V CO 59/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CO 59/13

POSTANOWIENIE

Dnia 28 sierpnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący)

SSN Jan Górowski (sprawozdawca)

SSN Antoni Górski

w sprawie z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej "Z." w B.

przeciwko B. T.

o nakazanie złożenia oświadczenia woli,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 28 sierpnia 2013 r.,

skargi pozwanej B. T. o wznowienie postępowania

zakończonego wyrokiem Sądu Najwyższego

z dnia 18 stycznia 2008 r., sygn. akt V CSK 351/07,

skargę odrzuca i zasądza od skarżącej na rzecz powódki

kwotę 1800 (jeden tysiąc osiemset) złotych tytułem kosztów

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powódka - Spółdzielnia Mieszkaniowa „Z.” w B. w pozwie z dnia 23 sierpnia

2002 r. domagała się nakazania pozwanej B. T., aby przeniosła na powódkę prawo

użytkowania wieczystego części działki oznaczonej nr geodezyjnym 551/5 za

wynagrodzeniem w wysokości 25,60 zł za m2..

Sąd Okręgowy w O. wyrokiem z dnia 16 czerwca 2003 r. powództwo oddalił.

Na skutek apelacji powódki, Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 26 listopada

2003 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania

Sądowi Okręgowemu w O. Sędzią sprawozdawcą był Sędzia Sądu Apelacyjnego

D. Z.

Sąd Okręgowy w O. po ponownym rozpoznaniu sprawy wyrokiem z dnia 7

czerwca 2006 r. powództwo uwzględnił. Apelację pozwanej od tego wyroku, Sąd

Apelacyjny wyrokiem z dnia 14 marca 2007 r. oddalił. W składzie tego sądu nie

uczestniczył Sędzia D. Z.

Od tego orzeczenia skarżąca wywiodła skargę kasacyjną, którą Sąd

Najwyższy wyrokiem z dnia 18 stycznia 2008 r. oddalił. W składzie orzekającym

zasiadał Sędzia Sądu Najwyższego D. Z.

Skarżąca złożyła skargę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dnia

2 czerwca 2008 r., (nr 29995/08), podnosząc, że przedmiotowej sprawy nie

rozstrzygał bezstronny sąd. Wyrokiem tego Trybunału z dnia 24 marca 2012 r.

skarga ta została uwzględniona.

Trybunał uznał, że sytuacja, w której Sędzia D. Z. we wcześniejszym

orzeczeniu rozpoznawał merytorycznie apelację od oddalającego powództwo

wyroku złożoną przez powódkę, mogła wzbudzić wątpliwości skarżącej odnośnie

bezstronności sądu. Według stanowiska Trybunału, zadaniem Sądu Najwyższego

było stwierdzenie, czy zaskarżony wyrok wydany przez Sąd Apelacyjny z dnia 14

marca 2007 r. opierał się na stanowisku prawnym uprzednio wyrażonym przez ten

Sąd, w którym Sędzia D. Z. zasiadał jako sprawozdawca. W opinii Trybunału taka

ocena miała decydujące znaczenie dla wyniku sprawy, co Sąd Najwyższy

potwierdził w swoim wyroku z dnia 18 stycznia 2008 r. W rezultacie

sędzia

zasiadający w składzie Sądu Najwyższego miał za zadanie określić, czy należy

podtrzymać wykładnię lub zastosowanie prawa materialnego przez samego siebie

na wcześniejszym etapie tej samej sprawy. W ocenie Trybunału okoliczności te są

wystarczające dla uznania, że obawy skarżącej odnośnie braku bezstronności

Sądu Najwyższego są obiektywnie uzasadnione. Z tego względu skargę pozwanej

w odniesieniu do kwestii bezstronności uznał za dopuszczalną, stwierdzając, że

doszło do naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji.

B. T. wniosła do Sądu Najwyższego w dniu 24 stycznia 2013 r. skargę o

wznowienie

postępowania,

w

której

domaga

się

wydania

orzeczenia

o dopuszczalności wznowienia postępowania zakończonego wyrokiem Sądu

Najwyższego z dnia 18 stycznia 2008 r. i przekazania sprawy do rozpoznania

Sądowi Apelacyjnemu do dalszego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o wznowienie postępowania jest dopuszczalna w określonych przez

prawo procesowe terminach (art. 407 § 1 i 2 k.p.c. lub 408 k.p.c.) i ze względu na

to, że służy od prawomocnego orzeczenia, tych unormowań nie można w żadnej

mierze interpretować w sposób rozszerzający, lecz wymagają wykładni ścisłej.

Termin określony w art. 408 k.p.c. ma charakter bezwzględny i rozpoczyna bieg

w chwili uprawomocnienia się orzeczenia, przeciwko któremu skierowana jest

skarga.

Obydwa

terminy tj.

trzymiesięczny określony w art.

k.p.c.

oraz unormowany w art. 408 k.p.c. biegną niezależnie od siebie. Ze względu

jednak na ich odmienny charakter, w razie upływu terminu określonego w art. 408

k.p.c. skarga o wznowienie jest niedopuszczalna, choćby w chwili jej wniesienia nie

upłynął jeszcze, a nawet nie rozpoczął biegu, termin wskazany w art. 407 k.p.c.

Jak

trafnie

podniesiono

w

literaturze,

zasadniczą

funkcją

terminu

oznaczonego w art. 408 k.p.c. jest ustanowienie bezwzględnej granicy czasowej,

po upływie której skarga o wznowienie nie może być skutecznie wniesiona.

Jeszcze w literaturze przedwojennej zauważono, że brak takiego terminu z uwagi

na sposób określenia terminu początkowego (a tempore scientiae) skutkowałby

tym, że stan niepewności co do możliwości podważenia prawomocnego orzeczenia

mógłby trwać ad infinitum.

Określony w art. 408 k.p.c. termin pięcioletni jest terminem prekluzyjnym

prawa procesowego, a więc ze swej istoty,

w przeciwieństwie do określonego

w art. 407 k.p.c., nie podlega przywróceniu (por. np. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 14 kwietnia 1999 r., II UKN 178/99, OSNAPiUS 2000, nr 15,

poz. 599 i z dnia 13 kwietnia 2011 r., V CZ 12/1, Lexis Nexis nr 5158362) oraz nie

mają do niego zastosowania regulacje prawa materialnego np. odnoszące się do

zawieszenia, czy przerwy biegu przedawnienia (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 22 kwietnia 2010 r., II CZ 29/10, Lexis Nexis nr 5794360).

Bieg tego terminu rozpoczyna się w każdym wypadku z chwilą uprawomocnienia

się orzeczenia, które ma być zaskarżone skargą o wznowienie (w sprawie w dniu

18 stycznia 2008 r.) i gdy nie zostaje on zachowany, skutkuje odrzuceniem skargi

o wznowienie (art. 410 § 1 k.p.c.).

Termin pięcioletni jest wyłączony tylko wtedy, gdy strona była pozbawiona

możliwości

działania

lub

nie

była

należycie

reprezentowana.

Zarówno

z okoliczności sprawy prawomocnie zakończonej, jak i z uzasadnienia wyroku

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 24 lipca 2012 r. wynika,

że skarżąca w sprawie prawomocnie zakończonej miała pełną możliwość działania

i była profesjonalnie zastępowana przez adwokata. Także w skardze nie zostały

podniesione żadne okoliczności, które mogłyby zostać zakwalifikowane jako

przyczyny nieważności określone w art. 401 pkt 2 k.p.c.

Artykuł 408 k.p.c. miał więc w sprawie zastosowanie, gdyż stosuje się go

także, gdy przyczyną nieważności jest przesłanka określona w art. 401 pkt 1 k.p.c.,

tj. gdyby w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona, albo orzekał sędzia

wyłączony z mocy ustawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego

2009 r.,, II CZ 103/08, LEX nr 746172). W świetle prawa polskiego nie orzekał przy

wydaniu wyroku z dnia 18 stycznia 2008 r. sędzia wyłączony z mocy ustawy,

gdyż art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c. stanowi, że takiemu wyłączeniu podlega tylko sędzia,

który w instancji niższej brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, a żaden

z członków składu orzekającego w Sądzie Najwyższym nie brał udziału w wydaniu

wyroku drugoinstancyjnego z dnia z dnia 14 marca 2007 r. (por. uchwałę Sądu

Najwyższego z dnia 18 marca 2005 r., III CZP 97/04, OSNC 2006, nr 2, poz. 35).

Gdyby nawet uzasadniony był pogląd, że wobec treści wyroku Trybunału

Praw Człowieka z dnia 24 lipca 2012 r. Sędzia D. Z. podlegał wyłączeniu z mocy

ustawy, to w świetle powyższych uwag i tak w sprawie ma zastosowanie art. 408

k.p.c. W tym stanie rzeczy podnieść trzeba, że omawiany prekluzyjny termin do

wniesienia skargi upłynął w dniu 18 stycznia 2013 r., a skarga została wniesiona w

dniu 24 stycznia 2013 r., a więc po jego upływie. Zauważyć też należy, że skarżąca

zastępowana zarówno w sprawie prawomocnie zakończonej, jak i w postępowaniu

przed Trybunałem Praw Człowieka w Strasburgu przez fachowego pełnomocnika

miała możliwość zapobiec jego upływowi, skoro z samej treści skargi wynika, że B.

T. została poinformowana w dniu 10 grudnia 2012 r. o treści wyroku Trybunału z

dnia 24 lipca 2012 r.

Ustanowienie terminu określonego w art. 408 § 1 k.p.c. jest uzasadnione

koniecznością zapewnienia stabilności prawomocnemu orzeczeniu sądowemu.

Jak podniesiono w literaturze, wzgląd na pewność i przewidywalność prawa

wymaga aby dopuszczalność podważania orzeczenia, które jest prawomocne była

ograniczona w czasie. Należy podkreślić ze Europejski Trybunał Praw Człowieka

nie opowiedział się jednoznacznie za koniecznością wprowadzenia przez państwa

– strony Konwencji o ochronie praw człowieka, do krajowych porządków prawnych

normy umożliwiającej wznowienie postępowania w związku z jego ostatecznym

wyrokiem (por. wyrok Trybunału verein gegen Tierfabriken Schweiz przeciwko

Szwajcarii z glosą Z. Kmieciaka, PiP 2011, nr 2, s. 125). W tym stanie

rzeczy, mając na uwadze wszystkie okoliczności sprawy, a przede wszystkim to,

że skarżąca miała możliwość zachowania pięcioletniego terminu, tj. wystąpienia

ze skargą przed dniem 19 stycznia 2013 r. oraz że Europejski Trybunał

Praw Człowieka w pełni respektuje ochronę nabytych przez podmioty praw

(w sprawie dotyczy to Spółdzielni) w wyniku prawomocnego orzeczenia sądowego,

podkreślając, że żadna ze stron nie jest uprawniona do tego, aby poza

przewidzianymi

przez

prawo

środkami

prawnymi,

żądać

przeprowadzenia

postępowania po raz kolejny (por. np. wyrok w sprawie Brumdrescu przeciwko

Rumuni nr 28342/95), należało dojść do wniosku, że zastosowanie w omawianym

wypadku art. 408 k.p.c. nie narusza art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka

i podstawowych wolności.

Ze wskazanych względów na podstawie art. 410 § 1 k.p.c. orzeczono jak

w sentencji.