V CNP 68/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CNP 68/05

POSTANOWIENIE

Dnia 21 marca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

SSN Marek Sychowicz

w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa "B." W.M., K.M. Spółki Jawnej

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 25 lipca 2005 r., sygn. akt [...]

w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa "E." J.K., J.P. Spółki Jawnej

przeciwko: J.G., Zakładowi "Z." Spółce z o.o., Przedsiębiorstwu "B." W.M., K.M.

Spółce Jawnej, Przedsiębiorstwu "Z." Spółce z o.o. oraz "S." S.A.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 marca 2006 r.,

oddala skargę.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 25 lipca 2005 r. Sąd Apelacyjny oddalił zażalenie

pozwanego Przedsiębiorstwa „B.” W.M., K.M. – spółka jawna na postanowienie

Sądu Okręgowego w O. z dnia 10 czerwca 2005 r. odrzucające apelację.

Sąd odwoławczy podzielił pogląd Sądu I instancji, iż przewidziany w art. 4799

§ 1 k.p.c. obowiązek dołączenia do pisma procesowego dowodu doręczenia drugiej

stronie odpisu tego pisma albo dowodu wysłania go listem poleconym dotyczy

również wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W konsekwencji uznał za

uzasadniony zwrot wniosku pozwanego o uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego

w O. z dnia 2 marca 2005 r., uwzględniającego powództwo, dokonany a limine

zarządzeniem z dnia 10 czerwca 2005 r., co spowodowało odrzucenie apelacji jako

spóźnionej (art. 370 w związku z art. 369 § 2 k.p.c.).

Sąd Apelacyjny podkreślił, że wniosek o uzasadnienie wyroku (art. 328 § 1

k.p.c.) jest pismem procesowym (art. 125 § 1 k.p.c.), którego treść powinna być

znana innym stronom w ich interesie, zgodnie z zasadą jawności. Strona

wnioskująca obowiązana jest zatem do złożenia go z odpisami, pod rygorem

przewidzianym w art. 130 § 1 i 2 k.p.c. W sprawie gospodarczej, a taką jest

rozpoznawana sprawa, obowiązuje jednak szczególne unormowanie obligujące

profesjonalnych pełnomocników do doręczania odpisów pism procesowych

bezpośrednio

stronie

przeciwnej,

a

nieudokumentowanie

spełnienia

tego

obowiązku powoduje zwrot pisma a limine (art. 479 § 1 k.p.c.). W paragrafie

drugim tego artykułu przewidziano odstępstwa od powyższego obowiązku, ale nie

dotyczą one złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku.

Postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 25 lipca 2005 r. stało się

prawomocne w dacie jego wydania (art. 3941 § 2 k.p.c.). Pozwana wniosła

o stwierdzenie niezgodności z prawem tego orzeczenia (art. 424 1 § 1 k.p.c.),

powołując się na naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 479 9 § 1

k.p.c. w związku z art. 328 § 1 k.p.c. i art. 125 § 1 k.p.c., przez uznanie, iż żądanie

sporządzenia uzasadnienia orzeczenia jest pismem procesowym w rozumieniu art.

125 § 1 k.p.c. podlegającym wymogom z art. 4799 § 1 k.p.c.

Skarżąca wskazała również na skutki prawne zajętego przez Sąd Apelacyjny

stanowiska, uniemożliwiające kontrolę instancyjną wyroku Sądu I instancji,

naruszające art. 45 § 2 i 176 Konstytucji, a także powodujące powstanie szkody.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis

art. 4799 § 1 k.p.c., także przed jego nowelizacją dokonaną

w ustawie z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania

cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 172, poz. 1804), przewidywał w

sprawach gospodarczych obowiązek profesjonalnego pełnomocnika doręczania

odpisów pism procesowych z załącznikami bezpośrednio stronie przeciwnej, przy

czym brak potwierdzenia spełnienia tego obowiązku podlegał uzupełnieniu w trybie

art. 130 k.p.c. Od dnia 5 lutego 2005 r. inne są skutki procesowe zaniechania

wykonania powyższego obowiązku, gdyż prowadzą do zwrotu pisma procesowego

a limine (art. 4799 § 1 zdanie ostatnie k.p.c.). Nowa regulacja spowodowała

wystąpienie rozbieżności w praktyce sądowej na tle wymagań dotyczących

złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku, zasygnalizowanych w rozpoznawanej

skardze. W uchwale z dnia 27 października 2005 r., III CZP 65/05 (OSNC 2006,

z. 3, poz. 50) Sąd Najwyższy stwierdził, że przewidziany w art. 4799 § 1 zdanie

drugie k.p.c. obowiązek dołączenia do pisma procesowego wniesionego do sądu

dowodu doręczenia drugiej stronie odpisu tego pisma albo dowodu wysłania go

listem poleconym nie dotyczy wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku

(art. 328 § 1 k.p.c.). Sąd Najwyższy podkreślił, iż nie można wszystkich pism

procesowych traktować w sposób jednolity, jak też nie jest możliwe wyczerpujące

unormowanie dotyczące ich funkcjonowania w procesie, dlatego istotnego

znaczenia nabiera praktyka sądowa, a także racjonalna, pragmatyczna wykładnia

przepisów kodeksu postępowania cywilnego. Wniosek o doręczenie uzasadnienia

wyroku (art. 328 § 1 k.p.c.) jest pismem procesowym (art. 125 § 1 k.p.c.), ale nie

wszystkie pisma procesowe podlegają doręczeniu stronie przeciwnej; z mocy

przepisu szczególnego, albo w wyniku racjonalnej interpretacji art. 128 k.p.c.

Przepis ten nie uzasadnia bowiem potrzeby doręczenia stronie przeciwnej odpisów

pism procesowych, jeżeli są wnoszone wyłącznie w interesie wnoszącego.

Do takich pism należy wniosek o doręczenie uzasadnienia wyroku. Sąd Najwyższy

odwołał się też do argumentów historycznych oraz do utrwalonej, wieloletniej

praktyki sądowej, stanowiącej samoistną wartość procesową.

Sąd Najwyższy w składzie orzekającym podziela stanowisko wyrażone

w uchwale z dnia 27 października 2005 r. (III CZP 65/05). W świetle tej wykładni,

nie było uzasadnionych podstaw do zwrotu wniosku pozwanego o uzasadnienie

wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia 2 marca 2005 r. na podstawie art. 479 9 § 1

zd. drugie k.p.c., która to czynność była przesłanką odrzucenia apelacji. Wyłania

się jednak problem, czy odmienna interpretacja omawianego zagadnienia

prawnego dokonana przez Sąd Apelacyjny może potwierdzać zasadność skargi

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia tego Sądu

z dnia 25 lipca 2005 r. (I ACz …/05).

Powyższa skarga jest nowym, nieznanym dotąd, nadzwyczajnym środkiem

prawnym umożliwiającym skuteczne dochodzenie roszczenia odszkodowawczego

od Skarbu Państwa za niezgodną z prawem działalność orzeczniczą sądu jako

organu

władzy

publicznej

(art.

§

k.c.).

Realizacja

roszczenia

odszkodowawczego następuje dwufazowo. Pierwszą fazę inicjuje omawiana skarga

i jest to „właściwe postępowanie” dla stwierdzenia bezprawności prawomocnego

orzeczenia (art. 4171 § 2 k.c.), a wyrok uwzględniający skargę stanowi niezbędny

prejudykat do dochodzenia roszczenia odszkodowawczego. Pierwszoplanowe

znaczenie ma więc zdefiniowanie „orzeczenia niezgodnego z prawem” (art. 424 1

§ 1 k.p.c. w związku z art. 417 § 1 k.c. i art. 4171 § 2 k.c.).

„Obowiązujące prawo” to nie tylko tekst normatywny, ale także jego

wykładnia, bo w istocie każdy przepis podlega wykładni. Można więc przyjąć, że

obowiązujące, respektowane powszechnie prawo zostaje ukształtowana w wyniku

wykładni, a jest to proces czasowo rozciągły. Trzeba podkreślić, że jest to proces

użyteczny,

funkcjonujący

w

warunkach

konfrontacji

poglądów

i

ważenia

argumentów. Tak kształtuje się też orzecznictwo sądowe, mające umocowanie

w niezawisłości sędziowskiej. Należy zatem podzielić wypowiedziany w doktrynie

pogląd, że niezgodność z prawem rodząca odpowiedzialność odszkodowawczą

Skarbu Państwa (art. 4241 § 1 k.p.c. w związku z art. 417 § 1 k.c. i art. 417 1 § 2

k.c.) musi polegać na oczywistej i rażącej obrazie prawa. Nie jest nią natomiast

wybór jednej z możliwych interpretacji przepisów prawa, w szczególności, gdy są to

przepisy nowe, niejasne, nie skonfrontowane z realiami i potrzebami życia

społecznego (por. też orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 12 września 1991 r.,

III ARN 32/91 – PUG 1992, z. 2-3, poz. 4, z dnia 8 marca 2003 r., I PKN 341/01 –

OSNP 2004, z .6, poz. 100 oraz z dnia 9 lipca 2003 r., IV CKN 357/01 – nie publ.).

W świetle przedstawionego stanowiska skarga nie może być uznana za

zasadną. Kwestionowane orzeczenie Sądu Apelacyjnego nie zapadło z oczywistym

i rażącym naruszeniem prawa, było natomiast wyrazem dopuszczalnej interpretacji

nowego przepisu procesowego, chociażby interpretacja ta nie znalazła finalnej

aprobaty w judykaturze.

Należy zaakcentować, że wskazane w skardze przepisy nie zostały

naruszone. Wniosek o doręczenie uzasadnienia wyroku (art. 328 § 1 k.p.c.) jest

bowiem pismem procesowym (art. 125 § 1 k.p.c.), a brak obowiązku przedstawienia

przez profesjonalnego pełnomocnika dowodu doręczenia odpisu wniosku stronie

przeciwnej nie wynikał z treści art. 4799 § 1 k.p.c. lecz z wykładni art. 128 k.p.c.

Również powołane w skardze przepisy konstytucyjne nie zostały naruszone,

bowiem art. 45 ust. 2 Konstytucji nie miał żadnego związku ze skargą,

a kwestionowane postanowienie Sądu Apelacyjnego nie było wyrazem sprzeciwu

wobec instancyjnej kontroli orzeczeń sądowych (art. 176 ust. 1 Konst.). Co więcej,

zapadło

w

drugiej

instancji,

zgodnie

z

przyjętym

w konsekwencji oddalić skargę (art. 42411 § 1 k.p.c.).

standardem.

Należało