V CNP 102/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CNP 102/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie ze skargi Rzecznika Praw Obywatelskich

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

wyroku Sądu Okręgowego w K.

z dnia 6 lipca 2010 r., w sprawie z powództwa J. M. i R. Ł.

przeciwko Zakładom Mechanicznym "W." Spółce Akcyjnej

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 listopada 2012 r.,

1.) stwierdza, że wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia 6 lipca

2010 r. (sygn. akt III Ca …) jest niezgodny z prawem.

2.) nakazuje ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa

- Sądu Okręgowego w

K. kwotę 278 zł (dwieście

siedemdziesiąt osiem złotych) tytułem nieuiszczonej opłaty

sądowej od skargi.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w M. – rozpoznając powództwo J. M. i R. Ł. o waloryzację

świadczenia pieniężnego i zapłatę – wyrokiem z dnia 6 lipca 2010 r. zasądził na

ich rzecz od pozwanych Zakładów Mechanicznych „W.” SA kwotę 5584,52 zł z

odsetkami i kosztami procesu, a w pozostałej części powództwo oddalił.

Sąd ustalił, że rodzice powodów wpłacili pozwanemu w dniu 20 lipca 1961 r.

kwotę 2723 zł tytułem wkładu mieszkaniowego związanego z objęciem lokalu

w zakładowym domu mieszkalnym w M. W 1963 r. doszło do zamiany lokalu

służbowego, z pozostawieniem wpłaconego wkładu. Lokal ten został zwrócony

pozwanemu po śmierci rodziców powodów, w dniu 21 lipca 2008 r.

Sąd Rejonowy wskazał, że obowiązek wpłacenia wkładu mieszkaniowego

przez osoby otrzymujące przydział lokali służbowych w zakładowych domach

mieszkalnych został wprowadzony w art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 30 stycznia

1959 r. – Prawo lokalowe (Dz.U. Nr 10, poz. 59 ze zm.). Nie określono jednak

charakteru wkładu i obowiązku jego zwrotu. Po wygaśnięciu najmu powstaje

wszakże obowiązek zwrotu lokalu, a to „przekłada się” na obowiązek zwrotu

uiszczonego wkładu Należy w konsekwencji, zdaniem Sądu, zastosować art. 36

ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym

zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2005 r., Nr 31, poz. 266

ze zm.) dotyczący zasad zwrotu kaucji mieszkaniowych. Sytuacja najemców lokali

służbowych w zakładowych domach mieszkalnych nie może być bowiem gorsza od

sytuacji najemców opłacających kaucje mieszkaniowe.

W następstwie apelacji pozwanego, Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 6

lipca 2010 r. zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo.

Sąd ten podzielił pogląd, iż żaden przepis nie regulował i nie reguluje

charakteru wkładu mieszkaniowego ani podstawy i przesłanek jego zwrotu, dlatego

roszczenie powodów nie ma podstawy prawnej. Nie było przy tym możliwe

posłużenie się analogią do art. 36 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie

lokatorów…, ponieważ odmienne są cele kaucji oraz wkładu. Niesłusznie również

Sąd Rejonowy powołał się na zasady współżycia społecznego, gdyż art. 5 k.c.

nie może być podstawą nabycia praw podmiotowych.

W skardze złożonej dnia 26 września 2011 r. Rzecznik Praw Obywatelskich

wniósł o stwierdzenie, że prawomocny wyrok Sądu Okręgowego z dnia 6 lipca

2010 r. jest niezgodny z prawem (art. 4241 i 4242 k.p.c.).

Skarżący zarzucił naruszenie art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r.

o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu

cywilnego (Dz.U. z 2005 r., Nr 31, poz. 266 ze zm.) w związku z § 11 ust. 1

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1975 r. w sprawie pobierania od

najemców

lokali

mieszkalnych

kaucji

zabezpieczającej

utrzymanie

lokali

w należytym stanie (Dz.U. Nr 21, poz. 96 ze zm.) przez niezastosowanie tych

przepisów i odmowę potwierdzenia obowiązku zwrotu przez pozwanego wkładu

mieszkaniowego.

W następstwie wydania kwestionowanego

wyroku doszło również –

zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich - do naruszenia konstytucyjnych praw

człowieka i obywatela wyrażonych w art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji, przewidujących

ochronę prawną własności i innych praw majątkowych. Powodom, którzy nabyli

prawa majątkowe po rodzicach w drodze spadkobrania (art. 922 k.c.), wyrządzona

została szkoda w rozmiarze ustalonym przez Sąd Rejonowy, przy uwzględnieniu

waloryzacji (art. 3581 § 3 k.c.).

Rzecznik podkreślił, że pominięte zostały przez Sąd Okręgowy przepisy

uprawniające powodów do zwrotu wkładu mieszkaniowego, przez co zostali

pozbawienia należnej im ochrony prawnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona, jej wywody należy w pełni zaaprobować.

Udokumentowany został w szczególności podstawowy zarzut nierespektowania

przez Sąd Okręgowy skutecznej podstawy prawnej roszczenia powodów.

Po uchyleniu Prawa lokalowego z 1959 r. ustawą z dnia 10 kwietnia 1974 r. Prawo lokalowe (Dz.U. Nr 14, poz. 84 ze zm.) ustawodawca zrezygnował

z obowiązku pobierania wkładów mieszkaniowych od najemców mieszkań

zakładowych,

ale

jednocześnie

określił

status

wkładów

uiszczonych.

Mianowicie w § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1975 r.

w sprawie pobierania od najemców lokali mieszkalnych kaucji zabezpieczającej

utrzymania

lokali

w

należytym

stanie

(Dz.U.

Nr

8,

poz.

ze

zm.)

zrównał z kaucjami uiszczone wkłady mieszkaniowe, z zastosowaniem obowiązku

ich zwrotu na identycznych

zasadach. Do wkładu uiszczonego przez rodziców

powodów miał więc zastosowanie wprost art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca

2001 r. o chronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie

Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2005 r., Nr 31, poz. 266 ze zm.) nakazujący

wynajmującemu zwrot kaucji (wkładu) w ciągu miesiąca od dnia opróżnienia lokalu.

Pozwany obowiązany był w konsekwencji do zwrotu wkładu do dnia 21 sierpnia

2008 r.

Należy zauważyć, że obowiązek zwrotu wkładu mieszkaniowego po

opróżnieniu lokalu w zakładowych domach mieszkaniowych potwierdzony został we

wcześniejszym unormowaniu, a mianowicie w § 11 ust. 3 uchwały Nr 64 Rady

Ministrów z dnia 15 marca 1958 r. w sprawie budownictwa zakładowych domów

mieszkalnych i zrządzania nimi (Mon. Pol. Nr 26, poz. 155).

Zwracany wkład mieszkaniowy podlegał waloryzacji na podstawie art. 3581

§ 3 k.c. (zob. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2002 r., III CZP

58/02, OSNC 32003, nr 9, poz. 117 oraz z dnia 8 marca 2012 r., III CZP 3/12,

niepubl.).

Z przedstawionych przyczyn należało stwierdzić że kwestionowany wyrok

z dnia 6 lipca 2010 r. jest niezgodny z prawem (art. 42411 § 2 k.p.c.).

Pozbawienie powodów należnej ochrony prawnej oznacza ponadto, iż wyrok

ten jest niezgodny z przedstawionymi przez Rzecznika Praw Obywatelskich

wartościami konstytucyjnymi.