V CO 190/20 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CO 190/20 POSTANOWIENIE Dnia 30 października 2020 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jacek Grela w sprawie z wniosku U. Z.‎przy uczestnictwie W. K. i Prokuratora Okręgowego w Ś.‎o ubezwłasnowolnienie,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej ‎w dniu 30 października 2020 r.,‎wniosku Sądu Okręgowego w Ś. z dnia 4 września 2020 r., ‎sygn. akt I Ns (…), oznacza Sąd Okręgowy w W. jako właściwy do rozpoznania niniejszej sprawy.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z 4 września 2020 r. Sąd Okręgowy w Ś., w sprawie o sygn. akt I Ns (...), zwrócił się do Sądu Najwyższego o oznaczenie Sądu właściwego do rozpoznania sprawy z wniosku U. Z. o ubezwłasnowolnienie W. K.W uzasadnieniu Sąd podniósł m.in., że właściwość miejscową w sprawach o ubezwłasnowolnienie określa art. 544 § 2 k.p.c., który stanowi, że w sprawach tych właściwy jest sąd miejsca zamieszkania osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, a w braku miejsca zamieszkania - sąd miejsca jej pobytu.Sąd dodał, że w niniejszej sprawie zachodzi jurysdykcja sądu polskiego na podstawie art. 11061 § 1 k.p.c. Następnie Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie z art. 45 k.p.c. jeżeli na podstawie przepisów kodeksu nie można w świetle okoliczności sprawy ustalić właściwości miejscowej, Sąd Najwyższy oznaczy sąd, przed który należy wytoczyć powództwo.O oznaczenie sądu, przed który należy wytoczyć powództwo, występuje sąd, do którego wpłynął pozew.Sąd podsumował, że uczestnik postępowania zamieszkuje w Niemczech i tym samym nie można na podstawie art. 544 § 2 k.p.c. określić właściwości miejscowej sądu polskiego do rozpoznania niniejszej sprawy.

W tej sytuacji zachodzą przesłanki do oznaczenia tego sądu zgodnie z art. 45 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zasadnie Sąd Okręgowy rozpoczął analizę od treści art. 544 § 2 k.p.c., zgodnie z którym w sprawach o ubezwłasnowolnienie właściwy jest sąd miejsca zamieszkania osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, a w braku miejsca zamieszkania - sąd miejsca jej pobytu. Niewątpliwie, uczestnik nie zamieszkuje na terenie Polski, ani też nie posiada tu miejsca pobytu. W takiej sytuacji, zgodnie z ogólną dyrektywą stosowania przepisów trybu postępowania nieprocesowego, należy ustalić, czy kwestia właściwości miejscowej jest uregulowana w przepisach ogólnych, obejmujących w tym wypadku sprawy z zakresu prawa osobowego, a następnie w przepisach ogólnych postępowania nieprocesowego.

W kategorii spraw z zakresu prawa osobowego nie wyodrębniono części ogólnej. Wobec tego należy sięgnąć do przepisów ogólnych postępowania nieprocesowego. Właściwość miejscową reguluje tam art. 508 k.p.c. W myśl art. 508 § 1 k.p.c. jeżeli właściwość miejscowa nie jest oznaczona w przepisie szczególnym, wyłącznie właściwy jest sąd miejsca zamieszkania wnioskodawcy, a w braku miejsca zamieszkania - sąd miejsca jego pobytu. Do postępowania z urzędu właściwy jest sąd miejsca, w którego okręgu nastąpiło zdarzenie będące podstawą wszczęcia postępowania.

W braku wskazanych wyżej podstaw właściwy będzie sąd dla W.Przepisy art. 544 § 2 k.p.c. i art. 508 § 1 k.p.c. należy wykładać łącznie. Podstawowa regulacja art. 508 § 1 k.p.c. jest wyłączona wówczas, gdy istnieje przepis szczególny określający właściwość miejscową. W tym wypadku jest to art. 544 § 2 k.p.c. Jednakże ostatnie zdanie art. 508 § 1 k.p.c. obejmuje swoim zakresem, całość uregulowania wskazanego powyżej, a więc zarówno właściwość miejscową określoną w przepisie szczególnym, jak i właściwość określoną w art. 508 § 1 k.p.c., w przypadku braku normy szczególnej.

Wobec tego w okolicznościach niniejszej sprawy, właściwy miejscowo do rozpoznania sprawy jest sąd dla W.. Trafnie wskazuje się w nauce prawa, że użycie w przepisie nazwy „sąd” małą literą wskazuje, że nie chodzi o urzędową nazwę konkretnego sądu, lecz o sąd właściwy miejscowo dla W. To stwierdzenie pozwala przyjąć, że w wypadku właściwości rzeczowej sądu okręgowego, gdyby sądu miejscowo właściwego nie dało się - w myśl przesłanek art. 508 k.p.c. - ustalić, sądem właściwym będzie Sąd Okręgowy w W. Słusznie również wywodzi się w literaturze przedmiotu i judykaturze, że art. 45 k.p.c. nie ma w zasadzie zastosowania w postępowaniu nieprocesowym, ponieważ w razie niemożności określenia sądu właściwego przewidziana jest właściwość sądu dla W. (por. art. 508 § 1 i art. 569 k.p.c.; a także orzeczenie Sądu Najwyższego z 20 września 1958 r., 4 CO 21/58, RPEiS 1959, z. 4, s. 268 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 11 sierpnia 2015 r., III CO 45/15, niepubl.).

Podkreśla się jednocześnie, że w wypadkach krańcowych niewykluczone jest zastosowanie art. 45 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. W przedmiotowej sprawie nie powinno być wątpliwości, że Sąd Okręgowy powinien przekazać sprawę do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w W., kierując się uregulowaniem zawartym w art. 508 § 1 zd. 3 k.p.c. Jednakże w związku z charakterem sprawy o ubezwłasnowolnienie, Sąd Najwyższy uznał, że odmowna decyzja oparta na art. 45 k.p.c., przedłużyłaby tylko postępowanie i w konsekwencji postanowił wyjątkowo oznaczyć sąd właściwy do rozpoznania sprawy, co jest dopuszczalne w wypadkach krańcowych, ale nie przełamując zasady, że powinien to być sąd właściwy dla W.jw