V CSK 108/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 108/05

POSTANOWIENIE

Dnia 18 stycznia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący)

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Strus

w sprawie z wniosku F. T.

przy uczestnictwie M. T.

o unieważnienie aktu urodzenia i sprostowanie aktu urodzenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 18 stycznia 2006 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego w G.

z dnia 22 marca 2005 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w G. postanowieniem z dnia 22 marca 2005 r. oddalił

apelację wnioskodawcy F. T. od postanowienia Sądu Rejonowego w T. z dnia 29

października 2005 r. oddalającego wniosek o sprostowanie aktu urodzenia

uczestnika postępowania M. T. przez zmianę w tym akcie nazwiska matki T.” na

„Ł.”, imienia ojca „W.” na „M.” oraz nazwiska ojca „T.” na „Ł”. U podłoża tego

rozstrzygnięcia legł pogląd, że w sprawie o sprostowanie aktu urodzenia (art. 31

ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego, tekst

jednolity: DZ. U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688, dalej: „u.a.s.c.”), nie jest

dopuszczalne sprostowanie aktu na tej podstawie, że osoby wpisane jako rodzice

nie są biologicznymi lub prawnymi rodzicami.

Skarga kasacyjna wnioskodawcy od powyższego postanowienia - oparta na

obu podstawach z art. 3983 k.p.c. - zawiera zarzut naruszenia art. 227, 232 zd. 1

k.p.c. oraz art. 31 prawa o aktach stanu cywilnego, i zmierza do uchylenia tego

postanowienia oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Według skarżącego akt urodzenia uczestnika postępowania stwierdza

zdarzenie nieprawdziwe, a mianowicie, że matką dziecka M. T. jest M. T., a jego

ojcem W. T. Spór w sprawie toczy się zatem o to, od kogo pochodzi dziecko. W

istocie więc dotyczy nie błędu lub nieścisłości w treści aktu stanu cywilnego

uczestnika postępowania, ale jego stanu cywilnego, jako dziecka.

Zasadą jest, że osoba zainteresowana może okoliczności mającej znaczenie

prawne dowodzić zarówno w postępowaniu, które zmierza do rozstrzygnięcia

w ostatecznym orzeczeniu o tej właśnie okoliczności, jak i w każdym innym

postępowaniu, w którym wykazanie tej okoliczności jest tylko przesłanką

rozstrzygnięcia. Inaczej jest jednak wtedy, gdy bądź ze szczególnego przepisu,

bądź nawet z istoty pewnych praw wynika, że nie mogą być one dowodzone

w każdym postępowaniu. Takimi właśnie prawami, na które wolno się powoływać

tylko o tyle, o ile wynikają one z aktu stanu cywilnego albo zostały wykazane

w sentencji orzeczenia zapadłego w specjalnym postępowaniu, są prawa stanu

cywilnego. Prawo polskie nie zawiera definicji stanu cywilnego. Powszechnie

jednak stan cywilny określa się jako sytuację prawną człowieka ze względu na

jego przynależność do rodziny, rozumiejąc przez to pojęcie zarówno więzy

wynikające z pokrewieństwa, jak i więzy łączące małżonków. Podkreśla się, że

stan cywilny człowieka jest niepodzielny. Oznacza to, że człowiek może mieć

tylko jeden stan cywilny. Jeżeli chodzi o stosunki między rodzicami a dziećmi, to

zasada niepodzielności stanu cywilnego znajduje wyraz m. in. w art. 62 i 72

k.r. i op. Z zestawienia tych przepisów wynika, że jedno ojcostwo wyklucza

drugie.

Przykładowo,

dziecko

nie

może

być

jednocześnie

dzieckiem

pochodzącym z małżeństwa i pochodzić od mężczyzny nie będącego mężem

matki. Na gruncie prawa procesowego zasadę niepodzielności wyrażono m. in.

w art. 435 § 1 w zw. z art. 458 § 1 k.p.c., z których wynika, że ustalenie stanu

cywilnego musi być skuteczne w stosunku do każdego, a nie tylko między

określonymi osobami.

Postępowanie o sprostowanie aktu stanu cywilnego staje się zatem

niedopuszczalne, ilekroć tylko wchodzi w grę kwestia „stanu". Tryb specjalnego

postępowania procesowego w tych sprawach, który wynika z wyraźnego

nawiązania i dostosowania odnośnych norm proceduralnych do przepisów prawa

rodzinnego, wskazuje, że wolą ustawodawcy było, aby ten tryb postępowania

był jedynie dopuszczalny, a to tak dalece, że i w formie przesłanki innych

orzeczeń sprawy „stanu" nie mogły być w zasadzie rozstrzygane. Szczególnie, o ile

chodzi o stosunki rodziców i dzieci, to normy prawa rodzinnego, podyktowane

dobrem społeczeństwa, dziecka i całej rodziny, starają się przez ograniczenie

kręgu osób, uprawnionych do wszczynania poszczególnych spraw z zakresu

„stanu” oraz przez zakreślenie krótkich stosunkowo terminów, w których te sprawy

mogą

być

wszczynane,

zabezpieczyć

spokój

życia

rodzinnego

przed

niebezpieczeństwami naruszenia go ze strony dalszych osób i to bez względu na

upływ czasu. Do takiego zaś naruszenia rzeczywiście mogłoby prowadzić

dopuszczenie do rozstrzygania o tych sprawach — implicite — w postępowaniu

o sprostowanie aktu stanu cywilnego na wniosek każdej osoby zainteresowanej,

i to w każdym czasie, skoro żądanie sprostowania żadnym terminem nie jest

ograniczone. Poza tym rozstrzygnięcie spraw dotyczących stanu cywilnego winno

być — z natury rzeczy — jednolite i obowiązywać wobec wszystkich. Ten

postulat realizuje m. in. norma art. 453 k.p.c. Byłoby częściowym przekreślaniem

zamierzonego

przez ustawodawcę wyniku dopuszczenie do rozstrzygania

w sprawach

sprostowanie

o

aktu

stanu

cywilnego

—

aczkolwiek

tylko

w uzasadnieniu orzeczenia — zagadnień z zakresu stosunków rodziców

i dzieci, dla których w art. 453 i nast. k. p. c. przewidziany został odrębny tryb

postępowania procesowego. Uzasadnienie bowiem orzeczenia o sprostowaniu

nie miałoby mocy wiążącej i w późniejszym procesie rozstrzygnięcie tej samej

sprawy stanu cywilnego mogłoby wypaść odmiennie.

Wychodząc z powyższych założeń należy stwierdzić, że sprostowanie

w akcie

urodzenia

nie

błędnie,

lecz

rzekomo

świadomie

nieprawdziwie

zgłoszonego i wpisanego nazwiska matki dziecka może nastąpić dopiero po

ustaleniu wyrokiem, że dziecko pochodzi od innej matki (innej kobiety).

Podobnie, gdy chodzi o ojca.

Spór w sprawie dotyczy, jak już wskazano, w istocie nie błędu lub

nieścisłości w treści aktu stanu cywilnego, ale samych praw stanu cywilnego

dziecka; spór toczy się o to, od kogo dziecko pochodzi. Taki zaś spór może być

rozstrzygnięty tylko w specjalnym trybie procesowym. Nie przesądzając zatem,

czy skarżący jest uprawniony do żądania ustalenia stosunku rodzicielskiego

między osobami trzecimi, należy uznać, że Sądy niższej instancji zasadnie oddaliły

jego wniosek przytoczony na wstępie.

Z tych przyczyn orzeczono, jak w postanowieniu.

jc