V CSK 277/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 277/07

POSTANOWIENIE

Dnia 28 listopada 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

SSA Michał Kłos

w sprawie z powództwa E.Z.

przeciwko J.P. i S.P.

przy udziale Prokuratora Rejonowego w D.

o rozwiązanie przysposobienia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 28 listopada 2007 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego w Ś.

z dnia 1 marca 2007 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu

Rejonowego w D. z dnia 15 stycznia 2007 r., sygn. akt [...] i

odrzuca pozew.

Uzasadnienie

Powódka E.Z. w pozwie z dnia 6 września 2007 r. skierowanym przeciwko

J.P. i S.P. wnosiła o rozwiązanie przysposobienia jej przez pozwanych

orzeczonego postanowieniem Sądu Rejonowego w D. z dnia 28 stycznia 1963 r.

Wskazała, że nie wiedziała o przysposobieniu, które faktycznie nie było

wykonywane, bowiem wychowywała ją jej naturalna matka, która nie poinformowała

powódki o przysposobieniu.

Sąd Rejonowy w D. ustalił między innymi, że pozwani, którzy przysposobili

powódkę w 1963 r., nie żyją: S.P. zmarła w dniu 4 kwietnia 1985 r., a J.P. w dniu 3

czerwca 1992 r.

Wyrokiem z dnia 15 stycznia 2007 r. Sąd Rejonowy w D. oddalił powództwo,

a Sąd Okręgowy w Ś. zaskarżonym wyrokiem z dnia 1 marca 2007 r. oddalił

apelację powódki.

Sądy

obu

instancji

stwierdzając,

że

do

rozwiązania

stosunku

przysposobienia powódki, orzeczonego przed wejściem w życie kodeksu

rodzinnego i opiekuńczego, mają zastosowanie przepisy tego kodeksu, uznały,

że wobec śmierci przysposabiających przed wytoczeniem

powództwa, podlega

ono oddaleniu na podstawie art. 125 § 2 zdanie pierwsze k.r.o., który stanowi,

że po śmierci przysposobionego lub przysposabiającego rozwiązanie stosunku

przysposobienia nie jest dopuszczalne. W sprawie nie ma zastosowania zdanie

drugie tego przepisu stanowiące, że jeżeli przysposabiający zmarł po wszczęciu

sprawy

o

rozwiązanie

stosunku

przysposobienia,

wówczas

w

miejsce

przysposabiającego w procesie wstępuje kurator ustanowiony przez sąd i sprawa

toczy się dalej z jego udziałem.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku, opartej na zarzucie

naruszenia art. 125 § 2 k.r.o., powódka wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Ś.

podnosząc, że w sprawie Sądy powinny w drodze analogii zastosować przepis art.

125 § 2 zd. drugie k.r.o. i powinna się ona toczyć z udziałem kuratora w miejsce nie

żyjących przysposabiających.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sprawy o rozwiązanie stosunku przysposobienia toczą się w trybie procesu w

postępowaniu odrębnym uregulowanym w dziale II tytułu VII k.p.c. Przepisy

regulujące to postępowanie nie zawierają odrębnych unormowań dotyczących

zdolności sądowej stron, ani skutków procesowych jej braku, poza art. 125 § 2 zd.

drugie k.p.c., ale jedynie w odniesieniu do sytuacji, gdy śmierć przysposabiającego

nastąpiła w toku procesu o rozwiązanie przysposobienia. Poza tym powyższy przepis

zawiera

tylko

zakaz

rozwiązania

stosunku

przysposobienia

po

śmierci

przysposobionego i przysposabiającego. Zgodnie zatem z art. 13 § 2 k.p.c.

we wszystkich innych przypadkach stosuje się w tym zakresie przepisy art. 64,

art. 70, art. 71 i art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c.

Zgodnie z art. 64 § 1 k.p.c. zdolność sądowa osoby fizycznej trwa od chwili jej

urodzenia do chwili śmierci. Osoba fizyczna nieżyjąca w chwili wytoczenia

powództwa nie ma zdolności sądowej i brak ten nie może być uzupełniony w żaden

sposób, nie ma więc zastosowania art. 70 ani art. 199 § 2 k.p.c. Jedynie w sprawach

o prawa majątkowe można wytoczyć nowy proces z udziałem po stronie pozwanej

następców prawnych osoby nieżyjącej, co jest niemożliwe w sprawach o prawa

niemajątkowe, do jakich należą sprawy o rozwiązanie przysposobienia.

Jeżeli zatem zostało wytoczone powództwo o rozwiązanie stosunku

przysposobienia przeciwko przysposabiającym, którzy nie żyli w chwili jego

wytoczenia, zachodziła bezwzględna i nieusuwalna przeszkoda procesowa, którą

Sąd ma obowiązek brać pod uwagę z urzędu w każdym stadium postępowania.

Nieusuwalny brak zdolności sądowej pozwanych prowadzi do odrzucenia pozwu

zgodnie z art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c., co powinien był uczynić z urzędu Sąd pierwszej

instancji, a skoro tego nie zrobił, Sąd drugiej instancji powinien był wydać orzeczenie

przewidziane w art. 386 § 3 k.p.c. Obowiązkiem sądu jest przede wszystkim badanie

bezwzględnych

przesłanek

ich braku odrzucenie

pozwu,

dopuszczalności

które

jest

procesu

decyzją

procesowych merytorycznego rozpatrywania sprawy.

sądowego

i

w

razie

odmawiającą

z

przyczyn

Ustawodawca zawierając w art. 125 § 2 k.r.o. zakaz rozwiązania

przysposobienia po śmierci przysposobionego lub przysposabiającego, odniósł

go do sytuacji, gdy ma nastąpić rozpoznanie sprawy przez sąd, a więc,

gdy w chwili wniesienia

pozwu

zwrotu lub odrzucenia. Regulacja

nie

ta

gdy śmierć przysposobionego nastąpiła

zachodziły

w

w

podstawy

do

jego

istocie

dotyczy

zatem

sytuacji

toku

procesu

oraz

sytuacji,

gdy powództwo o rozwiązanie przysposobienia wytoczył prokurator pozywając

przysposobionego i przysposabiającego, który zmarł przed wytoczeniem procesu.

W takiej sytuacji nie miałby zastosowania art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c., a zatem dla

wykluczenia możliwości rozwiązania przysposobienia, konieczna była regulacja

szczególna, którą zamieszczono w art. 125 § 2 k.p.c. W rozpoznawanej sprawie

natomiast brak było w ogóle bezwzględnej przesłanki procesowej w postaci

zdolności sądowej strony pozwanej, a więc w istocie brak było strony pozwanej

(co uwidoczniło się w komparycji wyroku Sądu Okręgowego, nie zawierającej

wskazania strony pozwanej). Proces zatem nie mógł się toczyć i konieczne było

odrzucenie pozwu.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 19 k.p.c. uchylił wyroki

Sądów obu instancji i odrzucił pozew.