V CO 62/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CO 62/08

POSTANOWIENIE

Dnia 3 grudnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa Komunikacyjno-Spedycyjnego „T.(...)” Spółki z

ograniczoną odpowiedzialnością w T.

o wznowienie postępowania w sprawie o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnych postanowień Sądu Okręgowego w K. z dnia 12 września 2006 r. sygn.

akt XIX S (...) oraz z dnia 1 grudnia 2006 r., sygn. akt XIX S (...),

zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2008 r., sygn.

akt V CNP (…)

w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Komunikacyjno-Spedycyjnego "T.(...)"

Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w T.

przeciwko P. L.

o stwierdzenie przewlekłości postępowania, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 3 grudnia 2008 r.,

oddala skargę.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 23 września 2008 r. odrzucił skargi

Przedsiębiorstwa Komunikacyjno-Spedycyjnego T.(...) Sp. z o.o. w T. o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnych postanowień Sądu Okręgowego w K. z dnia 12

września 2006 r. [sygn. XIX S (...)] oraz z dnia 1 grudnia 2006 r. [sygn. akt XIX S (…)].

Sąd Najwyższy uznał, że postępowanie wywołane wniesieniem skargi na przewlekłość

postępowania jest postępowaniem incydentalnym. Postanowienie rozstrzygające taką

skargę nie zamyka drogi do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty. W konsekwencji przyjął,

że prawomocne postanowienie nie jest postanowieniem kończącym postępowanie w

sprawie, wobec czego nie przysługuje od takiego postanowienia skarga w trybie art.

4241 k.p.c.

Od postanowień tych wniesiona została skarga o wznowienie postępowań, w

których jako podstawę wznowienia wskazano wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1

kwietnia 2008 r., SK 77/06, zgodnie z którym przepis art. 4241 § 1 i 2 k.p.c. w części

obejmującej słowa „kończącego postępowanie w sprawie” jest niezgodny z art. 32 ust. 1

i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji RP (OTK-A 2008, nr 3, poz. 39).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4011 k.p.c., można żądać wznowienia postępowania również w

wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z

Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego

zostało wydane orzeczenie. Z przepisu tego wynika, że wznowienie postępowania może

nastąpić w razie kumulatywnego spełnienia dwóch przesłanek. Pierwsza to wydanie

wyroku stwierdzającego niezgodność przepisu z Konstytucją, a druga – uznanie

zakwestionowanego przepisu za podstawę prawną orzeczenia, co do którego

skierowana jest skarga o wznowienie postępowania. Wznowienie postępowania jest

możliwe ponadto wyłącznie wtedy, gdy wyrok Trybunału Konstytucyjnego zapadł już po

wydaniu orzeczenia, opartego na przepisie uznanym następnie za niezgodny z

Konstytucją.

Uwaga

ta

ma

istotne

znaczenie,

bowiem

postanowienie

Sądu

Najwyższego, od którego wniesiono skargę o wznowienie postępowania, zostało

wydane już po ogłoszeniu wyroku w sprawie SK 77/06 i fakt wydania tego wyroku Sąd

Najwyższy brał pod uwagę.

Niezależnie od tego należy stwierdzić, że skarga również z innych względów

zasługuje na oddalenie. Powoływany w skardze wyrok Trybunału nie stwarza podstawy

do rozszerzenia treści normatywnej art. 4241 § 1 i 2 k.p.c. w taki sposób, aby objąć jego

hipotezą również postanowienia w przedmiocie przewlekłości postępowania. W

uzasadnieniu swojego wyroku Trybunał zauważył, że strona, która nie wniosła skargi na

przewlekłość postępowania zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o

skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym

bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843), może dochodzić – na podstawie

art. 417 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze

zm.) - naprawienia szkody wynikłej z przewlekłości, po prawomocnym zakończeniu

postępowania co do istoty sprawy, a Konstytucja nie nakazuje, aby ustawodawca

stworzył skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia oddalającego

skargę na przewlekłość postępowania.

Jeżeli zatem Konstytucja nie wymaga, aby skarga przewidziana w art. 424 1 i nast.

k.p.c. przysługiwała od orzeczeń oddalających czy odrzucających skargę na

przewlekłość postępowania, to wyrok Trybunału nie może stanowić podstawy

rozszerzenia art. 4241 § 1 i 2 k.p.c. w taki sposób, aby wywieść wniosek przeciwny. Jak

wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego, postanowienie oddalające skargę na

przewlekłość postępowania nie stoi na przeszkodzie domaganiu się naprawienia szkody

wyrządzonej przewlekłością postępowania w odrębnym procesie (uchwała składu

siedmiu sędziów SN z dnia 23 marca 2006 r., III SPZP 3/05, OSNP 2006, nr 21-22, poz.

341). Podobne stanowisko wyrażane jest w doktrynie. Wskazuje się, że art. 417 1 § 2

k.c., uzależniający odpowiedzialność państwa za wydanie wadliwego orzeczenia od

stwierdzenia jego niezgodności z prawem we właściwym postępowaniu, nie może być

rozumiany w taki sposób, aby w każdym wypadku wymagane było uzyskanie

prejudykatu, o jakim mowa w art. 4241 i nast. k.p.c. Podzielić należy pogląd SN

wyrażony w uzasadnieniu postanowienia w sprawie II CO 17/08, zgodnie z którym nie

istnieją racjonalne powody do angażowania Sądu Najwyższego w weryfikację w trybie

art. 4241 i nast. k.p.c. wszystkich prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji,

zarówno kończących postępowanie, jak i niekończących, rozstrzygających zagadnienia

incydentalne, uboczne.

Nie można też uprawnienia do wznowienia postępowania wywieść wprost z

Konstytucji. Z art. 77 ust. 1 Konstytucji, który mógłby wchodzić w tym względzie w

rachubę, nie sposób bowiem wyprowadzić podstawy prawnej dla wydawania przez Sąd

Najwyższy (ani jakikolwiek inny sąd) prejudykatów w przedmiocie prawidłowości

orzeczenia

sądowego

jako

wstępnego

etapu

realizacji

odpowiedzialności

odszkodowawczej Skarbu Państwa. Przepis ten ustanawia konstytucyjne prawo do

wynagrodzenia szkody wyrządzonej działaniem organu władzy publicznej, ale nie

przesądza o sposobie jego egzekwowania. Jeśli kierować się wyłącznie jego treścią, to

należałoby raczej dojść do wniosku, że dochodzenie tej odpowiedzialności powinno

przebiegać na zasadach ogólnych. To zaś prowadzi do wniosku, że w obecnym stanie

prawnym brak podstawy do rozpoznawania skarg o stwierdzenie niezgodności z

prawem

prawomocnego

orzeczenia

skierowanych

przeciwko

orzeczeniom

niekończącym postępowań w sprawie.

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 412 § 2 k.p.c.