V CNP 33/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CNP 33/10

POSTANOWIENIE

Dnia 12 października 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Barbara Myszka

w sprawie ze skargi W. D.

o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego - Sądu Gospodarczego w W.

z dnia 12 lutego 2008 r., sygn. akt VI Gzd (…)

wydanego w sprawie z wniosku Syndyka masy upadłości W. D. prowadzącego

działalność gospodarczą pod firmą Biuro Handlowo Usługowe "E.(...)" w S.

przy uczestnictwie W. D.

o pozbawienie prawa prowadzenia działalności gospodarczej,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 12 października 2010 r.,

odrzuca skargę.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 12 lutego 2008 r. Sąd Rejonowy – Sąd Gospodarczy w

W. pozbawił W. D. na okres dziesięciu lat prawa prowadzenia działalności gospodarczej

na własny rachunek oraz pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, reprezentanta lub

pełnomocnika w spółce handlowej, przedsiębiorstwie państwowym, spółdzielni, fundacji

lub stowarzyszeniu.

Sąd Rejonowy ustalił, że w dniu 24 czerwca 2004 r. została ogłoszona upadłość

obejmująca likwidację majątku uczestnika W. D., który prowadził działalność

gospodarczą pod firmą Biuro Handlowo – Usługowe „E.(...)” w S. Faktycznie uczestnik

prowadził działalność gospodarczą w rozległym zakresie, w miejscowości Stolec 1 A

bowiem znajdowała się siedziba kilku podmiotów, których właścicielem był uczestnik lub

w których miał znaczące udziały. Były to m.in. spółka jawna „E.(...)”, spółka z o.o.

„E.(...)” i „C.(...)” sp. z o.o.

Po ogłoszeniu upadłości uczestnik podejmował czynności, które pozornie miały

świadczyć

o

jego

chęci

współdziałania

z

syndykiem

i

sędzią

komisarzem.

W rzeczywistości nie wydał syndykowi majątku, wypierał fakt ogłoszenia upadłości,

ukrywał i zbywał majątek, działając na szkodę wierzycieli, których ogółem jest ponad

360, a kwota wierzytelności przekracza 206 000 000 zł. Uczestnik ukrył samochód marki

Mercedes w związku z czym syndyk zmuszony był zawiadomić Prokuraturę Rejonową w

Z. o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Dopiero po odnalezieniu

samochód został zabezpieczony i przewieziony do S.

Kolejnym przykładem działań podejmowanych w celu pokrzywdzenia wierzycieli

było antydatowanie umów dzierżawy obiektów należących do Biura Handlowo –

Usługowego „E.(...)” w celu uniemożliwienia syndykowi korzystania z nich. Do akt

upadłościowych została złożona umowa dzierżawy z dnia 10 lutego 2004 r. zawarta

między „E.(...)” sp. z o.o. w S. reprezentowaną przez W. D. jako prezesa zarządu a W.

D. reprezentowanym przez D. C. Prokuratura Apelacyjna w W. postawiła obojgu zarzut

poświadczenia nieprawdy przez potwierdzenie zawarcia umowy we wskazanej dacie.

Po ogłoszeniu upadłości uczestnik dokonał też cesji wierzytelności wynikających

z decyzji o przyznaniu dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych w kwocie 2 276 083,58

zł w celu obniżenia wartości masy upadłości. Z kolei w dniu 17 lutego 2005 r. zawarł

umowę najmu lokalu mieszkalnego będącego składnikiem masy upadłości, wskazując w

niej nieprawdziwy NIP i nieznany syndykowi rachunek bankowy, na który miały być

przekazywane należności czynszowe.

Sąd Rejonowy uznał, że działania uczestnika charakteryzują się wysokim

stopniem winy, uczestnik lekceważy bowiem normy prawne i czuje się bezkarny, mimo

że za niektóre czyny został już prawomocnie skazany na karę pozbawienia wolności z

warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Także w toku niniejszego postępowania

uczestnik podejmował działania zmierzające do przedłużenia postępowania, czego

przykładem było wielokrotne składanie wniosków o wyłączenie sędziów. Naganne

zachowanie uczestnika wypełnia przesłanki określone w art. 373 ust. 1 pkt 2, 3 i 4

ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (jedn. tekst: Dz. U. z

2009 r. Nr 175, poz. 1361 ze zm. – dalej: „Pr.u.n.”) i stanowi podstawę orzeczenia

zakazu

pozbawienia

prawa

prowadzenia

działalności

gospodarczej.

Okresem

odpowiednim jest przy tym najdłuższy okres przewidziany w art. 373 ust. 3 Pr.u.n.

W dniu 22 kwietnia 2008 r. do Sądu Rejonowego w W. wpłynął wniosek

uczestnika o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji od postanowienia z dnia 12

lutego 2008 r. Postanowieniem z dnia 6 listopada 2008 r. Sąd Rejonowy oddalił ten

wniosek i odrzucił apelację uczestnika, stwierdzając, że – wbrew odmiennym

twierdzeniom przytoczonym w uzasadnieniu wniosku – uczestnik został prawidłowo

zawiadomiony o terminie rozprawy w dniu 12 lutego 2008 r. W swoich zeznaniach

uczestnik zresztą potwierdził, że wiedział o rozprawie w dniu 12 lutego 2008 r., a jedynie

liczył, iż zostanie odroczona. W konsekwencji, Sąd Rejonowy uznał, że uczestnik z

własnej winy uchybił terminowi do wniesienia apelacji.

Zażalenie uczestnika na powyższe postanowienie zostało przez Sąd Okręgowy w

Ś. oddalone postanowieniem z dnia 12 stycznia 2009 r. Sąd Okręgowy uznał, że

twierdzenia uczestnika jakoby nie otrzymał wezwania na rozprawę w dniu 12 lutego

2008 r. są pozbawione waloru prawdy. Skoro uczestnik zdecydował się nie brać udziału

w rozprawie, powinien zainteresować się jej przebiegiem. Zachodzą zatem podstawy do

stwierdzenia, że uczestnik z własnej winy uchybił terminowi do wniesienia apelacji.

W dniu 11 lutego 2010 r. W. D. wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego postanowienia z dnia 12 lutego 2008 r. Skarżący zarzucił, że

Sąd Rejonowy naruszył przepisy: art. 45 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 6 ust. 2

konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie

dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) i art. 14 ust. 3

Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych otwartego do podpisu w

Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 zał.) przez

pozbawienie

skarżącego

jawności

postępowania,

niedoręczenie

mu

odpisu

zaskarżonego postanowienia, a tym samym pozbawienie go możliwości skorzystania ze

środków zaskarżenia, art. 50 § 3 k.p.c. w związku z art. 229 Pr.u.n. przez wydanie

zaskarżonego postanowienia przez sędziego, wobec którego został uprzednio złożony

wniosek o wyłączenie, art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 229 Pr.u.n. przez dokonanie

oceny zebranego materiału w sposób dowolny, a nie swobodny, z naruszeniem

wszechstronności, art. 133 k.p.c. w związku z art. 229 pr.u.n. przez niedoręczenie

skarżącemu zawiadomienia o terminie posiedzenia, które, jak się później okazało, było

„kończącym w sprawie”, art. 133 w związku z art. 326 i 327 k.p.c. oraz art. 229 Pr.u.n.

przez nieogłoszenie zaskarżonego postanowienia i niepoinformowanie skarżącego o

sposobie i terminie zaskarżenia, art. 379 pkt 4 i 5 k.p.c. w związku z art. 229 Pr.u.n.

przez niedostrzeżenie z urzędu nieważności postępowania, która nastąpiła w wyniku

sprzecznego z prawem składu sądu orzekającego oraz pozbawienia skarżącego

możności obrony swych praw.

Nawiązując do wymagania określonego w art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c. skarżący

twierdził, że przez wydanie zaskarżonego postanowienia została mu wyrządzona

szkoda, gdyż orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej skutkuje utratą

możliwości zarobkowania zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami i doświadczeniem.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c., przesłanką dopuszczalności skargi o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest wykorzystanie przez stronę

przysługujących jej środków prawnych. Wyjątek od tej zasady przewiduje art. 424 1 § 2

k.p.c., który stanowi, że w wyjątkowych wypadkach, gdy niezgodność z prawem wynika

z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności

albo praw człowieka i obywatela, można także żądać stwierdzenia niezgodności z

prawem prawomocnego wyroku sądu pierwszej lub drugiej instancji kończącego

postępowanie w sprawie, jeżeli strona nie skorzystała z przysługujących jej środków

prawnych, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie wyroku w drodze innych

przysługujących stronie środków prawnych.

Pojęcie wyjątkowego wypadku odnosi się do przyczyn niezgodności orzeczenia z

prawem oraz do powodów, dla których strona nie skorzystała z możliwości zaskarżenia

tego

orzeczenia.

Jako

przykłady

wyjątkowych

wypadków

można

wskazać

nieskorzystanie przez stronę z przysługującego jej środka zaskarżenia z powodu

ciężkiej choroby, katastrofy, klęski żywiołowej lub błędnej informacji udzielonej przez

pracownika sądu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2006 r., I CNP

4/06, OSNC 2006, nr 6, poz. 113), a także zamknięcie drogi do instancji odwoławczej,

będące

naruszeniem

uprawnień

chronionych

przepisami

konstytucyjnymi

(zob.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2006 r., V CNP 86/06, OSNC 2007, nr

3, poz. 47 i z dnia 30 listopada 2007 r., III CNP 67/07, OSNC-ZD 2008, r C, poz. 90).

Jeżeli strona żąda stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia sądu pierwszej instancji, skarga – zgodnie z art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c. –

powinna zawierać wykazanie, że występuje wyjątkowy wypadek uzasadniający

wniesienie skargi. W razie niespełnienia tego wymagania Sąd Najwyższy odrzuca

skargę na podstawie art. 4248 § 1 k.p.c. Zgodnie natomiast z art. 4248 § 2 k.p.c., skarga

podlega także odrzuceniu, jeżeli nie zachodzi wyjątek, o którym mowa w art. 424 1 § 2

k.p.c. W art. 4248 k.p.c. zostały więc przewidziane dwie rożne sytuacje prowadzące do

odrzucenia skargi. Pierwsza polega na tym, że skarżący w ogóle nie wykazuje istnienia

wyjątkowego wypadku lub nie przedstawia go w skardze (art. 4248 § 1 k.p.c.), druga z

kolei na tym, że skarżący wykazuje istnienie wyjątkowego wypadku, lecz w ocenie Sądu

Najwyższego nie jest to wypadek wyjątkowy w rozumieniu art. 4241 § 2 k.p.c.

Analiza wniesionej skargi prowadzi do wniosku, że skarżący nie zawarł w niej

wskazania, że występuje wyjątkowy wypadek uzasadniający wniesienie skargi.

Skarżący nie przedstawił bowiem okoliczności, które – jego zdaniem – miałyby

świadczyć o istnieniu wyjątkowego wypadku w rozumieniu art. 4241 § 2 k.p.c.

Gdyby jednak przyjąć, że sformułowane przez skarżącego zarzuty, zwłaszcza

dotyczące

niedoręczenia

mu

wezwania

na

rozprawę

poprzedzającą

wydanie

zaskarżonego postanowienia, stanowią wskazanie, iż zachodzi wyjątkowy wypadek, to

również przy takim założeniu zachodzą podstawy do odrzucenia skargi na podstawie

art. 4248 § 2 k.p.c. Trzeba bowiem podkreślić, że postawione zarzuty i wspierające je

wywody zawarte w uzasadnieniu skargi, mające świadczyć o naruszeniu przez Sąd

Rejonowy uprawnień chronionych przepisami konstytucyjnymi, zostały sformułowane w

oderwaniu od materiału wynikającego z akt sprawy. Nie ulega wątpliwości, że

zaskarżone postanowienie zostało ogłoszone, że składane przez skarżącego wnioski o

wyłączenie SSR Jerzego Szafrańskiego oraz innych sędziów Sądu Rejonowego zostały

rozpoznane i oddalone (zob. postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 30 października

2006 r., postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 16 stycznia 2007 r., zarządzenie

przewodniczącego z dnia 3 lipca 2007 r., postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 24

sierpnia 2007 r., postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 19 października 2007 r.

postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 12 lutego 2008 r., postanowienie Sądu

Okręgowego z dnia 31 marca 2008 r.) oraz że skarżący nie podważył ustaleń Sądów

pierwszej i drugiej instancji dotyczących zawiadomienia go o terminie rozprawy w dniu

12 lutego 2008 r.

W tej sytuacji nie można przyjmować, że doszło do zamknięcia drogi do instancji

odwoławczej na skutek naruszenia uprawnień chronionych przepisami konstytucyjnymi

oraz że nieskorzystanie przez skarżącego z przysługującego mu prawa wniesienia

apelacji od zaskarżonego postanowienia nastąpiło w okolicznościach, które można by

uznać za wyjątkowy wypadek w rozumieniu art. 4241 § 2 k.p.c.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 424 8 § 1 i 2 k.p.c. postanowił,

jak w sentencji.