V CNP 79/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CNP 79/05

POSTANOWIENIE

Dnia 26 kwietnia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Antoni Górski

SSN Grzegorz Misiurek

w sprawie ze skargi A. S.

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

postanowienia Sądu Okręgowego w O., Sądu Gospodarczego

z dnia 13 lipca 2005 r., w sprawie z powództwa Zakładu Przemysłu Drzewnego w

M. sp. z o.o.

przeciwko A. S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 26 kwietnia

2006 r.,

oddala skargę.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 13 lipca 2005 r. Sąd Okręgowy w O. odrzucił, jako

spóźnioną, skargę apelacyjną pozwanego A. S. w sprawie z powództwa Zakładu

Przemysłu Drzewnego w M. Sąd ten wskazał, że doręczenie pozwanemu odpisu

wyroku Sądu pierwszej instancji z uzasadnieniem było wadliwe, bowiem pozwany,

mimo spoczywającego na nim zgodnie z art. 479 9 § 1 k.p.c. obowiązku w

postępowaniu

w sprawach

gospodarczych

doręczania

przez

stronę

reprezentowaną przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego

odpisów pism procesowych z załącznikami bezpośrednio stronie przeciwnej, nie

doręczył powodowi odpisu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W tym

stanie rzeczy obliczanie terminu do wniesienia apelacji począwszy od dnia

doręczenia odpisu wyroku z uzasadnieniem nie było, zdaniem Sądu drugiej

instancji, uzasadnione.

W wywiedzionej od powyższego postanowienia skardze o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia pełnomocnik pozwanego

zarzucił Sądowi Okręgowemu wyrządzenie pozwanemu szkody w kwocie co

najmniej 6 494,36 zł, którą pozwany przedstawił do potrącenia z wierzytelnością

powoda

w toku

postępowania

przed

Sądem

pierwszej

instancji.

Jako

uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody pozwany wskazał na okoliczność, że na

skutek odrzucenia apelacji stracił możliwość przedstawienia zarzutu potrącenia

roszczenia. Powyższą skargę oparto wyłącznie na drugiej podstawie z art. 424 4

k.p.c., tj. na naruszeniu przepisów postępowania, a to art. 125, 126 i 128 k.p.c.,

rozdziału I „Apelacja” w dziale V „Środki odwoławcze”, w szczególności zaś art. 369

k.p.c., a nadto art. 4799 § 1 i 2 k.p.c., poprzez uznanie przez Sąd Okręgowy w O.,

że wniosek o uzasadnienie wyroku jest pismem w toku sprawy i że strona

reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika ma obowiązek doręczenia go

jako pisma procesowego bezpośrednio stronie przeciwnej. W konkluzji skarżący

wniósł o stwierdzenie niezgodności powyższego, prawomocnego postanowienia

Sądu Okręgowego z prawem.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga nie ma dostatecznie usprawiedliwionych podstaw. Rozstrzygnięcie

jej wymaga w pierwszej kolejności rozważenia samej istoty tego środka prawnego.

Przede wszystkim więc stwierdzić należy, że skarga o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia nie jest zwyczajnym środkiem zaskarżenia

(przysługuje bowiem, zgodnie z wyraźnym brzmieniem art. 424 1 § 1 k.p.c.,

w zasadzie tylko od orzeczeń sądowych w sensie formalnym prawomocnych)

i w ogóle nie służy zaskarżaniu orzeczeń. Wprowadzeniu tej instytucji do

przepisów kodeksu postępowania cywilnego towarzyszył bowiem inny zamiar

ustawodawcy: chodziło o stworzenie podstawy odpowiedzialności Skarbu Państwa

za „delikt jurysdykcyjny”, o którym mowa w art. 4171 § 2 k.c. Stąd położenie

szczególnego nacisku na przesłankę wyrządzenia stronie szkody wydaniem

prawomocnego orzeczenia. Tymczasem z treści skargi, przedstawionej Sądowi

Najwyższemu do rozpoznania, wynika, że pozwany inaczej postrzega cel

i charakter skargi, wyraźnie traktując ją jako surogat nieprzysługującego stronie

zażalenia na postanowienie sądu kończące postępowanie w sprawie, w tym

wypadku na postanowienie Sądu Okręgowego odrzucające apelację. Takie

postawienie problemu doprowadziło skarżącego do niewłaściwego uzasadnienia

skargi, która

nie

może

odnieść pożądanego

przez niego

skutku,

gdyż

w postępowaniu o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

Sąd Najwyższy ani nie rozpatruje sprawy co do istoty, ani, pomijając przypadek,

o którym mowa w art. 42411 § 3 k.p.c., nie jest władny uchylić zaskarżonego

orzeczenia. Może jedynie stwierdzić (tj. ustalić na potrzeby dalszego, odrębnego

postępowania procesowego przeciwko Skarbowi Państwa), że zaskarżone

orzeczenie w sposób rażący i oczywisty naruszyło prawo.

Należy w związku z tym wyraźnie stwierdzić, że przepisy kodeksu

postępowania cywilnego o skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia nie mogą być interpretowane i stosowane w oderwaniu

od przepisów kodeksu cywilnego, statuujących odpowiedzialność Skarbu Państwa

za czyn niedozwolony, polegający na wyrządzeniu szkody przez niezgodne

z prawem działanie przy wykonywaniu władzy publicznej, wyrażające się wydaniem

przez sąd prawomocnego orzeczenia (art. 4171 § 2 w zw. z art. 417 § 1 k.c.).

Wykazanie, że działanie sądu było (w sensie zobiektywizowanym) bezprawne, czyli

że wskutek zastosowania prawa doszło do jego naruszenia, jest jednym z istotnych

elementów uzasadnienia skargi.

W sprawie niniejszej doszło do naruszenia prawa procesowego przez Sąd

Okręgowy w O. Należy zgodzić się ze skarżącym, że wniosek o sporządzenie

uzasadnienia wyroku nie jest „pismem procesowym w toku sprawy”, zaś obowiązek

nałożony na strony reprezentowane przez adwokatów, radców prawnych lub

rzeczników patentowych w art. 4799 § 1 k.p.c. nie znajduje zastosowania do

wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku; jest tak z przyczyn, które Sąd

Najwyższy w sposób wyczerpujący wyłożył w uchwale z dnia 27 października 2005

r., III CZP 65/05 (OSNC 2006/3, poz. 50). Biorąc pod uwagę powyższe, nie można

mieć wątpliwości, że Sąd Okręgowy bezzasadnie odrzucił skargę apelacyjną

i gdyby stronie przysługiwało, z uwagi na wartość przedmiotu zaskarżenia, prawo

zaskarżenia tego postanowienia zażaleniem na zasadzie art. 3941 § 2 k.p.c., Sąd

Najwyższy miałby podstawy do jego uchylenia. Rozważać można, czy naruszenie

to było, jak zarzucał w skardze pozwany, oczywiste i rażące, skoro doszło do niego

na skutek wykładni przepisu. W literaturze przedmiotu trafnie zwraca się uwagę, że

orzeczeniem niezgodnym z prawem w rozumieniu art. 424 1 § 2 k.p.c. w związku

z art. 4171 § 2 k.c. jest „orzeczenie niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi

i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, wydane w wyniku rażąco błędnej

wykładni lub niewłaściwego stosowania prawa, które jest oczywiste i nie wymaga

głębszej analizy prawniczej”. Nawet jednak gdyby uznać, że orzeczenie, którego

dotyczy skarga, jest niezgodne z prawem w rozumieniu wskazanych przepisów, to

i tak nie ma podstaw do uwzględnienia skargi.

Nie powinno bowiem uchodzić uwagi strony skarżącej to, że bezprawność,

czy też niezgodność z prawem orzeczenia jest jedną, nie zaś jedyną, przesłanką

zasadności skargi, o jakiej mowa w art. 4241 k.p.c. Postępowanie to służyć ma

dochodzeniu w przyszłym procesie naprawienia szkody majątkowej wyrządzonej

wydaniem takiego orzeczenia, dlatego też, jak wynika z tego przepisu, już w tym

postępowaniu należy uprawdopodobnić, a więc wykazać w stopniu graniczącym

z pewnością, istnienie szkody oraz adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy

jej powstaniem (wyrażającym się zmniejszeniem stanu aktywów lub zwiększeniem

pasywów po stronie poszkodowanego) a wydaniem orzeczenia niezgodnego

z prawem. Uprawdopodobnienie nie może polegać jedynie na samym twierdzeniu

skarżącego o istnieniu szkody, w takim bowiem wypadku wymaganie określone

w art. 4245 § 1 pkt 4 byłoby tylko formalnością. Obowiązkiem skarżącego jest zatem

również wiarygodne uzasadnienie tego twierdzenia, albo poprzez powołanie się na

ustalenia wynikające z akt sprawy, albo poprzez przytoczenie nowych dowodów,

w świetle których, biorąc pod uwagę zasady logiki i doświadczenia życiowego,

można zakładać powstanie szkody wskutek wydanego orzeczenia (tak m.in.

w postanowieniu SN z 11 sierpnia 2005 r., III CNP 4/05, OSNC 2006/1, poz. 16;

podobnie w postanowieniu SN z 31 stycznia 2006 r., IV CNP 38/05, niepubl.).

Tego skarżący nie uczynił. Skarga zawiera jedynie wywód sprowadzający się

do twierdzenia, że postanowienie Sądu Okręgowego pozbawiło skarżącego

skorzystania z zarzutu potrącenia. Wbrew temu twierdzeniu, skarżący z zarzutu tego

w istocie skorzystał, gdyż podniósł go w sprzeciwie od nakazu zapłaty (k. 24),

popierając go stosownymi dokumentami (oświadczenie pisemne dla B. — k. 26,

faktura VAT — k. 27, dowody Wz — k. 28-32), a zasadność tego zarzutu oceniał Sąd

Rejonowy. Zaskarżone skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenie

niewątpliwie pozbawiło skarżącego prawa do oceny zasadności rozstrzygnięcia

wydanego przez Sąd Rejonowy. Brak jednak podstaw do uznania, że istnieje

związek przyczynowy pomiędzy wydaniem przez Sąd Okręgowy postanowienia o

odrzuceniu apelacji a szkodą, oraz, że istnienie szkody zostało uprawdopodobnione.

Skarżący opiera swe twierdzenie w istocie na założeniu, że apelacja zostałaby

uwzględniona i zasądzona od niego na rzecz powoda kwota byłaby niższa wobec

uwzględnienia zarzutu potrącenia. Takie rozumowanie nie ma jednak podstaw

prawnych.

Rzeczą

Sądu

Najwyższego

w postępowaniu

o

stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, jak wskazano na wstępie, nie

jest zastępowanie sądu drugiej instancji i rozstrzyganie, jakiej treści orzeczenie

powinien wydać, gdyby nie odrzucił apelacji. Ocena zasadności wyroku wydanego

przez Sąd Rejonowy, zaskarżonego odrzuconą apelacją pozostaje poza zakresem

kognicji Sądu Najwyższego, a tym bardziej nie mógłby jej dokonać sąd powszechny

w ewentualnym procesie odszkodowawczym. Sam zatem fakt nieuwzględnienia

zarzutu potrącenia przez Sąd pierwszej instancji i odrzucenia – nawet wadliwego –

apelacji

od

takiego

orzeczenia

nie

stanowi

w

żadnym

wypadku

uprawdopodobnienia wyrządzenia szkody.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 42411 § 1 k.p.c.

jc