V CSK 293/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 293/13 POSTANOWIENIE Dnia 6 marca 2014 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Wojciech Katner w sprawie z wniosku "C." Sp. z o.o. z siedzibą w Z.‎przy uczestnictwie Skarbu Państwa - Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z siedzibą w W. oraz Powiatu […]‎o ustanowienie drogi koniecznej,‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 6 marca 2014 r.,‎na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w J.‎z dnia 25 stycznia 2013 r., sygn. akt II Ca […], 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2) zasądza na rzecz Skarbu Państwa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa od wnioskodawcy kwotę 1800,- ( jeden tysiąc osiemset ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2013 r. Sąd Okręgowy w J. oddalił apelacje wnioskodawczyni i uczestnika postępowania Skarbu Państwa – Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad od postanowienia Sądu Rejonowego w B.. Orzeczeniem tym na nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa ustanowiona została, na rzecz wnioskodawczyni, służebność drogi koniecznej na czas określony 10 lat, za miesięcznym wynagrodzeniem w kwocie 1.203 złotych. Orzeczenie to odbiegało od treści żądania wnioskodawczyni, która domagała się ustanowienia drogi koniecznej na czas nieoznaczony.Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez wnioskodawczynię, która zarzuciła wydanie go z naruszeniem: art. 321 w związku z art. 13 § 2 w związku z art. 506 i w związku z art. 626 k.p.c. przez orzeczenie w zakresie nieobjętym jej żądaniem; art. 145 § 3 k.c. przez uznanie, że kryterium interesu społeczno-gospodarczego może prowadzić do ustanowienia służebności drogi koniecznej na czas oznaczony; art. 145 § 3 w związku z art. 287 k.c. przez uznanie, że kryterium to może dotyczyć nie tylko interesów aktualnych, lecz także przyszłych i ewentualnych; art. 5 k.c. przez nieuzasadnioną odmowę ustanowienia służebności na czas nieoznaczony; art. 145 § 2 w związku z art. 288 k.c. przez przyjęcie, że ustanowienie służebności na czas nieoznaczony będzie większym utrudnieniem w korzystaniu z nieruchomości obciążonej niż ustanowienie jej na czas oznaczony 10 lat; art. 94 k.c. przez uznanie, że ustanowienie służebności na czas oznaczony nie będzie stało w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego; art. 520 k.p.c. przez orzeczenie, że każdy z uczestników postępowania ponosi koszty swojego udziału w sprawie mimo sprzeczności ich interesów.

Na tej podstawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części oddalającej jej apelację oraz w części dotyczącej kosztów postępowania i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu, zaś ewentualnie – o uchylenie zaskarżonego postanowienia i orzeczenie co do istoty sprawy przez ustanowienie służebności drogi koniecznej na czas nieoznaczony oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.W odpowiedzi na skargę kasacyjną Skarb Państwa – Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad wniósł o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania, ewentualnie – o jej oddalenie, zaś w każdym wypadku – o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W sprawie nie występują przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Brak jest zwłaszcza powodów, na które powołała się skarżąca: istotnego zagadnienia prawnego oraz oczywistej zasadności skargi.Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa przez istotne zagadnienie prawne, o którym mowa w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., rozumieć należy abstrakcyjną kwestię prawną o ogólnym znaczeniu, której wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy mogłoby przyczynić się do rozwoju prawa (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 7 października 2010 r., I CSK 189/10, nie publ., z dnia 23 marca 2012 r., II PK 2/12, nie publ., z dnia 18 września 2012 r., II CSK 180/12, nie publ. oraz z dnia 21 maja 2013 r., IV CSK 53/13, nie publ.).

Obowiązek precyzyjnego sformułowania tego problemu oraz wskazania związanych z nim wątpliwości spoczywa przy tym na osobie, która wskazuje go jako przesłankę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 24 września 2013 r., III SK 5/13, nie publ. oraz z dnia 5 grudnia 2013 r., II CSK 244/13, nie publ.). Wywód skarżącej nie jest w tym zakresie w pełni zrozumiały. Nie wymienia ona precyzyjnie wszystkich zagadnień prawnych, lecz częściowo określa je w sposób opisowy – co nie pozostawia pełnej jasności odnośnie do jej intencji.

Niezależnie od tego, zagadnienia, jakie dają się odczytać z wywodu skarżącej, nie odpowiadają przesłance ujętej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Po pierwsze, pytanie o zakres dyskrecjonalności w orzekaniu o służebności drogi koniecznej jest zbyt ogólne i związane z konkretnymi okolicznościami faktycznymi poszczególnych spraw, by mogło mieścić się w pojęciu istotnego zagadnienia prawnego. Jego wyjaśnienie nie pozwoliłoby bowiem na stworzenie punktu odniesienia dla rozpoznania innych, podobnych spraw – a tym samym na spełnienie publicznego celu skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia.Z tych samych powodów, przesłanki istotnego zagadnienia prawnego nie spełnia także pytanie o możliwość uwzględnienia przyszłego interesu uczestników postępowania.

Nie ulega wątpliwości, że ustanowienie drogi koniecznej wymaga oceny całokształtu okoliczności sprawy, w tym wpływu ustanowienia służebności na przyszłe społeczne i gospodarcze potrzeby stron. Określenie ich znaczenia należy jednak do sądu rozpoznającego konkretną sprawę i nie można doszukiwać się na jego tle kwestii, która odpowiadałaby pojęciu istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.Z nieco innych powodów przesłanki tej nie spełnia również pytanie, czy pojęcie „przeprowadzenie drogi koniecznej” użyte w art. 145 k.c. może być rozumiane jedynie jako wytyczenie szlaku drogowego, czy też powinno obejmować także inne elementy tej służebności.

Na tle zarzutów skargi kasacyjnej (wyznaczających, zgodnie z art. 39813 § 1 k.p.c., dopuszczalne ramy wyjaśnienia ewentualnych istotnych zagadnień prawnych) nie ulega wątpliwości, że problem wskazany przez skarżącą może dotyczyć wyłącznie pytania o dopuszczalność określenia czasowych granic ustanowienia drogi koniecznej. W kwestii tej Sąd Najwyższy zajął już jednak jasne stanowisko w swoim wcześniejszym orzecznictwie (postanowienia: z dnia 3 grudnia 2003 r., I CK 354/02, nie publ. oraz z dnia 31 stycznia 2007 r., II CSK 421/06, nie publ.).

Z tego powodu kwestia ta nie posiada obecnie charakteru precedensowego, którym powinno cechować się istotne zagadnienie prawne, rozumiane zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2012 r., I CSK 496/11, nie publ.).Wnioskodawczyni nie wykazała także oczywistej zasadności wniesionej skargi kasacyjnej. Poza bardzo lakonicznym powołaniem się na występowanie tej przesłanki nie przedstawiła ona w tym zakresie jakiejkolwiek szerszej argumentacji. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumieć należy jej zasadność kwalifikowaną i ewidentną, możliwą do stwierdzenia bez prowadzenia złożonych rozumowań (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 20 lipca 2011 r., II CSK 59/11, nie publ., z dnia 18 września 2012 r., II CSK 179/12, nie publ. oraz z dnia 18 lipca 2013 r., III CSK 143/13, nie publ.).

Proste stwierdzenie wystąpienia tej przesłanki z całą pewnością nie wystarcza do wykazania, by skarga kasacyjna była zasadna w tak wysokim i szczególnym stopniu. Twierdzenie to może wskazywać co najwyżej na konieczność ponownej kontroli orzeczenia w sposób właściwy dla apelacji – nie zaś dla nadzwyczajnego środka zaskarżenia, jakim jest skarga kasacyjna.Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzeczono jak w postanowieniu, o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 98 § 1 i art. 109 § 1 oraz art. 391 § 1, art. 13 § 2 i art. 39821 k.p.c. [aw]es