V CSK 183/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 183/09

POSTANOWIENIE

Dnia 11 grudnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

SSN Grzegorz Misiurek

w sprawie z wniosku R.M. i A.M.

przy uczestnictwie G.W.

o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 11 grudnia 2009 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawców od postanowienia Sądu Okręgowego

w W.

z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt [...],

1)

oddala skargę kasacyjną;

2)

zasądza

od

wnioskodawców

na

rzecz

uczestnika

postępowania kwotę 600 zł (sześćset) tytułem zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 listopada 2008 r. Sąd Okręgowy w

W. oddalił apelację R.M. od postanowienia Sądu pierwszej instancji oddalającego

wniosek R.M. i A.M. o stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości o

powierzchni 100 m. kw., stanowiącej część działki nr 10/2-AM 15, będącej

własnością Gminy W.

Sądy ustaliły między innymi, że w dniu 12 września 1969 r. wnioskodawca

nabył od Skarbu Państwa użytkowanie wieczyste nieruchomości o powierzchni

477 m. kw. położonej w W. przy ul. D. 29, na której wybudował dom. Ogradzając

swoją nieruchomość w 1969 r. objął ogrodzeniem również pas ziemi o powierzchni

100 m. kw. przylegający do jego działki, wiedząc, że stanowi on część sąsiedniej

działki będącej własnością Skarbu Państwa a potem Gminy W. Z zajętej działki

korzystał w taki sam sposób jak z tej, która była w jego użytkowaniu wieczystym,

obie działki traktował tak samo. Nigdy nie czuł się właścicielem zajętej

nieruchomości, nie uiszczał za nią żadnych opłat. W dniu 15 września 1999 r.

prawo użytkowania wieczystego działki należącej do wnioskodawcy zostało

przekształcone w prawo własności. W 2003 r. wnioskodawca chciał wykupić od

Gminy W. zajęty pas ziemi, jednak odmówiono mu ze względu na brak aktualnego

planu zagospodarowania przestrzennego.

Sądy obu instancji uznały, że nie ma podstaw do stwierdzenia nabycia przez

zasiedzenie własności spornej nieruchomości, ponieważ jej posiadanie przez

wnioskodawcę nie było posiadaniem samoistnym – właścicielskim. Wnioskodawca,

jak sam stwierdził, zawsze korzystał z zajętej działki w taki sam sposób jak z działki

pozostającej w jego użytkowaniu wieczystym i traktował ją tak samo, a zatem miał

świadomość, że korzysta z niej w zakresie innego prawa niż własność, tj.

w zakresie prawa użytkowania wieczystego, które jest władaniem rzeczą cudzą.

Z uwagi na to, że na zawładniętym gruncie nigdy nie zostało ustanowione

użytkowanie wieczyste, wnioskodawca nie mógł nabyć przez zasiedzenie

użytkowania wieczystego tego gruntu. Nie mógł też nabyć jego własności z uwagi

na świadomość posiadania jak użytkownik wieczysty. Sąd Okręgowy stwierdził, że

skoro wnioskodawca obie działki traktował tak samo, nie sposób uznać, iż

w stosunku do swojej działki, pozostającej w jego użytkowaniu wieczystym,

kierował się

świadomością

i wykonywał

czynności charakterystyczne

dla

użytkownika wieczystego, zaś w stosunku do sąsiedniej działki, do której nie miał

żadnych praw – wykonywał czynności właścicielskie. W takiej sytuacji, zdaniem

Sądu, mógł on jedynie wykazać się świadomością posiadania całego terenu jak

użytkownik wieczysty, gdyż nie mógł czuć się właścicielem nieruchomości, którą

władał jako użytkownik wieczysty. Sądy obu instancji stwierdziły, że dopiero od

momentu przekształcenia użytkowania wieczystego jego działki w prawo własności,

tj. od dnia 15 września 1999 r., wnioskodawca mógł zacząć traktować sporną

nieruchomość jak przedmiot własności a nie użytkowania wieczystego, jednak od

tego czasu nie upłynął jeszcze okres 30 lat konieczny do zasiedzenia, bowiem do

okresu

posiadania

samoistnego

nieruchomości w drodze

prowadzącego

zasiedzenia

nie

dolicza

do

nabycia

własności

się

okresu

posiadania

nieruchomości jak użytkownik wieczysty.

W skardze kasacyjnej wnioskodawca zarzucił naruszenie art. 172 § 2

i art. 336 k.c. przez ich niezastosowanie, mimo spełnienia przez wnioskodawcę

przesłanek zasiedzenia nieruchomości. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania wskazał także na naruszenie art. 390 § 2 k.p.c. przez

powołanie się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 2008 r. III CZP 68/08,

która nie znajduje zastosowania w stanie faktycznym sprawy. Wnosił o uchylenie

i zmianę zaskarżonego postanowienia przez stwierdzenie, że wnioskodawcy nabyli

w drodze zasiedzenia własność przedmiotowej nieruchomości oraz o zasądzenie

kosztów postępowania za wszystkie instancje.

Uczestniczka postępowania Gmina W. w odpowiedzi na skargę kasacyjną

wnosiła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Oczywiście nieuzasadnione jest twierdzenie o naruszeniu przez Sąd

drugiej instancji art. 390 § 2 k.p.c., bowiem przepis ten w ogóle nie miał

zastosowania w sprawie. Powołana przez Sąd Okręgowy oraz w skardze

kasacyjnej uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 2008 r. III CZP 68/08

zapadła w odpowiedzi na pytanie prawne wystosowane w innej sprawie, a więc nie

wiąże w rozpoznawanej sprawie. Sąd Okręgowy powołał się na zajęte w uchwale

stanowisko o niedopuszczalności zaliczenia do okresu posiadania samoistnego

prowadzącego do nabycia własności nieruchomości w drodze zasiedzenia, okresu

posiadania nieruchomości jak użytkownik wieczysty, jedynie dla stwierdzenia, że

nie upłynął jeszcze okres 30 lat posiadania prowadzący do zasiedzenia, liczony od

dnia 15 września 1999 r., bowiem do okresu posiadania przez wnioskodawcę

spornej nieruchomości jak właściciel liczonego od tej daty, nie można zaliczyć

okresu wcześniejszego, gdy posiadał nieruchomość jak użytkownik wieczysty. Jest

to stanowisko słuszne, zgodne ze stanowiskiem Sądu Najwyższego zajętym

w powyższej uchwale i trafnie Sąd Okręgowy powołał je w stanie faktycznym

sprawy, w którym Sądy obu instancji ustaliły, że wnioskodawca do dnia 15 września

1999 r. posiadał sporny grunt jak użytkownik wieczysty, a dopiero od tej chwili jak

właściciel.

Przechodząc do zarzutu opartego na pierwszej podstawie kasacyjnej na

wstępie należy przyznać rację skarżącemu, że niewątpliwie możliwa jest sytuacja,

gdy użytkownik wieczysty jednej nieruchomości, posiada samoistnie- jak właściciel,

sąsiednią, przyłączoną do niej nieruchomość, na której nie ustanowiono

użytkowania wieczystego. Jak wskazał Sąd Najwyższy w cytowanej już uchwale

z dnia 23 lipca 2008 r. III CZP 68/08, choć trudno jest rozróżnić posiadanie

właścicielskie od posiadania w zakresie użytkowania wieczystego, bowiem są one

bardzo podobne, to jednak są to dwa różne posiadania, które mogą prowadzić do

nabycia przez zasiedzenie dwóch różnych praw. Wyróżniający jest tu czynnik

zarówno sposobu korzystania z nieruchomości (corpus) jak i przede wszystkim

czynnik świadomości i woli (animus), który stanowi istotne kryterium pozwalające

odróżnić posiadanie samoistne od posiadania zależnego oraz posiadanie

samoistne w zakresie prawa własności od posiadania w zakresie prawa innego niż

prawo własności, np.: użytkowania wieczystego (porównaj między innymi

orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 28 września 2000 r. IV CKN 103/00,

niepubl.). Możliwe jest zatem posiadanie jednej nieruchomości jako posiadacz,

któremu przysługuje prawo użytkowania wieczystego, a więc jako posiadacz

zależny, a sąsiedniej, przyłączonej, jako posiadacz samoistny, w zakresie

posiadania prowadzącego do nabycia własności, oczywiście w przypadku, gdy nie

ustanowiono na niej użytkowania wieczystego.

Ocena, czy chodzi o posiadanie samoistne czy zależne oraz w zakresie

jakiego prawa, musi opierać się na ustaleniach faktycznych sprawy, którymi Sąd

Najwyższy jest związany (art. 39813 § 2 k.p.c.).

W rozpoznawanej sprawie Sądy ustaliły, że wnioskodawca po połączeniu

obu działek traktował je tak samo i korzystał z nich w taki sam sposób, nigdy nie

czuł się właścicielem spornej działki, nie płacił za nią podatków ani żadnych innych

opłat. Tymi ustaleniami faktycznymi, których wnioskodawca skutecznie nie

podważył w skardze kasacyjnej, Sąd Najwyższy jest związany. I choć niewątpliwie

żadna z tych okoliczności sama w sobie nie wyklucza możliwości przyjęcia, że

wnioskodawca był posiadaczem samoistnym zajętej działki, to jednak wszystkie

one, analizowane łącznie, jak jest to konieczne do oceny corpus i animus

posiadania, prowadzą do wniosku, że wnioskodawca w stosunku do spornej działki

nie przejawiał świadomości i woli posiadania właścicielskiego, a więc posiadania

samoistnego, prowadzącego do nabycia przez zasiedzenie jej własności. Skoro

nigdy nie czuł się jej właścicielem, nie płacił za nią żadnych opłat, użytkował

i traktował ją tak samo jak działkę, którą władał jako użytkownik wieczysty, trudno

przyjąć, że wykonywał samoistne posiadanie właścicielskie. Jak bowiem stwierdził

Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 8 października 2008 r. V CSK 146/08

(niepubl.), wydanym w identycznym niemal stanie faktycznym – samoistnym

posiadaczem nieruchomości jest ten, kto włada nią jak właściciel (art. 336 k.c.),

korzysta z niej z wyłączeniem innych osób, pobierając pożytki i dochody, a także

uważa się za uprawnionego do rozporządzania nią (art. 140 k.c.). Tych cech nie

można przypisać tym, którzy władają nieruchomością w zakresie innego prawa,

a więc także wieczystemu użytkownikowi, który włada rzeczą cudzą. Dopuszczalne

jest zasiedzenie prawa użytkowania wieczystego przez posiadacza w zakresie tego

prawa, wymierzone przeciwko użytkownikowi wieczystemu. Posiadania w zakresie

użytkowania

wieczystego

nie

można

jednak

utożsamiać

z

posiadaniem

właścicielskim. Jak stwierdził dalej Sąd Najwyższy w powyższym orzeczeniu,

istotną przesłanką przy ocenie charakteru posiadania było w rozpoznawanej

sprawie stwierdzenie, że wnioskodawca zawsze korzystał w podobny sposób

z całej działki: przyłączonej i tej, której był użytkownikiem wieczystym. Takie

stwierdzenie oznacza, że władanie przyłączoną działką było posiadaniem

samoistnym w zakresie prawa użytkowania wieczystego, nie miało jednak cech

posiadania właścicielskiego.

Stanowisko to należy podzielić także w rozpoznawanej sprawie, w której

ustalony sposób posiadania zajętej działki oraz świadomość i wola wnioskodawcy

słusznie uznane zostały przez Sądy obu instancji za posiadanie w zakresie prawa

użytkowania wieczystego, a nie prawa własności. Z uwagi na to, że sporna

nieruchomość nie była przedmiotem użytkowania wieczystego, wnioskodawca nie

mógł

nabyć

przez

zasiedzenie

takiego

prawa

(porównaj

uchwałę

Sądu

Najwyższego z dnia 11 grudnia 1975 r. III CZP 63/75, OSNC 1976/12/259), zaś

z uwagi na charakter posiadania, które nie było posiadaniem właścicielskim, nie

mógł nabyć przez zasiedzenie własności tej nieruchomości. Zasadnie zatem

wniosek został oddalony wobec braku przesłanek z art. 172 § 2 k.c.

Biorąc to pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. oddalił

skargę kasacyjną jako nieuzasadnioną, a na podstawie art. 520 par.3 w zw.

z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c. zasądził od wnioskodawcy na rzecz uczestniczki

koszty postępowania kasacyjnego.