V CSK 3/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 3/12

POSTANOWIENIE

Dnia 13 grudnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Dariusz Dończyk

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie z wniosku A. W., J. W. i L. W.

przy uczestnictwie Z. W. i in. ,

o ustanowienie drogi koniecznej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 13 grudnia 2012 r.,

skargi kasacyjnej uczestników postępowania Z. W. i B. W. od postanowienia Sądu

Okręgowego w K.

z dnia 4 sierpnia 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2011 r. oddalił

apelację skarżących uczestników postępowania Z. W. i B. W. od postanowienia

Sądu Rejonowego, którym m. in. ustanowiono drogę konieczną odrębnymi

szlakami przez siedlisko skarżących na działce nr 348/8 na rzecz każdoczesnych

właścicieli działki nr 348/10 oraz działki nr 348/11 i 348/12, a także „służebność

gruntową dostępu do sieci przesyłowych”. Podzielił pogląd, że nie narusza art. 145

k.c. ustanowienie służebności drogowej przez działkę 348/8 innym szlakiem

odpowiednio dla działki 348/10 oraz dla działki 348/11 i 348/12.

Skarga

kasacyjna

uczestników

postępowania

Z.

W. i B.

W. od

postanowienia Sądu Okręgowego - oparta na obu podstawach z art. 398 3 k.p.c. zawiera zarzut naruszenia art. 328 w zw. z art. 391, 517 i 13 § 2 k.p.c., art. 145 k.c.

i zmierza do uchylenia tego postanowienia oraz przekazania sprawy do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Okręgowy uznał za zasadne ustanowienie służebności drogowej przez

działkę 348/8 dwoma szlakami drożnymi wychodząc z założenia, że przemawia za

tym m. in. potrzeba ustanowienia w sprawie drogi w następstwie wypadku

przewidzianego w art. 145 § 2 zd. 2 k.c. oraz okoliczność, że dojazd ustanowiony

do działek 348/11 i 348/12, jako działek rekreacyjnych nie stanowi dla działki 348/8

istotnego obciążenia. Z treści służebności ustanowionej na rzecz tych działek nie

wynika jednak, że chodzi o dostęp do działek rekreacyjnych. Z prawidłowym

ustaleniem treści, czy też zakresu tej służebności wiąże się zaś ocena, co do

zasadności obciążenia działki 348/8, stanowiącej siedlisko, dwoma szlakami

drożnymi. Rację wprawdzie ma Sąd Okręgowy, że w świetle art. 145 § 2 zd. 2 k.c.

sąd powinien dążyć do przeprowadzenia drogi koniecznej przez te grunty, które

były przedmiotem czynności prawnej. Natomiast, wbrew tej dyrektywie sąd może

orzec wtedy, gdy ustanowienie służebności na tych gruntach pociągnęłoby za sobą

- mówiąc ogólnie - rażąco nieproporcjonalne ograniczenie własności.

Odnośnie co do zarzutów ustanowienia „służebności gruntowej dostępu do

sieci przesyłowych" trzeba zauważyć, że służebność gruntowa jest ex definitione

(art. 285 § 1 k.c.) prawem związanym z własnością nieruchomości władnącej

i może mieć na celu jedynie zwiększenie użyteczności tej nieruchomości lub jej

oznaczonej części (art. 285 § 2 k.c.).

Niewątpliwie, Sąd Najwyższy niejednokrotnie w swoim orzecznictwie

opowiedział się za analogicznym stosowaniem przepisów o służebności drogi

koniecznej (art. 145 k.c.) do ustanowienia służebności gruntowej obciążającej

nieruchomość

mającą

bezpośrednią

łączność

z

siecią

zaopatrzenia

energetycznego, wodnego itp. i polegającą na doprowadzeniu do tej sieci

odpowiednich przewodów do nieruchomości, która nie jest do niej przyłączona i nie

ma z nią bezpośredniej łączności. Niemniej sięganie do analogii z art. 145 k.c. musi

być bardzo powściągliwe i poprzedzone wnikliwą oceną stanu faktycznego oraz

wszechstronną analizą jurydyczną. Zasadnie zaś zarzucili skarżący, że w sprawie

nie poczyniono niezbędnych w tym zakresie ustaleń, m. in. w kierunku, czy nie

wchodzi

w

rachubę

„korzystanie”

przez

przedsiębiorstwo

przesyłowe

z nieruchomości skarżących.

Niepodobna pominąć, że granice wykonywania prawa własności są

wyznaczone przez ustawy,

zasady współżycia społecznego i społeczno-

gospodarcze przeznaczenie prawa (art. 140 k.c.). Przepisem ustawy, który

w niniejszej sprawie ogranicza wykonywanie tego prawa, jest art. 49 § 1 k.c.,

stosownie do którego urządzenia służące m.in. do doprowadzania energii

elektrycznej nie należą do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą

w skład przedsiębiorstwa. W uzasadnieniu uchwały składu 7 sędziów z dnia

8 marca 2006 r., III CZP 105/05 (OSNC 2006, nr 10, poz. 159) Sąd Najwyższy

wyjaśnił m.in., że status prawny przyłączonych do sieci urządzeń objętych treścią

art. 49 k.c. zależy od tego, czy stają się one częścią składową instalacji należącej

do przedsiębiorstwa. W razie odpowiedzi twierdzącej, urządzenia te tracą swoją

odrębność i stają się własnością właściciela instalacji. W razie odpowiedzi

przeczącej, stanowią odrębne rzeczy ruchome i o ich własności zdecydować mogą

strony

umowy

o

przyłączenie.

W

braku

umowy

pozostają

własnością

dotychczasowego właściciela. Aprobując to stanowisko, należy dodać, że w wyniku

nowelizacji przez ustawę z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny

oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 116, poz. 731) art. 49 k.c. otrzymał nowe

brzmienie, a z § 2 wyraźnie wynika, iż każda ze stron może żądać, aby

przedsiębiorca, który przyłączył urządzenia do swojej sieci, nabył ich własność za

odpowiednim wynagrodzeniem, chyba że w umowie strony postanowiły inaczej,

a w szczególności ustanowiły służebność przesyłu (art. 3051 i nast. k.c.).

Na koniec, zasadnie skarżący zarzucili naruszenie art. 145 § 1 k.c. przez

przyznanie podwójnego wynagrodzenia za ustanowienie służebności drogi

koniecznej tym samym szlakiem na rzecz oznaczonych nieruchomości władnących.

Pominął bowiem Sąd Okręgowy, że wynagrodzenie z art. 145 § 1 k.c. jest w istocie

- ujmując w uproszczeniu - synonimem odszkodowania, a co za tym idzie,

zasądzone przez sąd wynagrodzenie na podstawie tego przepisu nie powinno

przenosić wysokości odszkodowania.

Z tych przyczyn orzeczono, jak w postanowieniu.

db