V CSK 209/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 209/11

POSTANOWIENIE

Dnia 9 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Wojciech Katner

SSN Anna Kozłowska

w sprawie z wniosku Robotniczej Spółdzielni Mieszkaniowej „Hutnik” w C.

przy uczestnictwie Marka i Barbary U.

o wpis do księgi wieczystej nr /.../,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 9 maja 2012 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 13 stycznia 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 10 września 2010 r. Sąd Rejonowy oddalił wniosek

Robotniczej Spółdzielni Mieszkaniowej „Hutnik” o wpis na jej rzecz w księdze

wieczystej nr /.../spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego nr

43 usytuowanego w budynku przy ul. M. 2, którym dotychczas dysponowali

uczestnicy postępowania Barbara U. i Marek U.. Oddaleniem zostało również

objęte żądanie wnioskodawczyni wykreślenia w księdze wieczystej wpisów hipoteki,

ostrzeżenia oraz wzmianki o wszczęciu postępowania egzekucyjnego.

Sąd Rejonowy uznał, że należące do małżonków U. własnościowe prawo do

lokalu mieszkalnego nie przeszło na wnioskodawczynię na podstawie art. 1712

u.s.m.

Stanowisko te podzielił Sąd Okręgowy, oddalając apelację wnioskodawczyni

wyrokiem z dnia 13 stycznia 2011 r. Sąd ten wskazał, że wykluczenie Barbary U. ze

spółdzielni

nie

spowodowało

wygaśnięcia

jej

prawa do

lokalu,

ponieważ

przewidujący taki skutek art. 17 u.s.m. został deregowany wyrokiem Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 30 marca 2004 r., K. 32/03 (OTK-A 2004, nr 3, poz. 22).

Tym samym nie mógł mieć zastosowania w rozpoznawanej sprawie art. 1712

u.s.m., na który wnioskodawczyni się powoływała, mimo bezspornego obciążenia

spółdzielczego prawa hipoteką.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 marca 2004 r. miał – zdaniem

Sądu – skutek wsteczny, a dokonana w nim ocena niekonstytucyjności normy

prawnej była wiążąca, jakkolwiek wykluczenie uczestniczki ze spółdzielni nastąpiło

jeszcze przed rządem art. 227 Prawa spółdzielczego, mającego jednak identyczną

(niekonstytucyjną) treść jak art. 178 u.s.m.

Wnioskodawczyni w skardze kasacyjnej domagała się uchylenia wyroku

odwoławczego i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Skarżąca

powołała

się

na

naruszenie

prawa

materialnego

przez

niezastosowanie obowiązującego art. 1712 u.s.m., mimo istnienia przesłanek

przewidzianych w tym przepisie. Twierdziła przy tym, że został naruszony również

art. 178 Konstytucji przez przekroczenie władzy sędziowskiej polegające w istocie

na stwierdzeniu niekonstytucyjności art. 1712 u.s.m.

W skardze kasacyjnej przedstawione zostały również zarzuty procesowe

polegające – zdaniem skarżącej – na nierespektowaniu art. 233 § 1 i 382 k.p.c.

oraz art. 328 § 2 k.p.c. przez nierozważenie i nieuwzględnienie w sposób

dostateczny materiału dowodowego, a także przez niewyjaśnienie podstawy

prawnej dochodzonego roszczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty

procesowe

są

oczywiście

nieuzasadnione.

Nie

zaistniała

w szczególności potrzeba dodatkowych ustaleń faktycznych ani konieczność

poszerzenia analizy dowodów. Skarżąca nie wskazała żadnych racjonalnych

argumentów na rzecz prezentowanego w tym zakresie stanowiska. Należy

podkreślić, że podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące

ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 398 3 § 3 k.p.c.). Istotne dla

rozstrzygnięcia fakty były bezsporne.

Niezrozumiały jest zarzut niewyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia.

Oddalając

wniosek

i

apelację

Sądy

wykazały,

że

powołana

przez

wnioskodawczynię podstawa prawna żądania nie mogła mieć zastosowania

w rozpoznawanej sprawie. Merytoryczne motywy rozstrzygnięcia nie mieszczą się

w sferze procesowej tylko w sferze materialnoprawnej, nie mogą więc być objęte

drugą podstawą kasacyjną.

Nieuzasadnione są także zarzuty podniesione w ramach pierwszej podstawy

kasacyjnej (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.), ponieważ Sąd Okręgowy dokonał

uprawnionej i trafnej wykładni prawa materialnego. Sąd ten zasadnie zwrócił uwagę

na znaczenie w rozpoznawanej sprawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia

30 marca 2004 r., K. 32/04 (OTK-A 2004, nr 3, poz. 22) uznającego za niezgodny

ze wskazanymi przepisami konstytucyjnymi art. 178 ustawy z dnia 15 grudnia

2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze

zm., dalej: „u.s.m.”), dotyczącego następstw prawnych ustania członkostwa

spółdzielni z innych przyczyn niż śmierć członka. W następstwie derogacji tego

przepisu z dniem 15 kwietnia 2004 r. nie ma już przepisu wprowadzającego swoistą

sankcję za utratę członkostwa w postaci utraty przez byłego członka spółdzielczego

własnościowego prawa do lokalu z innych przyczyn niż śmierć członka. Nastąpiło

w

konsekwencji

wyraźne

rozluźnienie

powiązania

między

członkostwem

a spółdzielczym prawem do lokalu, także przez stwierdzenie niekonstytucyjności

art. 172 ust. 2 u.s.m., uzależniającego skuteczność zbycia spółdzielczego

własnościowego prawa do lokalu od przyjęcia nabywcy w poczet członków

spółdzielni (zob. pkt 1 cyt. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 marca

2004 r., K. 32/03).

Na tym tle wyłaniały się problemy intertemporalne, które zostały trafnie

zinterpretowane przez Sąd Okręgowy, który opowiedział się za wstecznym

skutkiem wyroku TK. Pogląd ten ma wyraźne oparcie w uchwale Sądu

Najwyższego z dnia 23 czerwca 2005 r., III CZP 35/05 (OSNC 2006, nr 5, poz. 81),

stwierdzającej, że wykluczony członek spółdzielni może skutecznie powołać się

na przysługujące mu wobec tej spółdzielni spółdzielcze własnościowe prawo do

lokalu także wówczas, gdy wykluczenie nastąpiło przed wejściem w życie wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 marca 2004 r., K. 32/03 (Dz.U. Nr 63, poz.

591).

Obowiązujący wcześniej art. 227 Prawa Spółdzielczego miał treść

identyczną jak art. 178 u.s.m., dlatego nie mógł - jako norma niekonstytucyjna stanowić podstawy prawnej rozstrzygnięcia.

W skardze kasacyjnej został postawiony zarzut, iż Sąd Okręgowy

w rzeczywistości uznał art. 1712 u.s.m. za niekonstytucyjny, przez co wykroczył

poza swoje kompetencje. Zarzut ten jest bezzasadny, ponieważ Sąd II instancji

takiego poglądu nie wyraził. Jest oczywiste, że art. 17 12 u.s.m. obowiązuje,

aczkolwiek dokonana przez Trybunał Konstytucyjny derogacja ograniczyła

jego zakres, gdyż nie wygasa już spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu

z innych przyczyn niż śmierć członka. Art. 1712 u.s.m. nadal ma zastosowanie m.in.

w sytuacji,

w

której

członek

spółdzielni

zrzekanie

się

spółdzielczego

własnościowego prawa do lokalu lub spółdzielnia nabędzie te prawo w wyniku

egzekucji, a także na podstawie art. 13 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r.

o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zamianie Kodeksu

cywilnego (Dz. U. Nr 71, poz. 733 ze zm.), gdy sąd rozwiąże stosunek prawny

uprawniający

członka

spółdzielni

do

lokalu

i

orzeknie

jego

eksmisję.

Sąd Okręgowy zasadnie nie zastosował art. 1712 u.s.m., ponieważ nie wystąpiła

jego istotna przesłanka w postaci wygaśnięcia spółdzielczego własnościowego

prawa do lokalu uczestników. Nie zaktualizowała się zatem skuteczna podstawa

prawna wnioskowanych wpisów w księdze wieczystej.

Należało w konsekwencji oddalić skargę kasacyjną (art. 398 14 k.p.c.

w związku z art. 13 § 2 k.p.c.).