V CSK 18/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 18/12

POSTANOWIENIE

Dnia 13 grudnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku A. D.

przy uczestnictwie K. S. i innych,

o stwierdzenie nabycia spadku po B. S.,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 13 grudnia 2012 r.,

skargi kasacyjnej uczestników postępowania M. S. oraz K. S. reprezentowanego

przez M. S. od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 21 lipca 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy oddalił apelację uczestnika małoletniego K. S. od postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 1 lutego 2011 r.,

którym stwierdzono, że spadek po B. S. zmarłej w dniu 3 czerwca 2009 r. na

podstawie ustawy dziedziczą z dobrodziejstwem inwentarza mąż K. S. i wnuk K. S.

w częściach po ½ każdy z nich.

Orzeczenie to oparte zostało na następujących podstawach:

Wnioskodawca A. D. posiada uprawnienie do żądania stwierdzenia nabycia spadku

po B. S., ponieważ była ona żoną jego dłużnika K. S., w stosunku do którego

prowadzona jest egzekucja z nieruchomości, będącej składnikiem

majątku

wspólnego małżonków S.

Spadkodawczyni nie sporządziła testamentu, a w ramach ustawowego kręgu

spadkobierców do dziedziczenia doszedł jej mąż K. S. i wobec odrzucenia spadku

przez jej synów, małoletni - wnuk K. S., syn M. S. Oświadczenie o odrzuceniu

spadku w jego imieniu złożone zostało przez jego ojca z uchybieniem terminu

wskazanego w art. 1015 § 1 k.c. Termin do podjęcia tej czynności rozpoczął bieg z

dniem 27 listopada 2007 r., a do jej dopełnienia doszło w dniu 28 maja 2010 r.

Przedstawiciel ustawowy małoletniego K. S. dowiedział się o tytule powołania syna

do spadku po babci w dniu, w którym sam złożył oświadczenie o odrzuceniu

spadku. Dla złożenia tego oświadczenia w imieniu małoletniego wymagane było

uzyskanie zezwolenia sądu opiekuńczego. Postanowienie Sądu Rejonowego z dnia

23 kwietnia 2010 r., udzielające takiego zezwolenia M. S., uprawomocniło się w

dniu 15 maja 2010 r., a zatem istniała możliwość dochowania terminu, który upływał

w dniu 27 maja 2010 r. Sąd Okręgowy nie podzielił twierdzenia, że termin ten uległ

wydłużeniu o czas postępowania prowadzonego przez sąd opiekuńczy, ponieważ

niedopuszczalne jest przedłużenie terminu zawitego.

W

skardze

kasacyjnej

uczestnik

prawa materialnego, przewidziane art. 3983

z obrazą

art.

1015

k.c.

przyjął

Sąd

powołał

się

na

naruszenie

§ 1 pkt 1 k.p.c., zarzucając że

Okręgowy,

iż

oświadczenie

o odrzuceniu spadku złożone zostało po upływie wskazanego w nim terminu.

Skarżący

domagał

i przekazania

sprawy

się

do

uchylenia

ponownego

zaskarżonego

rozpoznania,

postanowienia

ewentualnie

uchylenia

postanowień Sądów obu instancji i orzeczenie, że spadek po zmarłej B. S. nabył w

całości jej mąż K. S.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest bezzasadna, ponieważ Sąd Okręgowy nie naruszył

prawa materialnego.

Oświadczenie

o

przyjęciu

lub

odrzuceniu

spadku

może

być

złożone

w terminie sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule

swego powołania. Przewidziany w art. 1015 § 1 k.c. termin jest terminem zawitym

prawa materialnego, do biegu którego mają zastosowanie art. 110 do 116 k.c.

Początek toku tego czasu liczony jest w odniesieniu do każdego spadkobiercy

od dnia, w którym dowiedział się on

z właściwego, pewnego źródła o tytule

powołania. Oznacza to, że oddzielnie liczony jest jego bieg zarówno co do każdego

spadkobiercy, jak i co do dla każdego z tytułów powołania. Przy dziedziczeniu

ustawowym

w

razie

dojścia

do

spadku

spadkobiercy

powołanego

w dalszej kolejności, z uwagi na odrzucenie spadku przez wyprzedzającego go

spadkobiercę, termin do złożenia oświadczenia przez spadkobiercę dochodzącego

w dalszej kolejności, rozpoczyna się od dnia, w którym dowiedział się on

o odrzuceniu spadku przez wyprzedzającego go spadkobiercę. Jeżeli spadkobierca

nie ma zdolności do czynności prawnych, początkiem terminu w stosunku do niego

jest dzień, w którym o tytule jego powołania dowiedział się jego przedstawiciel

ustawowy. Ukształtowanie w art. 1015 § 1 k.c. terminu do złożenia oświadczenia

o przyjęciu lub odrzuceniu spadku jako terminu zawitego prawa materialnego

oznacza, że z chwilą jego upływu wygasa uprawnienie do skorzystania z tego

prawa podmiotowego, a oświadczenie złożone po upływie terminu nie wywołuje

żadnych skutków prawnych. Upływ terminu uwzględniany jest z urzędu, nie ma

żadnych możliwości jego przedłużenia, a w art. 1015 § 2 k.c. przewidziane zostały

konsekwencje biernego zachowania się spadkobiercy, w postaci prostego przyjęcia

spadku, zaś w odniesieniu do osoby nie mającej pełnej zdolności do czynności

prawnych albo osoby, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego

ubezwłasnowolnienia, albo osoby prawnej, niezłożenie oświadczenia w terminie

jest jednoznaczne z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Do cech charakterystycznych tego terminu, odróżniających go od terminu

przedawnienia należy, poza skutkiem upływu, niedopuszczalność umownego

kształtowania go przez strony, określenie początku biegu od dowiedzenia się

o zaistnieniu wskazanego zdarzenia (tytule powołania do spadku), znacznie krótszy

czasokres w porównaniu z terminami przedawnienia, podyktowany względami

zarówno ochrony spadkobiercy, jak i pewności co do dziedziczenia. Nie mają

zastosowania

do

tego

terminu

przepisy

kodeksu

cywilnego

regulujące

przedawnienie roszczeń, w tym również te związane z zawieszeniem (art. 121 k.c.),

z wstrzymaniem (art. 122 k.c.) oraz z przerwaniem (art. 123 k.c.) biegu terminu.

Ponadto przyczyny zezwalające na wskazane wydłużenie terminu przedawnienia

zostały w tych przepisach wyczerpująco wymienione, a zatem wyłączona jest

dopuszczalność przyjmowania za takie przyczyny innych przeszkód. Czynności

prawne podejmowane przez przedstawiciela ustawowego w imieniu osoby nie

mającej pełnej zdolności do czynności prawnych są traktowane jako czynności

prawne tej osoby (art. 98 § 1 k.r.o. w związku z art. 95 § 2 k.c.). Działania podjęte

przez przedstawiciela ustawowego małoletniego uczestnika, mające na celu

uzyskanie zezwolenia na złożenie w jego imieniu oświadczenia o odrzuceniu

spadku, nie pozbawiły go realnej możliwości wykonania tej czynności przed

upływem

sześciomiesięcznego

terminu

od

złożenia

przez

niego

takiego

oświadczenia.

Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39813 § 1 i 2 k.p.c., będąc

związany ustaleniami

faktycznymi

stanowiącymi

podstawę

zaskarżonego

orzeczenia, rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz podstaw.

Nie ma zatem uzasadnienia, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, do

rozważania, czy i jaki wpływ na bieg tego terminu miałoby uzyskanie wymaganego

orzeczenia sądu rodzinnego po upływie tego terminu, skoro taka sytuacja nie miała

miejsca.

Z

powyższych

względów

na podstawie art. 39814 k.p.c.

skarga

kasacyjna

podlegała

oddaleniu