V CSK 14/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 14/08

POSTANOWIENIE

Dnia 8 maja 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Antoni Górski

w sprawie z wniosku S. M.

przy uczestnictwie F. K.

o zniesienie współwłasności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 8 maja 2008 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania od postanowienia Sądu Okręgowego w W. z

dnia 9 listopada 2006 r., sygn. akt II Ca (…),

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 4 maja 2005 r. Sąd Rejonowy w O. zniósł współwłasność

zabudowanej nieruchomości położnej w O. przy ul. B. przez jej podział, w sposób

określony w opinii biegłego R. G. (wariant 5). Część nieruchomości [określoną jako

działka nr (…)] Sąd przyznał uczestnikowi postępowania F. K., a pozostałą część

[określoną jako działka nr (…)] - wnioskodawczyni S. M., nakazując uczestnikowi

wydanie wnioskodawczyni przyznanych jej pomieszczeń w terminie 3 miesięcy od

uprawomocnienia się postanowienia. Na rzecz wnioskodawczyni została zasądzona od

uczestnika kwota 14 864, zł, płatna w 30 ratach, z tytułu wyrównania udziałów we

współwłasności, udziału w pożytkach i nakładach oraz odszkodowania.

Sąd ustalił, że strony (rodzeństwo) są współwłaścicielami po ½ części dzielonej

nieruchomości, na której usytuowane są: budynek mieszkalny, budynek mieszkalno-

gospodarczy oraz budynek gospodarczy Uczestnik z żoną i synami mieszkał w tej

nieruchomości z rodzicami, a po śmierci ojca – z matką. W wyniku działu spadku po ojcu

i rezygnacji sióstr ze spadku udziały w nieruchomości uczestnika i matki były równe. W

dniu 24 lipca 1990 r. matka darowała swój udział wnioskodawczyni, która nie miała

lokalu, mieszkając z córką. Uczestnik uniemożliwiał kontakty sióstr z matką, za co został

skazany prawomocnym wyrokiem karnym w sprawie II K (…) Sądu Rejonowego w O. W

dalszym ciągu uniemożliwia on zamieszkanie siostry we wspólnej nieruchomości.

Wnioskodawczyni

opłaca

należności

publiczne

przypadające

od

jej

udziału

w nieruchomości. Uczestnik poniósł pewne nakłady na nieruchomość, ale wynajmuje od

wielu lat część budynku gospodarczego na garaż, zatrzymując dla siebie cały czynsz.

Na podstawie opinii biegłych Sąd Rejonowy uznał, że podział nieruchomości na

dwie odrębne działki jest dopuszczalny i usprawiedliwiony zaistniałą sytuacją faktyczną,

aczkolwiek niezbędne są w tym celu pewne roboty adaptacyjne. Sąd dokonał

jednocześnie rozliczenia finansowego współwłaścicieli z tytułu wyrównania udziałów we

współwłasności, dokonanych nakładów, pobranych pożytków oraz odszkodowania z

racji zawinionego pozbawienia S. M. dochodów z nieruchomości.

W następstwie apelacji F. K., Sąd Okręgowy w W. zmienił zaskarżone

postanowienie o tyle, że obniżył zasądzoną na rzecz wnioskodawczyni kwotę do

wysokości 11 357, zł, oddalając apelację w części pozostałej.

Sąd II instancji podzielił generalnie ustalenia i wywody prawne Sądu Rejonowego,

a nieznaczna korekta zaskarżonego orzeczenia wynika z dodatkowych ustaleń

dokonanych w postępowaniu apelacyjnym na podstawie opinii biegłego W. Sąd zaliczył

równowartość połowy nakładów adaptacyjnych niezbędnych na przystosowanie części

kuchni uczestnika na łazienkę.

W skardze kasacyjnej F. K. wniósł o uchylenie obu postanowień i przekazanie

sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.

Skarżący

zakwestionował

dopuszczalność

orzeczonego

zniesienia

współwłasności przez podział (art. 211 k.c.). Zarzucił też uchybienia procesowe

wyrażające się w naruszeniu art. 233 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c. przez:

a) nieuwzględnienie

konsekwencji

orzeczonego

podziału

w

postaci

przeznaczenia rzeczy oraz stworzenia zarzewia konfliktów;

b) uznanie niemożności dokonania przez niego spłaty;

c) nierozważenie konieczności dokonania szerokich robót adaptacyjnych;

zmiany

d) nieuwzględnienie interesu jego i rodziny mieszkającej stale w dzielonej

nieruchomości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest bezzasadna.

Kwestionowane

orzeczenie

zostało

wydane

po

przeprowadzeniu

bardzo

wszechstronnego i starannego postępowania dowodowego, którego nie sposób

zakwestionować w instancji kasacyjnej także z uwagi na ograniczenia wynikające z art.

3983 § 3 k.p.c. Wypada zaakcentować właściwe respektowanie przez Sąd II instancji

zasad odnoszących się do postępowania apelacyjnego, wyrażające się m.in. we

właściwie ukierunkowanym uzupełnieniu materiału dowodowego.

Dokonana w postępowaniu apelacyjnym wykładnia prawa materialnego jest

oczywiście trafna, ponieważ ustawa preferuje zniesienie współwłasności przez podział

rzeczy wspólnej (zob. art. 211 k.c.). Taki podział jest uzasadniony w okolicznościach tej

sprawy, jako że wnioskodawczyni nie dysponuje innym tytułem prawnym do lokalu,

mieszkając u córki. Podział ten przywraca równowagę uprawnień współwłaścicielki

naruszanych w sposób bezprawny przez uczestnika. Ponadto utworzenie dwóch

odrębnych działek jest dopuszczalne prawnie oraz technicznie możliwe, co wynika ze

zgodnych opinii biegłych. Praktycznie zawsze przy zniesieniu współwłasności

zabudowanej nieruchomości przez podział występuje potrzeba dokonania pewnych

robót adaptacyjnych obciążających współwłaścicieli. W tej sprawie biegli zgodnie

podkreślili realność ich przeprowadzenia, przy nienadmiernych kosztach. Aktualna

sytuacja materiałowo-wykonawcza gwarantuje taką operację.

Sąd Okręgowy trafnie zauważył, że uczestnik nie miałby możliwości dużej spłaty

na rzecz współwłaścicielki, gdyby – zgodnie z jego żądaniem – otrzymał całą

nieruchomość. Jego sytuacja materialna i życiowa uzasadniała rozłożenie na okres

kilkuletni zasądzonej, stosunkowo niedużej, spłaty.

Problem ewentualnych, przyszłych konfliktów nie ma zasadniczego znaczenia

przy wykładni art. 211 k.c. W wyniku podziału strony otrzymały odrębnie wydzielone

działki, co zmniejsza ich bezpośredni kontakt. Przede wszystkim jednak uczestnik nie

może skutecznie powoływać się na sytuację, którą on sam, wyłącznie z własnej winy,

wywołał.

Z przedstawionych przyczyn należało oddalić skargę kasacyjną (art. 398 14 k.p.c.

w związku z art. 13 § 2 k.p.c.).