V CSK 298/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 298/07

POSTANOWIENIE

Dnia 18 stycznia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku N. K.

przy uczestnictwie dłużnika J. F.

o wpis,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 18 stycznia 2008 r.,

skargi kasacyjnej wierzyciela od postanowienia Sądu Okręgowego w G.

z dnia 8 lutego 2007 r., sygn. akt III Ca (…),

oddala skargę kasacyjną i zasądza od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika

postępowania

kwotę

zł

(sto

dwadzieścia)

tytułem

zwrotu

kosztów

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w W. postanowieniem z dnia 6 listopada 2006 r. oddalił wniosek

N. K. o wpis w księdze wieczystej nr (...) hipoteki przymusowej w kwocie 40 000 zł. Sąd

ten ustalił, że w dniu 2 lutego 2006 r. zapadło postanowienie co do planu podziału sumy

uzyskanej z egzekucji w sprawie prowadzonej przeciwko K. S. Wnioskodawczyni Komornikowi Rewiru I przy Sądzie Rejonowym w W. została w nim przyznana kwota 40

000 zł z sumy stanowiącej uzupełnienie ceny nabycia nieruchomości, do zapłaty której

został zobowiązany nabywca J. K. Umową z dnia 4 sierpnia 2005 r. sprzedał on

nieruchomość P. L., od którego w dniu 27 grudnia 2005 r. kupił ją uczestnik

postępowania J. F. Sąd Rejonowy uznał, że do powstania hipoteki, którą wierzyciel na

podstawie art. 1037 § 3 k.p.c. nabywa z mocy prawa, konieczny jest wpis w księdze

wieczystej. Z tego względu hipoteka na rzecz wnioskodawczyni nie powstała z chwilą

uprawomocnienia się postanowienia o planie podziału sumy uzyskanej z egzekucji. W

ocenie Sądu pierwszej instancji art. 1037 § 3 k.p.c. dotyczy roszczeń przeciwko

nabywcy nieruchomości (licytanta, który uzyskał przybicie), a nie późniejszych

właścicieli nieruchomości. W rozpoznawanej sprawie, w chwili złożenia wniosku o wpis

hipoteki, dłużnik wymieniony w tytule wykonawczym nie był właścicielem nieruchomości,

co sprzeciwiało się uwzględnieniu wniosku.

Sąd Okręgowy w G. po rozpoznaniu apelacji wnioskodawczyni oddalił ją

postanowieniem z dnia 8 lutego 2007 r., podzielając ustalenia faktyczne Sądu pierwszej

instancji i jego ocenę, że hipoteka przysługująca wierzycielowi na podstawie art. 1037 §

3 k.p.c. nie może powstać bez konstytutywnego wpisu w księdze wieczystej. Brak było

natomiast podstaw do dokonania wpisu na podstawie art. 109 ust. 1 ustawy o księgach

wieczystych i hipotece z tego względu, że w chwili złożenia wniosku dłużnik nie był już

właścicielem nieruchomości.

Skarga kasacyjna wnioskodawczyni została oparta o podstawę naruszenia prawa

materialnego. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 1037 § 3 k.p.c. oraz art. 67 ustawy z 6

lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tj.: Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze

zm.; dalej u.k.w.h.) w wyniku ich błędnej wykładni. W oparciu o te zarzuty wniosła o

uchylenie

zaskarżonego

postanowienia

i

przekazanie

sprawy

do

ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu w G.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W skardze kasacyjnej zasadnie zakwestionowano ocenę Sądu Okręgowego, że

powstanie hipoteki unormowanej w art. 1037 § 3 k.p.c. wymaga dokonania jej

konstytutywnego wpisu do księgi wieczystej. Pozostaje ona w sprzeczności z

brzmieniem tego przepisu, który stanowi wyraźnie, że wierzyciel, któremu przydzielono

roszczenie przeciwko nabywcy, nabywa hipotekę na sprzedanej nieruchomości z mocy

samego prawa. Skoro zaś hipoteka powstaje z mocy prawa, to nie można jednocześnie

przyjąć, że jej powstanie jest uzależnione od wpisu hipoteki w księdze wieczystej. W

skardze kasacyjnej zasadnie podniesiono, że odmiennego stanowiska nie uzasadnia

regulacja dotycząca hipoteki zawarta w art. 67 u.k.w.h., która przewiduje, że do

powstania hipoteki niezbędny jest wpis w księdze wieczystej, gdyż przepis ten ma

charakter przepisu ogólnego i nie jest wykluczone powstanie hipoteki na innych

zasadach, w oparciu o przepisy szczególne, do których można zaliczyć art. 1037 § 3

k.p.c. Za taką oceną przemawia również treść ostatniego zdania art. 1037 § 3 k.p.c., w

którym jest mowa o podstawie ujawnienia hipoteki na wniosek wierzyciela, który nabył ją

z mocy prawa, a nie podstawie do powstania hipoteki (po dokonania wpisu w oparciu o

postanowienie

sądu dotyczące

planu

podziału,

stanowiące

jednocześnie

tytuł

egzekucyjny).

Powyższe nie przesądza jednak o zasadności skargi kasacyjnej, gdyż Sąd

Okręgowy przyjął istnienie przeszkody do uwzględnienia wniosku o wpis hipoteki także z

tego względu, że w chwili jego złożenia dłużnik nie był już właścicielem nieruchomości.

Sąd drugiej instancji uzasadniając to stanowisko odwołał się zasadnie do brzmienia art.

109 ust. 1 u.k.w.h., który stanowi, że wierzyciel może uzyskać hipotekę przymusową na

nieruchomościach dłużnika. Hipoteka z art. 1037 § 3 k.p.c. ma bowiem charakter

hipoteki przymusowej, powstającej z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o

podziale sumy. Za stanowiskiem tym przemawia także treść art. 1037 § 3 k.p.c. w

powiązaniu z art. 65 u.k.w.h. Hipoteka uregulowana w art. 1037 § 3 k.p.c. zabezpiecza

roszczenie przydzielone wierzycielowi przeciwko nabywcy nieruchomości, który w

zakresie tego roszczenia jest dłużnikiem, a plan podziału stanowi przeciwko niemu tytuł

egzekucyjny (art. 1037 § 2 k.p.c.). Z istoty hipoteki przymusowej wynika, że można nią

obciążyć nieruchomość osoby odpowiadającej wobec wierzyciela, a dopiero po

ustanowieniu

hipoteki

wierzyciel

ma

możliwość

dochodzenia

zaspokojenia

z

nieruchomości obciążonej hipoteką bez względu na to czyją stała się własnością

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2004 r., III CK 243/02, w

uzasadnieniu którego stwierdzono, że ujawnienie wniosku o wpis hipoteki przymusowej

w księdze wieczystej nie może przesądzać o wpisie tej hipoteki, gdy w chwili jego

dokonywania nieruchomość, na której hipoteka ma być ustanowiona nie stanowi już

własności dłużnika). Jeśli zatem postanowienie dotyczące planu podziału, o którym

mowa w art. 1037 § 2 k.p.c. zostało wydane już po przeniesieniu własności

nieruchomości nabytej w postępowaniu egzekucyjnym na inną osobę, która nie

odpowiada wobec wierzyciela z tytułu roszczenia przydzielonego mu wobec nabywcy, to

brak jest podstaw do ujawnienia na jego nieruchomości hipoteki przysługującej

przeciwko innej osobie (nabywcy nieruchomości). Z tego względu zaskarżone

postanowienie, mimo błędnego uzasadnienia odnoszącego się do oceny charakteru

hipoteki uregulowanej w art. 1037 § 3 k.p.c. odpowiada prawu i skarga kasacyjna

podlegała oddaleniu (art. 39814 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 391

§ 1 i 39821 k.p.c.