V CSK 291/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 291/11

POSTANOWIENIE

Dnia 22 czerwca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Anna Owczarek (sprawozdawca)

SSN Hubert Wrzeszcz

Protokolant Piotr Malczewski

w sprawie z powództwa R. R.

przeciwko " PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna" S.A.

(poprzednio: "PGE Elektrownia " S.A.)

z udziałem interwenienta ubocznego R. H.

o stwierdzenie nieważności ewentualnie uchylenie uchwały Walnego

Zgromadzenia,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 22 czerwca 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 9 marca 2011 r.,

I. odrzuca skargę kasacyjną w stosunku do R.

R.,

II. zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę

270,- zł (dwieście siedemdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy zarządził połączenie w celu łącznego rozpoznania, sprawy z

powództwa R. R. i sprawy z powództwa W. S. przeciwko pozwanemu PGE

Elektrownia SA (obecnie

PGE

Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna SA

), których żądanie główne obejmowało stwierdzenie nieważności uchwały

nr

Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy PGE Elektrownia SA z dnia 28 czerwca

2010 r., dotyczącej podziału zysku netto za rok obrotowy 2009 w zakresie § 2, w

części dotyczącej ustalenia dnia dywidendy na dzień 17 sierpnia 2010r., a żądanie

ewentualne - uchylenie wskazanej uchwały w tym samym zakresie. Powodowie byli

akcjonariuszami pozwanej spółki.

Powódka R. R. wskazała w pozwie jako wartość przedmiotu sporu kwotę

37.741 zł, a powód W. S. kwotę 90.366 zł. Kwoty te odpowiadały

dywidendy

wysokości

za rok 2009r. nieuzyskanej przez powodów z powodu wyznaczenia

wskazanej daty, jako dnia według którego ustala się listę akcjonariuszy

uprawnionych do udziału w zysku za dany rok obrotowy (art. 348 § 2 k.s.h.).

Wartość przedmiotu sporu oznaczona przez powodów nie była przedmiotem

sprawdzenia przez Sąd pierwszej instancji.

Sąd Okręgowy wyrokiem łącznym z dnia 9 listopada 2010 r. oddalił

powództwa główne i ewentualne obojga powodów.

Apelację od powyższego wyroku wnieśli oboje powodowie. W toku

postępowania odwoławczego interwencję uboczną po stronie powódki R. R. zgłosił

R. H. - inny akcjonariusz spółki wskazując, że był posiadaczem takiej samej liczby

akcji (142) jak powódka i nie uzyskał dywidendy w takiej samej wysokości (37.741

zł).

Sąd Apelacyjny wyrokiem łącznym z dnia 9 marca 2011r. zmienił

zaskarżony wyrok w ten sposób, że stwierdził nieważność uchwały nr 3 Walnego

Zgromadzenia spółki PGE Elektrownia S.A., które odbyło się w dniu 28 czerwca

2010r., w sprawie podziału zysku netto za okres od dnia 1 stycznia 2009r. do dnia

31 grudnia 2009r. - w zakresie § 2 tej uchwały, w części dotyczącej ustalenia dnia

dywidendy, oraz zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki R. R. kwotę 4560

zł, a na rzecz powoda W. S. kwotę 4360 zł tytułem zwrotu kosztów procesu a także

zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów R. R. i W. S. po 4270 zł, a na

rzecz interwenienta ubocznego R. H. 400 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania

apelacyjnego.

Skargi

kasacyjne

od powyższego wyroku wniósł pozwany wskazując (1)

w skardze zaskarżającej wyrok sądu odwoławczego w sprawie z powództwa R. R.

jako wartość przedmiotu zaskarżenia kwotę 21.513.828 zł, (2) w sprawie z

powództwa W. S. jako wartość przedmiotu zaskarżenia kwotę 21.513.828 zł.

Zdaniem skarżącego wartość ta odpowiada jego interesowi

majątkowemu,

wyrażającemu

zmiany dnia

dywidendy,

się sumą potencjalnych kwot które, w wypadku

musiałby

wypłacić

akcjonariuszom. W skardze zaskarżającej

wyrok sądu odwoławczego w sprawie z powództwa R. R. pozwany wskazał jako

alternatywną wartość przedmiotu zaskarżenia kwotę 75.482 zł, stanowiącą sumę

wartości dywidend wskazanych przez powódkę i interwenienta ubocznego R. H.

Powódka R. R. i interwenient uboczny R. Ha. wnieśli o odrzucenie skargi

kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył:

1/

Wartość

przedmiotu

zaskarżenia,

od

której

uzależniona

jest

dopuszczalność wniesienia skargi kasacyjnej w sprawach majątkowych pozostaje

w związku z zakresem zaskarżenia. Co do zasady odpowiada ona wartości

przedmiotu sporu i może być od niej wyższa jeżeli, w trakcie rozpoznawania

sprawy, doszło do zmiany polegającej na rozszerzeniu powództwa lub niższa gdy

zakres

przedmiotu

zaskarżenia

nie

obejmuje

całego

rozstrzygnięcia.

W szczególnych wypadkach może wyrażać się również inną kwotą, adekwatną do

przedmiotu zaskarżenia (np. obejmującego tylko odsetki od należności głównej).

Uprawnieniem Sądu Najwyższego jest dokonanie z urzędu sprawdzenia wartości

przedmiotu zaskarżenia wskazanej w skardze kasacyjnej, jako determinującej

dopuszczalność jej wniesienia (ograniczenia ratione valoris). Orzecznictwo sądowe

i nauka prawa zajmują jednakowe stanowisko co do tego, że rozróżnienie między

prawami majątkowymi i niemajątkowymi wymaga ustalenia czy prawa te są

bezpośrednio uwarunkowane interesem ekonomicznym uprawnionego. Jeżeli

chronione dobro ma wartość ekonomiczną i bezpośrednio wpływa na tę sferę, to

sprawa ma charakter majątkowy (por. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia

2005r., III CZP 111/05, OSNC 2006, nr 11, poz. 183, z dnia 16 października 2009r.,

III CZP 54/09, OSNC 2010, nr 3, poz. 340, z dnia 17 listopada 2009 r., III CZP

92/09, OSNC-ZD 2010, nr 3, poz. 72). Szereg wątpliwości budzi, z uwagi na

niejednolity przedmiot, krzyżowanie się interesów ekonomicznych i korporacyjnych,

ustalenie charakteru sprawy w sprawach dotyczących uchwał spółek prawa

handlowego. Przyjmuje się, że decyduje o niej przedmiot zaskarżonej uchwały

(por. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2001 r., V CZ 150/01,

OSNC 2002, nr 6, poz. 78, z dnia 9 stycznia 2003 r., I CK 339/02, nie publ., z dnia

7 listopada 2003r., I CK 349/03, nie publ., z dnia 24 czerwca 2004 r., III CZ 41/04,

nie publ., z dnia 28 października 2004r., III CK 428/04, nie publ., z dnia 7 lipca

2005r., V CZ 81/05, nie publ., z dnia 23 czerwca 2006r., III CSK 100/06, nie publ., z

dnia 3 sierpnia 2006 r., IV CZ 65/06, nie publ., z dnia 22 października 2010 r.,

V CSK 160/10, nie publ.). Podkreśla się również, że skoro ochrona jest udzielana

co do uchwały wpływającej w konkretny sposób na prawa i obowiązki skarżącego,

to wartość ta ustalana jest indywidualnie w danej sprawie i determinuje ją interes

powoda. Pozwana spółka, nie przecząc, że przedmiotem skargi kasacyjnej jest

sprawa o prawa majątkowe, interes majątkowy powódki wyraża się wysokością

dywidendy za rok 2009, która mogłaby jej przysługiwać w wypadku ustalenia

innego dnia, według którego ustala się listę akcjonariuszy uprawnionych do udziału

w zysku za dany rok obrotowy, wskazała że w niniejszej sprawie wartość

przedmiotu sporu (zaskarżenia) jest dla obu stron odmienna. Z uwagi na

rozszerzoną

prawomocność wyroku

stwierdzającego

nieważność uchwały

w przedmiocie daty dywidendy (art. 427 § 1 i 4 k.s.h.) orzeczenie uwzględniające

powództwo przesądza nie tylko o prawie majątkowym powódki, ale i rodzi

zobowiązania majątkowe wobec tych akcjonariuszy, którym w następstwie

ustalenia wskazanej daty dywidendy nie przyznano uprawnienia do nagrody

z zysku. Zobowiązania te łącznie obejmują kwotę 21.513.828 zł, wskazaną jako

wartość przedmiotu zaskarżenia. Podnosząc, że art.

398 2 k.p.c. powinien być

interpretowany ściśle, skarżący wyprowadza z niego nakaz tłumaczenia wszelkich

wątpliwości na rzecz dopuszczalności wniesienia skargi kasacyjnej. Stanowisko

powyższe nie zasługuje na akceptację. Brak podstaw do przyjęcia wskazanej

wskazówki interpretacyjnej, która nie wynika ani wprost ani pośrednio z treści

wykładanej normy. Przeciwnie kolejne zmiany ustawowe, przekształcające kasację

jako środek odwoławczy w postępowaniu trzyinstancyjnym w skargę kasacyjną

jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, wprowadzenie

kolejnych wyłączeń i

ograniczeń pozwala na stwierdzenie, że w obecnym stanie prawnym wskazana

skarga dopuszczalna jest nie jako zasada a wyjątek. Trybunał Konstytucyjny

również wielokrotnie podkreślał, że konstytucyjne prawo do sądu nie obejmuje

pozainstancyjnego postępowania kontrolnego przed Sądem Najwyższym (por.

wyrok z dnia 31 marca 2005r., SK 26/02, OTK-A 2005, nr 3, poz. 29, wyrok z dnia 6

października 2004r., SK 23/02, OTK-A 2004, nr 9A, poz. 89). Dla określenia

wartości przedmiotu zaskarżenia kasacyjnego przyjmować należy wartość

przedmiotu

podlegającego

rzeczywistemu

rozpoznaniu

i

rozstrzygnięciu,

determinowanego żądaniem pozwu i indywidualnym interesem majątkowym osoby

dochodzącej udzielenia ochrony prawnej, tj. powoda. Uprawnienie procesowe

pozwanego ograniczone jest do zgłoszenia przed wdaniem się w spór co do istoty

sporu zarzutu, skutkującego sprawdzeniem wartości przedmiotu (art. 25 k.p.c.).

Odmienne

stanowisko

w

istocie

byłoby

równoznaczne

z

dopuszczeniem

ponownego ustalania wartości przedmiotu sporu na etapie zaskarżania (środkiem

zwykłym lub nadzwyczajnym) z punktu widzenia pozwanego i to tylko w razie

wydania niekorzystnego dla niego rozstrzygnięcia. Takich czynności nie przewidują

obowiązujące przepisy procesowe. Oznacza to, że

argumenty powołane przez

skarżącego, mimo ich wagi, de lege lata nie mogą być uwzględnione.

2/ Zgodnie z art. 219 k.p.c. sąd może zarządzić połączenie kilku

oddzielnych spraw, toczących się przed nim, w celu ich łącznego rozpoznania lub

także rozstrzygnięcia, jeżeli są one ze sobą w związku faktycznym bądź prawnym

lub mogły być połączone jednym pozwem. Zarządzenie o połączeniu ma charakter

techniczny i nie odbiera połączonym sprawom samodzielności. Oznacza to po

pierwsze że, na skutek połączenia powstaje po jednej lub obu stronach procesu

wielopodmiotowość, ale między tymi podmiotami nie nawiązuje się stosunek

współuczestnictwa procesowego. Przemawia za tym również treść art. 72 § 1

k.p.c. wskazującego, że współuczestnictwo zachodzi kiedy kilka osób występuje

w jednej sprawie w roli powodów lub pozwanych. Po drugie w każdej

z połączonych spraw zapada osobne rozstrzygnięcie, nawet jeżeli przybiera

procesową formę jednego orzeczenia. Ma ono wówczas charakter wyroku

łącznego,

podlegającego

samodzielnemu

zaskarżeniu

(por.

wyrok

Sądu

Najwyższego z dnia 22 września 1967r., I CR 158/67, OSNCP 1968r., nr 6, poz.

105, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 września 1983r., IV PR 101/83, OSPiKA

1984, nr 7-8, poz. 173). Orzecznictwo sądowe wskazuje również, że o charakterze

orzeczenia nie decyduje jego wadliwe oznaczenie, lub jego brak, tylko rzeczywista

sytuacja procesowa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada

1995r., I PRN 45/95, OSNCP 1996r., nr 12,

poz. 172).

Z

tych

względów

zaniechanie użycia tego zwrotu w sentencji wyroku odwoławczego nie zmienia

jego istoty. Konsekwentnie, skoro połączone sprawy zachowują odrębność,

wartość przedmiotu sporu i odpowiednio wartość przedmiotu zaskarżenia

połączonych spraw nie podlegają sumowaniu (por. postanowienie

Sądu

Najwyższego z dnia 10 lutego 2012 r., II CSK 439/11, nie publ.).

3/ Bezpodstawnie wskazuje skarżący, że wartość przedmiotu zaskarżenia

w odniesieniu do skargi kasacyjnej wyraża się sumą potencjalnej dywidendy

powódki i osoby, która zgłosiła interwencję uboczną po jej stronie. Bez wątpienia

interwencja powyższa, z uwagi na fakt, że wyrok uwzględniający powództwo

odnosi

bezpośredni skutek

prawny

w stosunku między interwenientem

a pozwanym (rozszerzona prawomocność – art. 427 § 4 w zw. z § 1 k.s.h.), ma

charakter samoistny (art. 81 k.p.c.). Niemniej status procesowy interwenienta

ubocznego samoistnego,

mimo

odpowiedniego

stosowania

przepisów

o współuczestnictwie jednolitym, nie pozwala na przyjęcie, że staje się stroną

procesu. Może nią zostać jedynie za zgodą stron w wyniku wejścia w miejsce

strony, do której przystąpił (art. 83 k.p.c.) lub przekształceń podmiotowych (art. 194

§ 1 i 2 k.p.c.). Oznacza to, że wprawdzie interwenient uboczny samoistny ma

interes prawny w uzyskaniu wyroku zgodnego z żądaniem pozwu, którego

następstwem będzie potencjalny obowiązek świadczenia po stronie pozwanego,

ale brak podstawy do przyjęcia, że ten interes, tożsamy z interesem majątkowym,

determinuje i

powinien być uwzględniany przy ustalaniu wartości przedmiotu

zaskarżenia.

W tym stanie rzeczy, skoro wskazana w art. 3982 § 1 k.p.c. przesłanka

skargi kasacyjnej, złożonej przez powoda w sprawie z powództwa R. R.,

nie

została spełniona skarga – jako niedopuszczalna – w oparciu o art. 3986 § 3 k.p.c.

podlega odrzuceniu.

O kosztach postępowania kasacyjnego postanowiono, uwzględniając

zasadę odpowiedzialności za wynik sprawy, w oparciu o art. 108 § 1 w zw. z art.

98 § 1 k.p.c. oraz § 13 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 11 pkt 21 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).