V CSK 24/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 24/11

POSTANOWIENIE

Dnia 16 grudnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Marta Romańska (sprawozdawca)

SSA Roman Dziczek

w sprawie z wniosku Bernadette R. i Anne M.

przy uczestnictwie Wiesława M. i Krystyny M.

o dział spadku,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 16 grudnia 2011 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania Wiesława M.

od pkt II,III,IV postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 4 marca 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Bernadette R. i Anne M. wniosły o dokonanie działu spadku po ich rodzicach

Marcinie M. i Helenie M., obejmującego lokal mieszkalny nr 1 przy ulicy K. [...] w S.,

dla którego Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą KW nr [...] oraz związanego z

nim, a wynoszącego 1/3 udziału we wspólnych częściach budynku i prawie

użytkowania wieczystego nieruchomości objętej księgą wieczystą KW nr [...] oraz

ruchomości. Wiesław M. i jego żona Krystyna M. powołali się na zasiedzenie

udziałów wnioskodawczyń

we

własności nieruchomości lokalowej będącej

przedmiotem działu. Twierdzili, że udziały wnioskodawczyń we własności

nieruchomości lokalowej weszły w skład ich majątku wspólnego.

Postanowieniem z 25 lipca 2007 r. Sąd Rejonowy stwierdził, że uczestnik z

dniem 16 lipca 1995 r. nabył przez zasiedzenie 2/3 części we własności należącej

do spadku nieruchomości lokalowej, określił jakie ruchomości i o jakiej wartości

wchodzą w skład spadku po Marcinie M. i Helenie M., podzielił je pomiędzy

stronami oraz oddalił wniosek o stwierdzenie nabycia własności udziałów

wnioskodawczyń w nieruchomości lokalowej w drodze zasiedzenia przez

uczestniczkę Krystynę M.

Postanowieniem z 29 października 2007 r. Sąd Okręgowy uchylił to

postanowienie

i

sprawę

przekazał

Sądowi

Rejonowemu

do

ponownego

rozpoznania.

Wydanym po ponownym rozpoznaniu sprawy postanowieniem z 6 listopada

2009 r., Sąd Rejonowy ustalił, że w skład podlegającego podziałowi spadku

wchodzą nieruchomość lokalowa wraz z udziałem w wysokości 1/3 we wspólnych

częściach budynku i prawie użytkowania wieczystego gruntu o wartości 215.600 zł

oraz ruchomości a nadto, że nakłady uczestnika na nieruchomość lokalową

wynoszące 64.194,17 zł; przyznał na własność uczestnika nieruchomości lokalową

i ruchomości o łącznej wartości 217.520 zł, zaś na własność Anne M. ruchomości o

łącznej wartości 5.000 zł i zasądził od uczestnika na jej rzecz kwotę 42.249,28 zł,

zaś na rzecz Bernadette R. kwotę 42.555,28 zł tytułem wyrównania udziałów w

majątku spadkowym, płatne w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się

postanowienia.

Sąd Rejonowy ustalił, że Marcin i Helena M. 6 czerwca 1964 r. zakupili na

prawach wspólności majątkowej małżeńskiej lokal mieszkalny nr 1 położony przy ul.

K. [...] w S., o pow. 96 m2 z udziałem w częściach wspólnych budynku

wynoszącym 1/3 i uzyskali wieczyste użytkowanie działki nr 279/7, o wartości

78.700 zł za cenę 31.480 zł, stanowiącą 60% wartości. Na zakup lokalu

spadkodawcy zaciągnęli kredyt w kwocie 32.793 zł, na którą składała się cena za

mieszkanie – 31.480 zł oraz odsetki w wysokości 0,2% naliczone od 6 czerwca

1964 r. do 1 kwietnia 1994 r., w wysokości 1.313 zł. Spłata kredytu miała

następować kwartalnie w ratach po 205 zł, przy czym pierwsza rata wynosiła 198

zł. Marcin M. zmarł 9 kwietnia 1968 r., zaś Helena M. 16 lipca 1975 r. Spadek po

nich odziedziczyły po 1/3 części dzieci: Wiesław M., Bernadette R. i Anne M.

Zadłużenie z tytułu kredytu na dzień 30 września 1973 r. wynosiło 25.030 zł, a na

dzień 4 stycznia 1991 r. – 11.410 zł. Po śmierci matki uczestnik spłacał kredyt

zaciągnięty ma zakup mieszkania. Zadłużenie z tego tytułu zostało spłacone 13

marca 1991 r.

Uczestnik zamieszkał przy ul. K. [...] w 1947 r. i mieszka tam do dziś z żoną

– Krystyną M., z którą związek małżeński zawarł 7 czerwca 1971 r. Żona

uczestnika przejściowo mieszkała u swojej matki.

Anne M. wyjechała z Polski w 1969 r. W kraju bywała okazjonalnie. Z

majątku spadkowego wzięła papierośnicę srebrną ze złotym monogramem o

wartości 1.000 zł jako pamiątkę po ojcu oraz obraz przedstawiający górę Chełmiec

o wartości 4.000 zł. Bernadette R. w 1972 r. wyjechała do Francji z zamiarem

stałego pobytu. Przyjeżdżała do Polski okazjonalnie na kilka dni.

W mieszkaniu odziedziczonym przez strony po rodzicach nie było

centralnego ogrzewania lecz piece kaflowe. Nie było tam również łazienki, a WC

znajdowało się na korytarzu. Ściany i sufity wymagały przecierki murarskiej

i malowania. W kuchni położone były płytki PCV poprzybijane gwoździami, podłogi

w pokojach były pokryte starym gumoleum. W drugiej połowie lat 70-tych uczestnik

wykonał adaptację pomieszczenia na łazienkę i położył w niej terakotę. Wyburzył

piece kaflowe i zamontował centralne ogrzewanie. Położył płyty paździerzowe na

podłogi i gumoleum, wymienił okna na plastikowe. Malował klatkę schodową,

partycypował w kosztach remontu dachu budynku. Wymienił gazomierz i podłączył

lokal do nowej sieci gazowej. Kilkakrotnie pytał siostry czy pomogą mu finansować

remonty, jednak one zawsze odmawiały. Nieruchomość lokalowa z udziałem we

wspólnych częściach budynku i prawie użytkowania wieczystego gruntu na koniec

grudnia 2008 r. była warta 215.600 zł. Wartość nakładów uczestnika na tę

nieruchomość wynosiła 31.100 zł.

Sąd Rejonowy uznał, że wniosek o zasiedzenie zgłoszony przez

uczestników nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 172 § 1 k.c.

warunkiem nabycia nieruchomości przez zasiedzenie jest jej samoistne posiadanie

przez okres co najmniej 20 lat przy przyjęciu dobrej wiary lub 30 lat przy ustaleniu

złej wiary. Uczestnik nie był posiadaczem samoistnym nieruchomości lokalowej. Po

śmierci rodziców miał świadomość, iż jest właścicielem lokalu tylko w 1/3 części.

W latach 70-tych, kiedy przygotowywał się do remontu dachu, a także przy okazji

innych remontów, prosił siostry o pomoc finansową, te jednak zawsze odmawiały.

Zwracał się do nich również o rozstrzygnięcie kwestii własności mieszkania i prosił

o rozliczenie za jego użytkowanie. Uczestniczka Krystyna M. była jedynie

posiadaczem zależnym lokalu, o czym świadczy między innymi to, że zwracała się

do wnioskodawczyń, by partycypowały w kosztach remontu lokalu.

Sąd Rejonowy uznał, że przedmiotowa nieruchomość stanowi składnik

dzielonego majątku spadkowego, nie zawarł przy tym negatywnego orzeczenia

oddalającego wniosek uczestników o zasiedzenie nieruchomości, przyjmując, że

takie rozstrzygnięcie jest zbędne, gdyż wynika jednoznacznie z faktu zaliczenia

lokalu do spadku.

Sąd przyznał nieruchomość o wartości 215.600 zł na wyłączną własność

uczestnika, bowiem zamieszkuje on od wielu lat w nieruchomości spadkowej i nie

posiada innego mieszkania, zaś wnioskodawczynie zamieszkują na stałe za

granicą. Przyznał mu też ruchomości znajdujące się w mieszkaniu o wartości 1.920

zł, a na rzecz Anne M. zabrane przez nią ze spadku ruchomości warte 5.000 zł oraz

orzekł o spłatach należnych wnioskodawczyniom. Sąd ustalił płatność na okres 6

miesięcy

od

uprawomocnienia

się

postanowienia,

mając

na

względzie

wystarczający czas na zgromadzenie powyższych kwot.

Postanowieniem z 4 marca 2010 r. Sąd Okręgowy odrzucił w całości

apelację uczestniczki Krystyny M. od postanowienia z 6 listopada 2009 r. oraz

apelację uczestnika Wiesława M. w części dotyczącej żądania stwierdzenia

zasiedzenia udziałów wnioskodawczyń w nieruchomości lokalowej (pkt I), a w

częściowym uwzględnieniu apelacji uczestnika od postanowienia z 6 listopada

2009 r. zmienił to postanowienie w ten sposób, że wartość dzielonego lokalu

mieszkalnego określił na 179.200 zł, łączną wartość majątku spadkowego na

186.120 zł, nakłady poniesione przez uczestnika na lokal mieszkalny oznaczył na

kwotę 53.726,96 zł, wartość majątku przyznanego uczestnikowi na kwotę 181.120

zł oraz obniżył zasądzoną na rzecz wnioskodawczyni Annę M. dopłatę z 42.249,28

zł do 40.797,69 zł, a na rzecz Bernadette R. z 42.555,28 zł do 42.464,35 (pkt II);

oddalił dalej idącą apelację uczestnika i w całości apelację wnioskodawczyni (pkt

III); oddalił wnioski Bernadette R. i Wiesława M. o zasądzenie kosztów

postępowania apelacyjnego (pkt IV).

Sąd Okręgowy zaakceptował ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego,

a ponadto ustalił, że wartość nakładów remontowych poniesionych przez

uczestnika na spadkową nieruchomość wyniosła 36.400 zł.

Zdaniem Sądu Okręgowego, uzasadniony okazał się zarzut uczestnika, że

wycena spadkowego lokalu powinna być dokonana według jego stanu na chwilę

otwarcia spadków i według cen aktualnych, a wynosi ona 179.200 zł. W tej sytuacji

uznał, że nie podlegają już rozliczeniu nakłady remontowe poniesione przez

uczestnika na nieruchomość (przyznaną w wyniku działu na jego rzecz), gdyż ich

rozliczenie stało się bezprzedmiotowe. Za niewykazane uznał żądanie zasądzenia

od uczestnika na rzecz wnioskodawczyń wynagrodzenia za korzystanie ze

spadkowego lokalu ponad przysługujący uczestnikowi udział we własności.

Na łączną wartość majątku spadkowego (186.120 zł) składała się wartość

lokalu – 179.200 zł i ruchomości – 6.920 zł. Wartość majątku przyznanego

uczestnikowi

wyniosła

181.120

zł.

Nakład

uczestnika

na

spłatę

kredytu

zaciągniętego na zakup nieruchomości Sąd oszacował na 53.726,96 zł. Udział

każdego ze współspadkobierców w wartości nieruchomości wynosił 59.733,33 zł,

a od spłat należnych wnioskodawczyniom odjął ich udziały w wydatkach

poniesionych przez uczestnika na spłatę kredytu, a zatem kwoty po 17.908,98 zł.

Anne M. otrzymała ze spadku ruchomości o wartości 5.000 zł, Bernadette R. nie

otrzymała żadnych ruchomości, a uczestnik przedmioty, których wartość wyniosła

1.920 zł. Tytułem dopłat w związku podziałem ruchomości Anne M. powinna

zapłacić na rzecz rodzeństwa kwoty po 1.666,66 zł, a uczestnik po 640 zł. Anne M.

powinna z tego tytułu uiścić uczestnikowi 1.026,66 zł i o tyle pomniejszona została

należna jej dopłata w związku z podziałem nieruchomości, a ostateczna kwota

dopłaty wyniosła 40.797,69 zł. Natomiast spłata należna Bernadette R. wyniosła

łącznie 42.464,35 zł.

Skargi kasacyjne od postanowienia Sądu Okręgowego z 4 marca 2010 r.

wnieśli uczestnicy. Skargi te zostały odrzucone postanowieniem Sądu Okręgowego

z 26 maja 2010 r. Postanowieniem z 15 października 2010 r. Sąd Najwyższy oddalił

zażalenie uczestniczki na postanowienie Sądu Okręgowego o odrzuceniu jej skargi

kasacyjnej od postanowienia z 4 marca 2010 r. oraz zażalenie uczestnika od

postanowienia o odrzuceniu jego skargi kasacyjnej od rozstrzygnięcia zawartego

w pkt I postanowienia z 4 marca 2010 r., a uchylił to postanowienie w części

dotyczącej rozstrzygnięć zawartych w pkt II, III i IV postanowienia z 4 marca 2010 r.

W skardze kasacyjnej uczestnik zarzucił, że zostało ono wydane

z naruszeniem prawa procesowego (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.), to jest: – art. 518

k.p.c. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że apelacja od

postanowienia Sądu Rejonowego z 6 listopada 2009 r. w zakresie dotyczącym

kwestii zasiedzenia jest niedopuszczalna, – art. 373 zd. 1 k.p.c. poprzez jego

błędne zastosowanie i odrzucenie apelacji uczestnika w części; – art. 684 k.p.c.

oraz art. 618 § 1 k.p.c. w zw. z art. 688 k.p.c. przez jego błędną wykładnię

polegającą na nieustosunkowaniu się przez Sąd II instancji do kwestii zasiedzenia

przez uczestnika nieruchomości lokalowej, które to zasiedzenie następuje z mocy

prawa, a bez rozstrzygnięcia tej kwestii nie jest możliwe prawidłowe wykonanie

dyspozycji wskazanych przepisów; – art. 382 k.p.c. przez jego błędną wykładnię,

powodującą nierozpoznanie roszczenia uczestnika o prawo własności lokalu

mieszkalnego, który nabył przez zasiedzenia. Uczestnik zarzucił nadto, że

zaskarżone postanowienie zapadło z naruszeniem prawa materialnego (art. 398 3 §

1 pkt 1 k.p.c.), to jest art. 172 § 1 k.c. poprzez jego niezastosowanie

i w konsekwencji dokonanie działu spadku z uwzględnieniem nieruchomości

lokalowej, chociaż uczestnik zasiedział udziały wnioskodawczyń we własności

tej nieruchomości,

co

w

konsekwencji

powinno

skutkować

wyłączeniem

przedmiotowej nieruchomości z dokonanego działu i stwierdzeniem zasiedzenia na

jego rzecz; – art. 176 § 1 k.c. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji

pominięcie w rozważaniach dotyczących zasiedzenia udziałów wnioskodawczyń

w nieruchomości przez uczestnika wcześniejszego posiadania samoistnego przez

Helenę M.

Uczestnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości

i przekazanie

sprawy

z pozostawieniem

Sądowi

temuż

Okręgowemu

Sądowi

do

ponownego

rozpoznania

o

kosztach

postępowania

orzeczenia

kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Przepis art. 618 § 1 k.p.c. wskazuje na trzy kategorie sporów między

współwłaścicielami, które podlegają rozpoznaniu i rozstrzygnięciu w postępowaniu

o zniesienie współwłasności, przy czym nierozpoznanie ich w tym postępowaniu

powoduje, że nie można ich potem rozstrzygać w oddzielnej sprawie (art. 618 § 3

k.p.c.). Są to spory o prawo żądania zniesienia współwłasności i o prawo własności,

oraz wzajemne roszczenia z tytułu posiadania rzeczy.

Zgodnie z art. 688 k.p.c. do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy

dotyczące zniesienia współwłasności, a w szczególności art. 618 § 2 i 3 k.p.c. Z art.

688 k.p.c. w zw. z art. 618 § 2 i 3 k.p.c. wynika nie tylko, że w postępowaniu o dział

spadku sąd jest uprawniony do ustalenia składu majątku spadkowego, lecz

ponadto, że w czasie trwania tego postępowania sąd jest wyłącznie właściwy do

rozstrzygnięcia sporu między uczestnikami postępowania o to, czy konkretny

przedmiot majątkowy należy do spadku. Spory o własność w rozumieniu art. 688

k.p.c. w zw. z art. 618 § 1 k.p.c. kreuje podniesiony w postępowaniu o dział spadku

przez jednego ze spadkobierców zarzut, że nabył rzecz należącą do spadku na

własność przez zasiedzenie.

Sprawa zmierzająca do zbadania przesłanek decydujących o nabyciu

składnika majątku spadkowego na własność przez jednego ze spadkobierców

w drodze zasiedzenia jest typową sprawą o „prawo własności” w rozumieniu art.

618 § 1 k.p.c. Mieści się też w pojęciu sporu o to, czy pewien przedmiot, w tym

i nieruchomość, należy do spadku w rozumieniu art. 685 k.p.c., bowiem zgodnie

z poglądem utrwalonym w nauce i orzecznictwie (por. uchwałę pełnego składu Izby

Cywilnej z 15 grudnia 1969 r., III CZP 12/69, OSN CP 1970, nr 3, poz. 39) spory

wynikające z zarzutu któregokolwiek ze spadkobierców, że nabył rzecz należącą do

spadku przez zasiedzenie są typowymi sporami między współspadkobiercami o to,

czy pewna rzecz należy do spadku. Żądanie stwierdzenia, że jeden ze

spadkobierców nabył przez zasiedzenie nieruchomość wchodzącą w skład spadku,

co uniemożliwia dokonanie jej podziału (zniesienia współwłasności) pomiędzy

wszystkimi uprawnionymi, należy zgłosić w postępowaniu o dział spadku pod

rygorem z art. 618 § 3 k.p.c. Zarzut spadkobiercy, że stał się właścicielem takiej

nieruchomości na podstawie przepisów o zasiedzeniu, zmierza w istocie do

osiągnięcia takiego samego skutku, wobec czego zarzut ten należy potraktować

jako wniosek o stwierdzenie zasiedzenia i - po stosownym uzupełnieniu go w miarę

potrzeby – rozpoznać w postępowaniu działowym, jeżeli w tym przedmiocie nie

orzeczono już w odrębnym postępowaniu. Konieczność rozpoznania tego wniosku

w postępowaniu o dział spadku powoduje, że traci on swoją odrębność procesową,

wtapiając się w to postępowanie (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego

z 14 grudnia 1981 r., OSNCP 1982, nr 11-12, poz. 172 i z 26 marca 2002 r.,

IV CKN 38/01, nie publ.). Nie oznacza to jednak, że ma pozostać nierozstrzygnięty.

Sąd prowadzący sprawę o dział spadku rozstrzyga wniosek (zarzut) zmierzający do

uzyskania

stwierdzenia

zasiedzenia

nieruchomości

spadkowej

bądź

w postanowieniu wstępnym (art. 685 k.p.c.), bądź w sentencji postanowienia

działowego. Jeżeli kwestia zasiedzenia jest między uczestnikami sporna, z reguły

wskazane jest wydanie postanowienia wstępnego.

2. Przekazaniu

na

podstawie

art.

k.p.c.

do

postępowania

nieprocesowego podlegają tylko spory o własność między uczestnikami tego

postępowania. Rozstrzygnięcie w postępowaniu o dział spadku sporu o własność

może nastąpić tylko wtedy, gdy krąg osób występujących jako strony sporu

o własność pokrywa się z kręgiem uczestników postępowania działowego

(por. uchwały Sądu Najwyższego z 19 grudnia 1986 r., III CZP 92/86, OSNCP

1988, nr 1, poz. 9; z 29 stycznia 1993 r., III CZP 175/92, OSNCP 1993, nr 6,

poz. 111; postanowienia Sądu Najwyższego z 14 grudnia 1981 r., I CZ 101/81,

OSNCP 1982, nr 11-12, poz. 172 i z 17 grudnia 1998 r., I CKN 934/97, nie publ.;

wyrok Sądu Najwyższego z 5 grudnia 2002 r., III CKN 943/99, OSNC 2004, nr 3,

poz. 48), co w praktyce oznacza, że taki spór o własność może angażować tylko

uczestników działu spadku. Jeżeli miałby dotyczyć innej osoby, spoza kręgu

uczestników postępowania działowego, to należy o nim rozstrzygnąć poza tym

postępowaniem.

Rozpoznawana sprawa o dział spadku dotyczyła majątku osobistego

uczestnika, a uczestniczka miała dla niej status osoby trzeciej, niezależnie od tego,

że zażądała stwierdzenia, że nieruchomość spadkową nabyła do majątku

wspólnego przez zasiedzenie wraz z uczestnikiem. Sprawy o stwierdzenie

zasiedzenia podlegają rozpoznaniu w postępowaniu nieprocesowym (art. 609-610

k.p.c.), tak samo jak sprawy o dział spadku, a tożsamość trybu ich rozpoznawania,

przy uwzględnieniu szczególnej relacji jaka wystąpiła w niniejszej sprawie pomiędzy

przedmiotem działu spadku i stwierdzenia zasiedzenia nieruchomości spadkowej

na dobro majątku wspólnego uczestnika i jego żony, nie stałaby na przeszkodzie

ich połączeniu do wspólnego rozpoznania, na podstawie art. 219 k.p.c. w zw. z art.

13 § 3 k.p.c. Łączne rozpoznawanie żądania stwierdzenia zasiedzenia spadkowej

nieruchomości i działu spadku po rodzicach wnioskodawczyń i uczestnika świadczy

o takim podejściu Sądu Rejonowego oraz Okręgowego, który dwukrotnie

kontrolował rozstrzygnięcia wydawane w sprawie.

O wynikach rozpoznania wniosku uczestnika i jego żony zmierzającego do

uzyskania stwierdzenia zasiedzenia spadkowej nieruchomości, Sąd Rejonowy nie

wypowiedział się wprost w sentencji postanowienia z 6 listopada 2009 r.,

a z motywów tego postanowienia wynika, że Sąd ten – uznając zarzut zasiedzenia

udziałów we własności spadkowej nieruchomości przez uczestnika i jego żonę

za bezzasadny

–

objął

rozstrzygnięciem

o

dziale

spadku

nieruchomość

lokalową, której zarzut ten dotyczył. Z motywów postanowienia Sądu Okręgowego

z 29 października 2007 r., wydanego w związku z kontrolą instancyjną pierwszego

postanowienia

Sądu

Rejonowego

w

przedmiocie

żądania

zasiedzenia

nieruchomości spadkowej i działu spadku wynikało, że zbędne jest rozstrzygnięcie

oddalające żądanie zasiedzenia zgłoszone przez któregoś z uczestników, w razie

gdy sąd ustali, że przesłanki zasiedzenia spełnia inna osoba i orzeknie, że ta inna

osoba nabyła własność rzeczy przez zasiedzenie. Pogląd ten nie może mieć jednak

zastosowania w przypadkach, gdy żądanie zasiedzenia okaże się w ogóle

bezzasadne. Uczestnicy nie zażądali jednak uzupełniania postanowienia Sądu

Rejonowego z 6 listopada 2009 r. o rozstrzygnięcie w przedmiocie żądania

stwierdzenia zasiedzenia (art. 351 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.), i to

w warunkach, gdy sprawa działowa rozstrzygnięta przez Sąd Rejonowy tym

postanowieniem nie dotyczyła uczestniczki.

3. Sąd Okręgowy odrzucił w całości apelację uczestniczki od postanowienia

działowego oraz apelację uczestnika w części dotyczącej żądania stwierdzenia, że

przez zasiedzenie nabyli własność nieruchomości spadkowej. Sąd wskazał, że

środki te zostały wniesione od orzeczenia nieistniejącego (art. 373 w zw. z art. 13

§ 2 k.p.c.). Takie stanowisko mogło być kwestionowane zażaleniem (art. 394 1 § 2

k.p.c.).

Prawomocne jest postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej uczestnika

od

rozstrzygnięcia

odrzucającego

jego

apelację

od

postanowienia

Sądu

Rejonowego, którym Sąd ten – bez odrębnego orzeczenia o żądaniu stwierdzenia

nabycia w drodze zasiedzenia przez uczestnika na dobro majątku wspólnego

z żoną

udziałów

wnioskodawczyń

we

własności

nieruchomości

lokalowej

wchodzącej w skład spadku po spadkodawcach – podzielił spadek, a nieruchomość

lokalową uznał za składnik spadku. Skutki wymienionych wyżej rozstrzygnięć

muszą

być

uwzględnione

w

postępowaniu

kasacyjnym

dotyczącym

tych

rozstrzygnięć Sądu Okręgowego, które w drodze skargi kasacyjnej mogły być

zaskarżone (pkt II, III i IV).

Skoro Sąd Okręgowy za nieistniejące uznał rozstrzygnięcie w przedmiocie

żądania stwierdzenia zasiedzenia spadkowej nieruchomości na dobro majątku

wspólnego uczestnika i jego żony, to nie odniósł się merytorycznie do zarzutów

apelacji w zakresie, w jakim uczestnik kwestionował przy ich wykorzystaniu ocenę

przesłanek zasiedzenia nieruchomości lokalowej należącej do spadku. Rozważył

natomiast wszystkie te zarzuty, które wiązały się ustaleniem składu spadku, jego

wartości oraz rozliczeniem nakładów uczestnika na majątek spadkowy. Wobec

prawomocnego odrzucenia skargi kasacyjnej uczestnika w części, w jakiej zarzucał

on wadliwość oceny przesłanek nabycia własności spadkowej nieruchomości przez

zasiedzenie, nie jest możliwe odniesienie się do tych zgłoszonych w skardze

zarzutów, które dotyczą odrzucenia w części apelacji uczestnika oraz oceny

przesłanek zasiedzenia spadkowej nieruchomości.

4. Artykuł 684 k.p.c. skład i wartość majątku podlegającego podziałowi ustala

sąd. Sądy obu instancji z tej powinności się wywiązały, a poczynione przez te Sądy

ustalenia faktyczne nie mogą stanowić zarzutu skargi kasacyjnej (art. 398 3 § 3

k.p.c.). W toku postępowania w sprawie nie było zresztą wątpliwości co do tego, że

nieruchomość lokalowa przyznana na własność uczestnika należała do spadku po

rodzicach stron. Zgłaszając wraz z żoną żądanie stwierdzenia zasiedzenia

nieruchomości spadkowej, uczestnik zmierzał natomiast do wykazania, że po

otwarciu spadków nabył wraz z żoną nieruchomość lokalową przez zasiedzenie, co

sprawia, że nie może być ona uznana za składnik majątku spadkowego

podlegający podziałowi. Skoro apelacje uczestnika i jego żony w części dotyczącej

tego żądania zostały odrzucone, to Sąd drugiej instancji nie mógł przyjąć, że

nieruchomość spadkowa nie może podlegać podziałowi, jako nabyta przez

zasiedzenie przez uczestnika. Nie sposób zatem uznać, żeby Sąd ten swoim

orzeczeniem naruszył art. 884 k.p.c.

Jak powiedziano już wyżej, żądanie stwierdzenia zasiedzenia nieruchomości

wchodzącej w skład spadku, czy to zgłoszone samodzielnie i przekazane na

podstawie art. 618 § 1 k.p.c. w zw. z art. 688 k.p.c. do postępowania działowego,

czy też zgłoszone w formie zarzutu w tym postępowaniu ma byt odrębny od

żądania działu spadku. Sąd drugiej instancji może zająć się rozstrzygnięciem, które

odnosi się do tego żądania wtedy, gdy ono istnieje, albo w ramach rozstrzygania

sporu, o jakim mowa w art. 685 k.p.c. (którego naruszenia skarżący nie zarzucał)

i pod warunkiem, że w tej części nie zostanie odrzucony środek zaskarżenia

uruchamiający postępowanie apelacyjne. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie

miała jednak miejsca.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 398 14 k.p.c., Sąd Najwyższy

orzekł, jak w sentencji.