA).

Podmiot,

którego

dozorem

objęty

został

pojazd

w

razie

sporu

o wynagrodzenie za przechowanie pojazdu w okresie poprzedzającym przejście

pojazdu na rzecz Skarbu Państwa może wystąpić na podstawie art.102 § 2 ustawy

z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

(jedn. tekst: Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) do naczelnika właściwego

urzędu skarbowego o przyznanie wynagrodzenia. Zgodnie bowiem z § 1 i 3 pkt 2b

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 kwietnia 2002 r. w sprawie rozciągnięcia

stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

(Dz. U. Nr 50, poz. 449) przepisy tej ustawy rozciąga się nie tylko na ruchomości,

które stały się własnością Skarbu Państwa na podstawie przepisów o likwidacji

niepodjętych depozytów i nieodebranych rzeczy, ale także na ruchomości

niestanowiących własności Skarbu Państwa, jeżeli podlegają likwidacji na

podstawie przepisów dotyczących nieodebranych rzeczy. Ponadto przepisy ustawy

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stosuje się - na podstawie § 4 ust. 1

wspomnianego rozporządzenia - odpowiednio do naczelników urzędów skarbowych

- w odniesieniu do przechowywania ruchomości innych niż określone w pkt 1 i 2

oraz

likwidacji

ruchomości

innych

niż

określone

w pkt

tegoż §

4. Na postanowienie naczelnika urzędu skarbowego przysługuje zażalenie do

dyrektora izby skarbowej z możliwością zaskarżenia jego decyzji skargą do

wojewódzkiego sądu administracyjnego, od którego orzeczenia przysługuje skarga

kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Podmiot, na którego parkingu

pojazd został umieszczony w trybie określonym w art. 130a ust. 5c nie jest więc

pozbawiony

drogi

sądowej

w

zakresie

dochodzenia

wynagrodzenia

za

przechowywanie takiego pojazdu; jest to – ze względu na publicznoprawny

charakter stosunku prawnego w zakresie przechowywania pojazdu - droga przed

sądami administracyjnymi, nie zaś powszechnymi.

Z przytoczonych względów należało orzec, jak w sentencji (art. 398 14 oraz

art. 98 § 1 i 3 w zw. z art.108 § 1, art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.).