V CSK 127/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 127/09

POSTANOWIENIE

Dnia 24 listopada 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jan Górowski

SSN Krzysztof Strzelczyk

w sprawie z wniosku M. B.

przy uczestnictwie K. S.

o wpis,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 24 listopada 2009 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego

w J.

z dnia 9 stycznia 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 9 stycznia 2009 r. oddalił apelację

wnioskodawcy M. B. od postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 27 listopada 2008

r. oddalającego jego wniosek o wykreślenie hipoteki przymusowej.

Hipoteka przymusowa wpisana została w dziale IV księgi wieczystej nr […]

na rzecz wierzycielki – uczestniczki postępowania K. S. z tytułu spłaty udziału we

współwłasności nieruchomości (80.000 zł), kosztów postępowania (977,79 zł) oraz

należnych odsetek na dzień zapłaty.

Sąd II instancji podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, że wnioskodawca –

jako wieczysty użytkownik działki nr 40 położonej przy ul. H. w J. oraz właściciel

budynku usytuowanego na tej działce – nie wykazał, że zabezpieczona hipotecznie

wierzytelność wygasła. Nie przedłożył mianowicie pisemnego oświadczenia

wierzycielki z podpisem notarialnie poświadczonym o jej wygaśnięciu (art. 31 ust. 1

u.k.w.h. w związku z art. 462 § 1 k.c.), a przedstawione potwierdzenia przelewów

bankowych i wyciąg z rachunku bankowego nie stanowią dokumentów mogących

uzasadniać wykreślenie hipoteki.

Sąd Okręgowy uznał również, że Sąd I instancji nie naruszył art. 95 prawa

bankowego, ponieważ przepis ten odnosi się do czynności bankowych i ma

zastosowanie do stosunków między bankiem a jego klientem. Nie jest więc

dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 95 ust. 1 prawa bankowego

zaświadczenie podpisane przez pracownika banku, które potwierdza, że posiadacz

rachunku bankowego przelał określone środki pieniężne na rzecz osoby trzeciej;

jest to dokument prywatny (art. 245 k.p.c.). Nie jest też „właściwym dokumentem”

nieumocowane oświadczenie pełnomocnika wierzycielki z dnia 3 stycznia 2008 r.,

bo stanowi tylko zobowiązanie do dokonania określonych czynności w przyszłości.

W konsekwencji istniały przeszkody do dokonania wnioskowanego wpisu (art. 6269

k.p.c.).

Wnioskodawca w skardze kasacyjnej domagał się uchylenia postanowienia

odwoławczego i przekazania spawy do ponownego rozpoznania.

Skarżący powołał się na naruszenie:

1. art. 31 i 94 ustawy o księgach wieczystych i hipotece w związku z art. 95 prawa

bankowego i art. 245 § 2 k.c.

-

przez uznanie, że wykreślenie hipoteki może nastąpić tylko wskutek

złożenia oświadczenia wierzyciela z podpisem notarialnie poświadczonym

o zaspokojeniu wierzytelności zabezpieczonej hipoteką;

-

przez przyjęcie, że zaświadczenie Banku PKO S.A. z 5 listopada 2008 r.

nie stanowi dokumentu urzędowego, tylko prywatny;

2. art. 245 § 2 k.c. w związku z art. 31 ustawy o księgach wieczystych i hipotece

przez stwierdzenie konieczności przedstawienia oświadczenia wierzyciela

z podpisem notarialnie poświadczonym, mimo iż forma notarialna jest

przewidziana tylko dla oświadczenia właściciela o ustanowieniu ograniczonego

prawa rzeczowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W art. 94 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece

(Dz. U. Nr 19, poz. 147 ze zm., dalej: „u.k.w.h.”) wyrażona jest zasada, że

wygaśnięcie

wierzytelności

zabezpieczonej

hipotecznie

pociąga

za

sobą

wygaśnięcie hipoteki, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Tego rodzaju

skutek prawny następuje ipso iure, ale zagadnieniem odrębnym jest wykazanie

przez zainteresowanego właściciela obciążonej nieruchomości, że wierzytelność

wygasła. Szczególnie przy ograniczonej kognicji sądu wieczystoksięgowego,

rozpoznającego wniosek o wpis jedynie na podstawie jego treści i formy, treści

księgi wieczystej oraz oceny dołączonych dokumentów (art. 6268 § 2 k.p.c.).

Podstawowe znaczenie w rozpoznawanej sprawie ma art. 31 ust. 1 u.k.w.h.,

na który oba Sądy zasadnie się powołały. Wpis (jego wykreślenie – art. 6268 § 7

k.p.c.) może być mianowicie dokonany na podstawie dokumentu z podpisem

notarialnie poświadczonym, jeżeli przepisy szczególne nie przewidują innej formy

dokumentu. Uzasadnieniem wniosku dłużnika hipotecznego o wykreślenie hipoteki

jest

zatem

pisemne

oświadczenie

wierzyciela

hipotecznego

o

spłaceniu

wierzytelności lub o wygaśnięciu wierzytelności z innych przyczyn, z podpisem

notarialnie poświadczonym (art. 41 ust. 1 u.k.w.h. w związku z art. 245 § 2 k.c.).

Takiego dokumentu wnioskodawca bezspornie nie przedłożył, powołując się na

skuteczność przedstawionych

„dokumentów bankowych”

potwierdzeń przelewu na łączną kwotę

w postaci dwóch

80.977,79 zł, wyciągu z rachunku

bankowego za okres od 21 grudnia 2007 r. do 20 stycznia 2008 r. oraz

zaświadczenia Banku PKO S.A. z dnia 5 listopada 2008 r. Dokumenty te – zdaniem

wnioskodawcy – miały moc prawną dokumentów urzędowych i stanowiły podstawę

do dokonania wpisu w księdze wieczystej na podstawie art. 95 ust. 1 ustawy z dnia

29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (jedn. tekst Dz.U. z 2002 r., R 72, poz. 665

ze zm., dalej: „pr. bank.”).

Powołanie się przez skarżącego na art. 95 pr. bank jest nietrafne.

Należy wskazać, że bank jest tylko prywatnym przedsiębiorcą świadczącym usługi

finansowe na rynku gospodarczym. Jako instytucja zaufania publicznego ma jednak

specjalny status polegający – z jednej strony – na poddaniu jego działalności

kontroli państwa, a z drugiej – na wyposażeniu go w szczególne uprawnienia, m.in.

w postaci

przywilejów

egzekucyjnych

umożliwiających

dochodzenie

swoich

wierzytelności w sposób uproszczony, na podstawie wyciągów z ksiąg bankowych

o randze dokumentów urzędowych. Uprzywilejowany charakter dokumentów

bankowych przewidziany jest jednak tylko we własnych sprawach banku, w których

jest stroną (wierzycielem), ale nie ma znaczenia powszechnego, wywołującego

skutek erga omnes na podobieństwo uprawnień władzy publicznej. Wynika to

jednoznacznie z treści art. 95 ust. 3 pr. bank., z którego wynika, że wpis hipoteki do

księgi wieczystej następuje tylko w odniesieniu do wierzytelności bankowych

i dłużników banku (tzw. hipoteka bankowa). Treść art. 95 pr. bank. nie uprawnia do

twierdzenia, że wyciągi z ksiąg bankowych mają znaczenie przy wpisach hipoteki

poza stosunkiem prawnym, którego stroną jest bank.

Przedstawione przez wnioskodawcę „dokumenty bankowe” potwierdzają

tylko przelew na wskazane konto określonej kwoty. Nie jest to jednak potwierdzenie

wygaśnięcia hipotecznej wierzytelności uczestniczki. Bank nie jest uprawniony do

potwierdzenia takiego zdarzenia prawnego, bo nie może wkraczać w kompetencje

sądu. Nie mógł też kontrolować wskazanego celu przelewu ani relacji między

wierzycielem i dłużnikiem hipotecznym.

W uchwale z dnia 20 czerwca 2007 r., III CZP 50/07 (OSNC 2008, nr 7-8,

poz. 83) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że art. 95 pr. bank. jest przepisem szczególnym

w stosunku do art. 31 ust. 1 u.k.w.h., ale przedmiotem tej szczególnej regulacji jest

wyłącznie tzw. hipoteka bankowa stanowiąca zabezpieczenie wierzytelności banku.

Z przedstawionych przyczyn wnioskodawca nie może powołać się na art. 95 pr.

bank., w związku z czym przedłożone przez niego „dokumenty bankowe” nie

uzasadniają wykreślenia hipoteki.

Jeżeli

dłużnik

spłacił

zabezpieczoną

hipotecznie

wierzytelność,

jest

uprawniony do otrzymania od wierzyciela pokwitowania, także w szczególnej formie

(art. 462 § 1 i 2 k.c.). Ponadto wierzyciel obowiązany jest w takiej sytuacji do

dokonywania wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki (art. 100

u.k.w.h. w związku z art. 94 u.k.w.h.). Jeżeli jednak wierzyciel odmówi wydania

potwierdzenia wygaśnięcia wierzytelności w formie określonej w art. 31 ust. 1

u.k.w.h. lub gdy istnieje spór na tym tle, dłużnikowi służy powództwo o uzgodnienie

treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 u.k.w.h. w związku

z

art.

ust.

u.k.w.h.).

W

takiej

bowiem

sytuacji

kognicja

sądu

wieczystoksięgowego jest ograniczona (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia

5 listopada 1998 r., I CKN 354/98, niepubl., z dnia 16 listopada 1998 r., I CKN

885/97, OSNC 1999, nr 4, poz. 84, z dnia 8 marca 2007 r., III CSK 347/06, OSNC

–ZD 2008, nr 1, poz. 21 z dnia 22 lutego 2008 r., V CSK 400/07, niepubl.).

Wypada także wskazać, że zabezpieczeniem hipotecznym objęte zostały też

„należne odsetki na dzień zapłaty”, co do których wnioskodawca nie zajął

stanowiska.

Z przedstawionych przyczyn należało oddalić skargę kasacyjną (art. 39814

k.p.c. w związku z art.13 § 2 k.p.c.).