V CSK 118/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 118/11

POSTANOWIENIE

Dnia 8 lutego 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Dyrektora Izby Celnej w K.

przeciwko W. M.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 8 lutego 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od postanowienia Sądu Apelacyjnego

z dnia 27 stycznia 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony powodowej na

rzecz pozwanego kwotę 1800 zł (jeden tysiąc osiemset złotych)

tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd pierwszej instancji postanowieniem z dnia 3 grudnia 2010 r. odrzucił

pozew Skarbu Państwa i umorzył postępowanie w sprawie przeciwko pozwanemu

członkowi zarządu spółki z o.o. o zapłatę należności z tytułu długu celnego, którego

egzekucja wobec spółki z o.o. okazała się bezskuteczna.

Zażalenie powodowego Skarbu Państwa, kwestionującego stanowisko Sądu

pierwszej instancji o niedopuszczalności drogi sądowej, oddalił Sąd Apelacyjny

postanowieniem z dnia 27 stycznia 2011 r. (sygn. akt I ACz 77/11).

W ocenie Sądu drugiej instancji o bezzasadności zażalenia przesądza

trafność stanowiska o niedopuszczalności w niniejszej sprawie drogi sądowej

przesądzającego w konsekwencji o właściwym zastosowaniu przez Sąd Okręgowy

art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. Zdaniem Sądu odwoławczego, dla dochodzenia należności

celnych jako należności publicznoprawnych istnieje odrębny tryb przewidziany

w przepisach działu IV Ordynacji podatkowej. Ponadto odpowiedzialność na

podstawie art. 116 Ordynacji podatkowej została inaczej ukształtowana niż

odpowiedzialność na podstawie art. 299 k.s.h. Ta ostatnia ma charakter

odszkodowawczy, a więc nie jest odpowiedzialnością za długi mające charakter

publicznoprawny. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, przepis art. 116 Ordynacji

podatkowej ma charakter szczególny wobec art. 299 k.s.h., a ponadto art. 108

Ordynacji

podatkowej

wyłączył

drogę

sądową

w

zakresie

stosowania

wspomnianego art. 116. W konkluzji Sąd ten uznał, że droga sądowa dla

dochodzenia przeciwko członkom zarządu spółek kapitałowych kwot z tytułu

należności podatkowych (także celnych) została wyłączona, co przesądzało

o odrzuceniu pozwu i umorzeniu postępowania.

Powodowy Skarb Państwa zaskarżył postanowienie Sądu Apelacyjnego

w całości, opierając skargę kasacyjną na obu podstawach kasacyjnych.

W ramach pierwszej podstawy skarżący zarzucił:

a)

błędną interpretację i wadliwe zastosowanie art. 108 i art. 116 ustawy z dnia

29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

b)

błędną interpretację i niezastosowanie art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia

1997 r. Kodeks celny;

c)

niezastosowanie art. 299 k.s.h.

Zarzut naruszenia art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c w zw. z art. 385 i 386 § 4 k.p.c.

i w zw. z art. 397 § 2 zd. 1 k.p.c. uzasadniono zastosowaniem go do sytuacji

nieobjętej hipotezą tego przepisu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powód wywodzi, że z art. 2 § 1 i § 2

Ordynacji podatkowej nie wynika by jej przepisy znajdowały zastosowanie do ceł,

a nadto twierdzi, że stosownie do art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks

celny do postępowania w sprawach celnych stosuje się przepisy działu IV ustawy Ordynacja podatkowa. W ocenie skarżącego art. 262 kodeksu celnego zawiera

odesłanie jedynie do tych przepisów Ordynacji podatkowej, które regulują

postępowanie.

Pozwany

w

odpowiedzi

na

skargę

kasacyjną

wniósł

o

jej

oddalenie jako bezzasadnej i o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego

wg. norm przepisanych. W ocenie pozwanego, przepis art. 66 prawa celnego

jest wyrazem woli

ustawodawcy

odpowiedniego

zastosowania

przepisów

Działu III Ordynacji podatkowej do długu celnego. Zawarte w rozdziale 15 działu

III Ordynacji podatkowej przepisy art. 108 i art. 116 uzasadniają zastosowanie trybu

wydania przez organ celny decyzji o odpowiedzialności członka zarządu spółki

z o.o. za niezaspokojenie przez spółkę z o.o. długu celnego, wywodzi pozwany.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, wobec braku w niej

uzasadnionych podstaw, chociaż nie wszystkie argumenty zawarte w uzasadnieniu

zaskarżonego postanowienia są trafne. Zaskarżone postanowienie odpowiada

jednak obowiązującemu prawu.

Okolicznością bezsporną jest, że powód wystąpił przeciwko pozwanemu

z powództwem

o

zapłatę

kwoty

odpowiadającej

wysokości

bezskutecznie

egzekwowanego długu celnego spółki z o.o., której członkiem zarządu był

pozwany.

W tej sytuacji bezzasadny jest zarzut strony skarżącej dokonania błędnej

interpretacji i wadliwego zastosowania przez Sąd Apelacyjny przepisów art. 108

i art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. 2005 r.,

Nr 8, poz. 60 ze zm.).

Zważyć bowiem należy, że z mocy art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca

2004 r. Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622) do odpowiedzialności m.in. z tytułu

długu celnego stosuje się odpowiednio przepisy m.in. rozdziału 15 działu III ustawy

z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, a więc także przepisy art. 108

i art. 116 ostatnio wymienionej ustawy. Odpowiednie zastosowanie art. 116

Ordynacji podatkowej oznacza, że członkowie zarządu spółki z o.o. odpowiadają

solidarnie także za dług celny spólki z o.o., jeżeli jego egzekucja z majątku spółki

okazała

się

bezskuteczna,

a

członek

zarządu

nie

wykazał

wystąpienia

którejkolwiek spośród okoliczności zwalniających go od odpowiedzialności.

Rację ma więc Sąd Apelacyjny uznając art. 116 Ordynacji podatkowej za

mający w sprawie odpowiednie zastosowanie, z wyłączeniem zastosowania art.

k.s.h.,

w

odniesieniu

do

odpowiedzialności

za

określony

dług

o publicznoprawnym charakterze. Zarzut naruszenia art. 299 k.s.h. okazał się więc

chybiony. O odpowiednim zastosowaniu przepisu art. 116 Ordynacji podatkowej do

odpowiedzialności członków zarządu spółki z o.o. z tytułu długu celnego tej spółki

świadczy nie tylko norma art. 66 ust. 1 powołanej ustawy – Prawo celne,

ale pośrednio także art. 2 § 2 Ordynacji podatkowej. Nakazuje on stosować

przepisy działu III Ordynacji również do niepodatkowych należności budżetu

państwa, do których ustalenia i określenia uprawnione są inne organy aniżeli

organy podatkowe, a więc m.in. organy celne. Oznacza to odpowiednie

zastosowanie w omawianym stanie faktycznym także art. 108 § 1 Ordynacji

podatkowej, usytuowanego również w rozdziale 15 działu III ostatnio wymienionej

ustawy. Odpowiednie zastosowanie art. 108 § 1 Ordynacji podatkowej do

odpowiedzialności z tytułu długu celnego oznacza, że także o odpowiedzialności

z tego tytułu osoby trzeciej (a więc również członka zarządu zadłużonej osoby

prawnej) orzeka organ celny w drodze decyzji. Oznacza to wyłączenie drogi

sądowej dla dochodzenia takiego roszczenia, co trafnie przyjął Sąd Apelacyjny,

a w konsekwencji zasadnie oddalił zażalenie, aprobując zasadność orzeczenia

Sądu pierwszej instancji odrzucającego pozew na podstawie

prawidłowo

zastosowanego art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. Nietrafny więc okazał się zarzut naruszenia

tego ostatniego przepisu uzasadniony jego zastosowaniem do sytuacji nieobjętej

hipotezą tego przepisu.

Sąd Apelacyjny nie dopuścił się również zarzucanego mu skargą kasacyjną,

naruszenia art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (t.j. Dz.U.

2001 r., Nr 75, poz. 802 ze zm.) przez jego pominięcie przy orzekaniu. Zarzutowi

pominięcia tego przepisu przeczy poświęcony mu obszerny wywód w uzasadnieniu

zaskarżonego postanowienia. Zważyć jednak należy, że przepis art. 262, podobnie

jak i cała ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny, utracił moc z chwilą

wejścia w życie ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623 ze zm.), a to z mocy art. 25 tej ustawy.

W dacie orzekania przez Sąd Apelacyjny 27 stycznia 2011 r. przepis art. 262

Kodeksu celnego nie obowiązywał już od ponad 6,5 roku. Jego zastosowanie

byłoby możliwe jedynie w sytuacji, gdyby stan faktyczny sprawy odpowiadał

hipotezie normy zawartej art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Przepisy

wprowadzające ustawę

- Prawo celne, a więc w razie gdyby zaskarżonym

orzeczeniem ustalono, że dług celny spółki z o.o., której członkiem zarządu jest

pozwany,

powstał

przed

dniem

uzyskania

przez

Rzeczpospolitą

Polską

członkostwa w Unii Europejskiej.

W tej sytuacji dokonywanie przez Sąd Apelacyjny analizy i wykładni

nieznajdującego w sprawie zastosowania w ustalonym stanie faktycznym art. 262

Kodeksu celnego było bezprzedmiotowe. Z tego też powodu bezzasadnym okazał

się argument strony skarżącej w postaci przywołania stanowiska zajętego przez

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 kwietnia 1998 r., I CKN 654/97, OSP 1999,

nr 1, poz. 6, ponieważ dług celny oceniany zarówno w tej sprawie, jak i w sprawie

zakończonej wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2006 r., II CK 384/05,

(niepubl.), powstał jeszcze przed uzyskaniem przez Polskę członkowstwa w Unii

Europejskiej.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art.

k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1

i art. 99 k.p.c oraz na podstawie § 6 pkt 6 w zw. z § 12 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej

udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz.

1349 ze zm.).