V CSK 257/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 257/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 listopada 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

SSN Maria Grzelka (sprawozdawca)

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z powództwa „W.” Sp. z o.o

przeciwko „E.” Sp. z o.o

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 17 listopada 2006 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 20 stycznia 2006 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania pozostawiając temu

Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powodowe W. domagało się od pozwanej Spółki w likwidacji kwoty

152.187,17 złotych

tytułem zapłaty zaległości

za dostarczanie wody i

odprowadzanie ścieków w okresie od lipca do listopada 2004 r. Zaległość powstała

w wyniku uiszczania przez pozwaną w wymienionym

okresie

opłat

za wodę

według stawki obniżonej, o tzw. upust cenowy, podczas, gdy strona powodowa

żądała zapłaty według stawki nie obniżonej. Nakazem zapłaty z dnia 13 stycznia

2005 r. wydanym w postępowaniu nakazowym Sąd Okręgowy w O. uwzględnił

powództwo w całości. W postępowaniu wywołanym wniesieniem przez pozwaną

zarzutów W. stwierdziło, że w toku sporu pozwana zapłaciła część dochodzonej

należności, tj. kwotę 58.522,28 złotych. W związku z tym powód ograniczył żądanie

do kwoty 93.664,89 złotych wraz z odsetkami ustawowymi od kwot szczegółowo

wymienionych w piśmie procesowym z dnia 24 marca 2005 r. Wyrokiem z dnia 29

czerwca 2005 r. Sąd Okręgowy w O. uchylił nakaz zapłaty, zasądził od pozwanej

Spółki na rzecz powodowego W. kwotę 93.664,89 zł z odsetkami ustawowymi

szczegółowo określonymi, umorzył postępowanie w pozostałym zakresie i orzekł

o kosztach. Sąd Okręgowy ustalił, że strona pozwana na podstawie umowy cesji

przejęła obowiązek Gminnego Zakładu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Osiedla w B., który miał umowę o dostarczanie wody z W. - Spółką z o.o. jako

dostawcą i począwszy od dnia 1 kwietnia 2001 r. - z mocy aneksu z dnia 20 marca

2001 r. – korzystał ze stałego upustu cenowego w wysokości 25% w stosunku do

200.000 m3 wody w ciągu roku. Pismem z dnia 29 września 2003 r. powód

wypowiedział pozwanej Spółce w/w umowę w części dotyczącej upustu cenowego,

ze skutkiem od dnia 1 stycznia 2004 r. i od tego dnia wystawiał i przesyłał pozwanej

faktury VAT na kwoty obliczone według wskazań wodomierza bez stosowania 25%

upustu

cenowego.

Pozwana

regulowała

faktury

w

części

wynikającej

z pomniejszenia wyliczonych należności o 25%. Pismem z dnia 16 listopada

2004 r. uznała wobec powoda swoje zadłużenie na kwotę 146.486,21 złotych

dokonując potwierdzenia salda, a po otrzymaniu odpisu pozwu w niniejszej sprawie

częściowo zapłaciła należności objęte wystawionymi przez powoda fakturami VAT,

w związku z czym powód cofnął powództwo w zakresie uiszczonej przez pozwaną

kwoty 58.522,28 złotych. Sąd Okręgowy ustalił ponadto, że zgodnie z § 12 ust. 2

umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków każda ze stron mogła

umowę rozwiązać z zachowaniem 3 - miesięcznego okresu wypowiedzenia.

Zdaniem Sądu, w drodze rozumowania a maiori ad minus należało przyjąć, że

prawo wypowiedzenia przysługiwało również do poszczególnych części umowy

w związku

z

czym

powodowe

Przedsiębiorstwo

było

uprawnione

do

wypowiedzenia przedmiotowej umowy w części dotyczącej upustu cenowego i to

tym bardziej, że z § 9 ust. 2 umowy wynikało, iż powód nie musiał w ogóle

korzystać z wypowiedzenia lecz w celu wprowadzenia nowej opłaty mógł tylko

zawiadomić usługobiorcę na 30 dni naprzód o zmianie wysokości opłaty. W wyniku

apelacji strony pozwanej Sąd Apelacyjny zaskarżonym wyrokiem zmienił wyrok

Sądu Okręgowego w części zasądzającej i powództwo oddalił oraz orzekł

reformatoryjnie o kosztach

procesu za postępowanie pierwszoinstancyjne

a ponadto orzekł o kosztach za drugą instancję. Przyjmując za własny stan

faktyczny ustalony przez Sąd pierwszej instancji Sąd Apelacyjny odmiennie ocenił

skuteczność oświadczenia woli powoda w piśmie z dnia 29 września 2003 r.

wypowiadającym korzystanie przez pozwaną z upustu cenowego. Sąd Apelacyjny

uznał, że postanowienie § 12 ust. 2 umowy wiążącej strony dotyczyło

wypowiedzenia całej umowy tj. ze skutkiem w postaci jej nieobowiązywania

w ogóle, nie zaś jak to błędnie przyjął Sąd Okręgowy – możliwość jednostronnego

wprowadzenia do treści umowy postanowienia, odnośnie do którego druga strona

nie wyraziła zgody. Co do § 9 umowy, to dotyczył on zmiany stawki opłat za wodę,

której wysokość uwarunkowana była stosowna uchwałą organu gminnego, a nie

upustu cenowego do tej stawki i nie mógł być podstawą obowiązywania stawki

taryfowej bez upustu. Wobec tego, że nie było zamiarem powoda rozwiązanie

umowy z pozwaną a jednocześnie jego pismo z dnia 29 września 2003 r. nie mogło

być uznane za skuteczne w zakresie zmiany umownego warunku co do upustu

cenowego ani do zmiany umowy nie doszło przez czynność faktyczną płacenia

żądanych wyższych należności, należało – zdaniem Sądu Apelacyjnego –

stwierdzić, że w okresie objętym sporem strony związane były umową o treści

przewidującej korzystanie przez pozwaną z przedmiotowego upustu.

W skardze kasacyjnej powód zarzucił powyższemu wyrokowi naruszenie prawa

materialnego art. 60 i 65 k.c. przez błędne przyjęcie, że nie doszło do akceptacji

żądania powoda niestosowania upustu cenowego, § 9 ust. 2 w zw. z § 12 ust.

umowy o dostarczanie wody oraz art. 20 i 24 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r.

o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz.U.

z 2001 r., Nr 72, poz. 747) przez uznanie, że skarżąca nie była uprawniona do

jednostronnej zmiany umowy w drodze wypowiedzenia w sytuacji, gdy strony nie

zastrzegły formy pisemnej pod rygorem nieważności dla zmiany postanowień

umownych a uchwała Gminy przewidywała taryfę bez upustu cenowego i taryfa ta

uzasadniała na podstawie § 9 ust. 2 wypowiedzenie upustu. Wskazując na

powyższe powód w skardze kasacyjnej wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi odwoławczemu lub

o uchylenie zaskarżonego wyroku i utrzymanie w mocy wyroku Sądu pierwszej

instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istotą sporu była kwestia, czy począwszy od dnia 1 stycznia 2004 r. powód

był uprawniony do opłaty za dostarczaną wodę według stawki taryfowej nie

obniżonej o 25% upustu, przewidzianego w aneksie nr 2 z dnia 27 marca 2001 r.

Powód twierdził, że warunki w/w aneksu zostały przez niego skutecznie

wypowiedziane pismem z dnia 29 września 2003 r., a ponadto pozwana w sposób

dorozumiany wyraziła na powyższe zgodę przez regulowanie do października

2004 r. należności bez upustu, przez potwierdzenie salda na dzień 31 października

2004 r. oraz zapłatę w toku procesu części dochodzonej należności w kwocie

58.522,28 złotych. Ocena zasadności powództwa wymagała rozważenia § 12

umowy z dnia 11 lutego 1997 r. o dostarczenie wody oraz treści aneksów do w/w

umowy, a ponadto wskazywanego przez stronę powodową zachowania się

pozwanej mającego zaświadczać o jej zgodzie. Inne kwestie, takie jak motywacja

przyświecająca powodowi przy składaniu oświadczenia w piśmie z dnia

29 września 2003 r. oraz ewentualność skorzystania przez powoda z trybu,

o którym mowa w § 9 ust. 2 umowy nie miały w rozpoznawanej sprawie istotnego

znaczenia. Zgodnie z ustawą z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu

w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz.U. z 2001 r., Nr 72, poz. 747 ze

zm.) ceny i stawki opłat za dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków wynikają

z taryf zatwierdzonych w drodze uchwały przez radę gminy i wprowadzanych do

aktu prawa miejscowego jakim jest regulamin dostarczania wody i odprowadzania

ścieków (art. 19, 20, 24 ustawy). W stosunku do konkretnych odbiorców ceny te

i stawki obowiązują na podstawie pisemnej umowy (art. 6), przy czym z art. 29

ustawy wynika, że zasadniczo nie ma przeszkód do ich umownego obniżenia.

Skoro w sprawie niniejszej nie była sporna cena i stawka taryfowa, ani

przedmiotem oświadczenia powoda w piśmie z dnia 29 września 2003 r. nie była

tego rodzaju cena ani stawka, to bezprzedmiotowe było odwoływanie się do § 9 ust.

2 umowy jako podstawy żądań powoda i bez znaczenia były przyczyny z powodu

których powód uznał za stosowne nierespektowanie dotychczasowego udzielania

pozwanej upustu. Żadna z tych okoliczności nie mogła wpłynąć na ocenę kwestii

czy pismo powoda z dnia 29 września 2003 r. doprowadziło do żądanej przez

powoda zmiany umowy.

Z przedstawionych względów nie zasługiwały na rozważenie zarzuty skargi

kasacyjnej dotyczące naruszenia ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym

zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz art. 60 i 65 k.c.

w części dotyczącej § 9 ust. 2 umowy.

Zarzut naruszenia art. 60 i 65 k.c. w zakresie odnoszącym się do § 12 ust. 2

umowy był bezzasadny. Nie może być wątpliwości, że – jak trafnie stwierdził to Sąd

Apelacyjny w zaskarżonym wyroku – wypowiedzenie, o którym mowa w w/w

postanowieniu umowy dotyczy uprawnienia do jednostronnego rozwiązania umowy

ze skutkiem w postaci unicestwienia w całości łączącego strony stosunku

prawnego, (vide: § 12 ust. 3 umowy), nie zaś do unicestwienia tylko jednego

z warunków umowy i to mającego jednocześnie pociągać za sobą wprowadzenie

w to miejsce innego warunku. Dla osiągnięcia tego ostatniego skutku niezbędne

byłoby uzgodnienie w umowie, tzw.

wypowiedzenia zmieniającego, które

wymagałoby nie tylko oświadczenia woli co do odstąpienia wypowiadającego od

dotychczasowego warunku i propozycji nowego warunku, ale także oznaczenia

okresu, w ciągu którego adresat wypowiedzenia miałby się wypowiedzieć

czy nowe warunki przyjmuje oraz określenia skutków bezczynności lub odmowy

adresata

odnośnie

do

obowiązywania

umowy

względnie

jej

brzmienia.

Tego rodzaju postanowień umowa stron nie zawiera, ani w swoim tekście

podstawowym, ani w aneksach. Można dodać, że doszukiwanie się w treści § 12

ust. 2 umowy uprawnienia do jednostronnej zmiany w drodze wypowiedzenia

postanowienia o upuście cenowym skazane byłoby na przegraną już choćby ze

względu na to, iż w momencie umawiania się powoda z poprzedniczką prawną

pozwanej nie było w ogóle mowy o stosowaniu jakichkolwiek upustów cenowych.

Nie można natomiast odmówić słuszności skardze kasacyjnej w części

dotyczącej naruszenia art. 60 i 65 k.c. przez przyjęcie, że w sposób dorozumiany

pozwana nie wyraziła zgody na odstąpienie od stosowania upustu. Przyjmując za

własne

ustalenia

faktyczne

Sądu

pierwszej

instancji

Sąd

Apelacyjny

w zaskarżonym wyroku ustalił, że pozwana w dniu 16 listopada 2004 r.

potwierdziła wobec powoda saldo na dzień 31 października 2004 r. wzajemnych

należności i zobowiązań, w tym – swoje zobowiązanie odnośnie do kwoty

146.486,21 zł z tytułu zadłużenia dochodzonego następnie przez powoda

w niniejszej sprawie, oraz, że w toku procesu pozwana częściowo zaspokoiła

powoda co do wymienionego zadłużenia. Nie można wykluczyć, że takim swoim

zachowaniem pozwana wyraziła wolę podporządkowania się żądaniu powoda,

a zarazem potwierdziła istnienie po stronie powoda wierzytelności obejmującej

zadłużenie powstałe wskutek nie płacenia przez nią określonych należności

w wysokości przez powoda żądanej (por. uchwałę SN z dnia 26 kwietnia 1995 r.

III CZP 39/95 – OSNC 1995 nr 9, poz. 120, wyrok SN z dnia 23 sierpnia 2001 r.

II CKN 103/99 – nie publ. LEX nr 52371, wyrok SN z dnia 26 listopada 2004 r. I CK

279/04 – nie publ., wyrok SN z dnia 25 listopada 2005 r. V CK 381/05 – nie publ.).

W

zaskarżonym

wyroku

Sąd

Apelacyjny

uwzględnił

jedynie

okoliczność,

że pozwana na bieżąco nie płaciła wyższych należności. W tym zakresie

stanowisko Sądu było trafne. Powód nie tylko nie wykazał, żeby było inaczej lecz

ewentualne realizowanie przez pozwaną faktur w wysokości żądanej przez powoda

(jak by to wynikało z pisma powoda na k – 124, prawdopodobnie zawierającego

jednak tzw. błąd maszynowy w wyrazie „regulowanie”, który powinien brzmieć „nie

negowanie”) czyniłoby niezrozumiałym występowanie powoda z powództwem

w niniejszej sprawie.

Nie zajął natomiast Sąd Apelacyjny stanowiska wobec faktu potwierdzenia

przez pozwaną salda oraz zapłacenia przez pozwaną kwoty 58.522,28 zł, odnośnie

do której pozwana nie wypowiedziała się w dotychczasowym postępowaniu

natomiast powód twierdził, że uiszczona została na poczet zaległości dochodzonej

w pozwie (choć budzi to wątpliwości w świetle późniejszego oświadczenia

pełnomocnika powoda na rozprawie w dniu 22 czerwca 2005 r. k – 135).

Stanowisko Sądu Apelacyjnego powinno przesądzać, czy w okolicznościach

rozpoznawanej sprawy pozwana w wyniku czynności konkludentnych wyraziła

zgodę na żądaną przez powoda zmianę umowy. Rozważania Sądu w tym

przedmiocie powinny uwzględniać art. 77 i art. 74 k.c. Samo milczenie pozwanej

nie mogło zostać uznane za przyjęcie propozycji powoda. Przepis art. 386 k.c.

przewidujący taki skutek w stosunkach pomiędzy podmiotami gospodarczymi

pozostającymi ze sobą w stałych stosunkach nie mógłby w rozpoznawanej sprawie

znaleźć zastosowania ponieważ obowiązywał do dnia 24 września 2003 r. tj. do

wejścia w życie ustawy z dnia 14 lutego 2003 r. o zmianie kodeksu cywilnego... (-)

Dz.U. nr 49, poz. 408).

W tej sytuacji, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania (art. 398 15 k.p.c.). O kosztach

orzeczono na podstawie art. 108 § 2 k.p.c.