V CSK 186/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 186/06

POSTANOWIENIE

Dnia 12 lipca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski

w sprawie z powództwa L.O.

przeciwko K.O.

o zapłatę,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 12 lipca 2006 r.,

na skutek skargi kasacyjnej pozwanego

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 22 grudnia 2005 r., sygn. akt [...],

odrzuca skargę kasacyjną i zasądza od pozwanego na rzecz

powoda kwotę 1.800 (jeden tysiąc osiemset) zł tytułem zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 22 grudnia 2005 r. oddalił apelację

pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 23 grudnia 2004 r., na

podstawie którego zasądzona została od pozwanego na rzecz powoda

kwota

74 164,68 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 21 stycznia 2000 r. z tytułu

zachowku. Sąd Apelacyjny uznając za bezzasadny zarzut apelacyjny naruszenia

art. 481 k.c. stwierdził – odwołując się do poglądu wyrażonego w wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 27 maja 1998 r., I CKN 701/97 – że roszczenie o zapłatę

zachowku staje się wymagalne z chwilą ogłoszenia testamentu (art. 1007 § 1 k.c.).

Skarga kasacyjna pozwanego z dnia 6 marca 2006 r. została odrzucona

postanowieniem Sądu Apelacyjnego z

dnia 10 marca 2006 r. z powodu jej nie

opłacenia przez profesjonalnego pełnomocnika. W dniu 17 marca 2006 r.

pełnomocnik skarżącego cofnął skargę kasacyjną z dnia 6 marca 2006 r. i w tym

samym dniu wniósł nową skargę kasacyjną. Skargą tą - tak jak poprzednią zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w części zasądzającej odsetki od kwoty

zachowku od dnia 21 stycznia 2000 r. Według skarżącego, skoro kwota zachowku

została obliczona w oparciu o ceny przedmiotów wchodzących w skład masy

spadkowej z daty wydania wyroku przez Sąd pierwszej instancji, to odsetki od tej

kwoty powinny zostać zasądzone także od daty tego wyroku, tj. od dnia 23 grudnia

2004 r., nie zaś od dnia 21 stycznia 2000 r. W skardze kasacyjnej jako wartość

przedmiotu zaskarżenia pozwany podał kwotę 81 181,37 zł, którą skorygował –

wykonując zarządzenie wzywające do wskazania sposobu wyliczenia odsetek za

sporny okres – do kwoty 69 865,16 zł. Jednocześnie „mając na względzie, że

odsetki w kwocie 69 865,16 zł stanowią roszczenie akcesoryjne” z ostrożności

procesowej określił

wartość przedmiotu zaskarżenia

na kwotę 74.164,68 zł,

odpowiadającą wysokości roszczenia głównego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jeżeli obok świadczenia głównego dochodzone są odsetki i to obojętnie w jakiej

postaci - określone procentowo, czy wyliczone jako kwota, to zachodzi sytuacja

objęta unormowaniem z art. 20 k.p.c., bowiem powód dochodzi świadczenia

głównego i "obok" niego świadczenia ubocznego w postaci odsetek (postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2000 r., V CKN 71/00, nie publikowane).

Wyliczona przez skarżącego kwota odsetek za sporny okres nie mogła zatem

zostać wliczona do wartości przedmiotu zaskarżenia, bowiem odsetki te nie są

odsetkami skapitalizowanymi w znaczeniu prawnym, lecz są roszczeniem

ubocznym w rozumieniu art. 20 k.p.c. (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 21 października 1997 r., III ZP 16/97, OSNAPUS 1998, nr 7,

poz. 204).

W rozpoznawanej sprawie sporne odsetki, mimo że zasądzone zostały obok

roszczenia głównego i – jak wskazano - nie są wliczane do wartości przedmiotu

sporu, to jeśli są wyłącznym przedmiotem zaskarżenia, to wyznaczają jego wartość.

Spór kontynuowany wniesieniem środka zaskarżenia toczy się bowiem już tylko

o wartość zasądzonych odsetek, nie zaś o kwotę zasądzonego roszczenia

głównego. Wartością przedmiotu zaskarżenia jest więc kwota 69 865,16 zł.

Skarga kasacyjna, mimo że jej brak w zakresie określenia i wskazania sposobu

wyliczenia wartości przedmiotu zaskarżenia został uzupełniony, podlegała jednak

odrzuceniu,

jako

niedopuszczalna.

Wyjaśnienia

wymaga

kwestia,

czy

niedopuszczalność przedmiotowej skargi kasacyjnej wiązać należy – jak sugeruje

przeciwnik skarżącego w piśmie z dnia 16 maja 2006 r. – z faktem, że jest to już

druga skarga kasacyjna, którą pozwany wniósł po odrzuceniu pierwszej skargi

kasacyjnej, czy też wniesienie drugiej skargi kasacyjnej jest niedopuszczalne

z powodu cofnięcia pierwszej skargi kasacyjnej.

Odnosząc się do pierwszej kwestii zaznaczyć należy, że w doktrynie

i judykaturze brak jest wypowiedzi czy po odrzuceniu

środka zaskarżenia

z powodu niezachowania warunków formalnych (w tym fiskalnych), czy też

dotyczących jego istoty, strona może wnieść w terminie otwartym do zaskarżenia

orzeczenia kolejny (nowy) środek zaskarżenia. Omawiając tę kwestię na

przykładzie skargi kasacyjnej przypomnieć należy, że zgodnie z zasadą

rozporządzalności czynności procesowych, do chwili upływu terminu do jej

wniesienia

skarga znajduje się w sferze pełnej dyspozycyjności strony. Strona

skarżąca może zatem z własnej inicjatywy uzupełnić braki wcześniej wniesionej

skargi kasacyjnej, a także zmienić jej treść, może również cofnąć skargę kasacyjną.

Jeśli nawet złoży „nową skargę kasacyjną”, to pamiętając, że od kwestionowanego

orzeczenia stronie przysługuje tylko jeden środek zaskarżenia, należy pismu

nazwanemu „skarga kasacyjna” nadać

bieg jako pismu, które tylko uzupełnia

wcześniej wniesioną skargę kasacyjną.

Zasada

rozporządzalności

czynności

procesowych

nie

pozbawia

sąd

możliwości odrzucenia skargi w terminie przewidzianym do jej wniesienia. Wręcz

przeciwnie, jeśli sąd stwierdzi, że skarga kasacyjna nie spełnia wymagań

dotyczących istoty tego środka prawnego (art. 398 4 § 1 pkt k.p.c.) lub dotknięta jest

brakami formalnymi, które nie zostały usunięte w wyznaczonym terminie albo nie

została opłacona - powinien ją odrzucić, mimo że termin przewidziany dla skargi

jeszcze nie upłynął.

Odrzucenie skargi kasacyjnej stwarza stan braku zaskarżenia orzeczenia.

Nie oznacza to jednak, że skarżący może wnieść kolejną skargę kasacyjną i nawet

twierdzić, że nie jest to druga, lecz jedyna skarga od tego samego orzeczenia.

Tego rodzaju rozumowanie – pomijając, że jest sztuczne i oparte na pewnej fikcji –

nie uwzględnia istotnego skutku procesowego jaki powstał wskutek odrzucenia

skargi kasacyjnej, a mianowicie skutku w postaci zakończenia postępowania

kasacyjnego. Odrzucenie skargi kasacyjnej niewątpliwie kończy postępowanie

kasacyjne wszczęte wniesioną skargą, w istocie więc wywołuje taki sam skutek jak

umorzenie postępowania kasacyjnego wskutek cofnięcia skargi kasacyjnej. Nie

ulega wątpliwości, że po umorzeniu postępowania kasacyjnego ponowne

uruchomienie tego postępowania przez wniesienie skargi kasacyjnej nie jest

możliwe. Skarga taka jako wniesiona po zakończeniu postępowania kasacyjnego

jest „z innych przyczyn niedopuszczalna” i podlega odrzuceniu (art. 398 6 § 2 k.p.c.).

Podobnie należałoby postąpić ze skargą wniesioną po odrzuceniu skargi kasacyjnej

wcześniej złożonej, skoro w obu sytuacjach skarga wniesiona została po

zakończeniu postępowania kasacyjnego, jest zatem niedopuszczalna.

Skuteczne złożenie nowej skargi kasacyjnej mogłoby nastąpić tylko przy

wykorzystaniu

instytucji

przywrócenia

terminu

do

dokonania

czynności

procesowych, których niedokonanie skutkowało odrzuceniem skargi kasacyjnej.

Stanowisko przeciwne, dopuszczające możliwość składania kolejnej skargi

kasacyjnej po odrzuceniu skargi wcześniej złożonej, oprócz tego, że wywołuje

powołane

zastrzeżenia

o

charakterze

jurydycznym,

ponadto

w

sposób

nieuzasadniony sanuje skutki wywołane działaniem nie pozostającym w zgodzie

z profesjonalizmem. Dozwala bowiem na składanie skarg niejako metodą prób

i błędów. W sytuacji długiego terminu do złożenia skargi kasacyjnej oraz coraz

sprawniejszego nadawania im biegu przez sądy drugiej instancji, przypadki takie

mogą nie należeć do wyjątkowych.

Gdyby nawet przyjąć, że odrzuceniu skargi kasacyjnej nie można nadawać

takiego

samego

znaczenia

jak

umorzeniu

postępowania

kasacyjnego

w następstwie cofnięcia skargi kasacyjnej, to okoliczność, że pełnomocnik

pozwanego cofnął skargę kasacyjną powoduje, że kolejna skarga, która

przedstawiona została Sądowi Najwyższemu do rozpoznania podlegała – ze

wskazanych przyczyn – odrzuceniu jako niedopuszczalna (art. 3986 § 3 k.p.c.).