V CKN 1867/00 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 18 października 2002 r., V CKN 1867/00

Rozpoznając kasację od wyroku na posiedzeniu niejawnym (art. 393 8 § 2

k.p.c.), Sąd Najwyższy orzeka w formie wyroku.

Sędzia SN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski

Sędzia SN Kazimierz Zawada

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Banku Śląskiego Spółki Akcyjnej w K.,

Oddziału w J. przeciwko Wiesławowi D. o zapłatę, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej

na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 października 2002 r. kasacji strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 25 sierpnia 2000 r.

uchylił zaskarżony wyrok, zniósł postępowanie przed Sądem Apelacyjnym w

Katowicach i sprawę przekazał temu Sądowi do ponownego rozpoznania i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2000 r., wydanym po ponownym rozpoznaniu

sprawy, Sąd Apelacyjny w Katowicach zmienił zaskarżony wyrok Sądu

Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 13 grudnia 1996 r. i – uchylając nakaz zapłaty

Sądu Rejonowego w Jaworznie z dnia 23 grudnia 1994 r. – oddalił powództwo.

W kasacji powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku, powołując się na

nieważność postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.), ponieważ w wydaniu

zaskarżonego orzeczenia brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy (art. 48 § 1

pkt 5 k.p.c.). (...)

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Uzasadniony jest zarzut uczestnictwa wskazanego sędziego Sądu

Apelacyjnego w pierwotnym i ponownym rozpoznaniu sprawy w postępowaniu

apelacyjnym. Po uchyleniu przez Sąd Najwyższy wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia

7 kwietnia 1998 r. i przekazaniu temu Sądowi sprawy do ponownego rozpoznania,

obowiązywał nakaz rozpoznania tej sprawy w innym składzie (art. 393 13 § 2 k.p.c.).

Nakaz ten wynika wprost z ustawy i nie ma znaczenia procesowego fakt

zamieszczenia bądź niezamieszczenia go w wyroku uchylającym. Artykuł 393 13 § 2

k.p.c. zalicza się do przepisów stwarzających gwarancje obiektywnego rozpoznania

sprawy i dlatego zawiera wymóg, aby „inny” skład sądzący nie zajmował wcześniej

stanowiska w przedmiocie rozstrzygnięcia. Wymóg ten odnosi się do wszystkich

członków składu orzekającego; ma on być w całości inny. (...) Należało w

konsekwencji uchylić zaskarżony wyrok, znieść postępowanie przed Sądem

Apelacyjnym i przekazać sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania (art.

39313 § 1, art. 386 § 2 w związku z art. 39319 i art. 108 § 2 k.p.c.).

Rozpoznanie kasacji nastąpiło na posiedzeniu niejawnym (art. 393 8 § 2 k.p.c.),

w związku z czym zachodzi potrzeba odniesienia się do formy, w jakiej zapadają

wówczas orzeczenia Sądu Najwyższego.

Artykuł 3938 § 2 k.p.c. oraz inne przepisy dotyczące postępowania

kasacyjnego nie rozstrzygają wprost tego problemu. W obrębie spraw kasacyjnych

załatwionych przez Sąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym dają się wyróżnić

kasacje od orzeczeń formalnych (w przedmiocie odrzucenia pozwu i umorzenia

postępowania) oraz od wyroków (przy oczywistej bezzasadności kasacji lub oparcia

jej tylko na podstawie art. 3931 pkt 2 k.p.c. oraz przy stwierdzeniu nieważności

postępowania). Należy przyjąć, że rozpoznając na posiedzeniu niejawnym kasacje

od orzeczeń formalnych (art. 3938 § 2 i art. 39316 k.p.c.), Sąd Najwyższy wydaje

postanowienie (art. 316 § 1 i art. 354 k.p.c.). W tej kwestii wypowiedział się już Sąd

Najwyższy, wyrażając pogląd, że orzeczenia wydawane na podstawie art. 386 § 3

k.p.c. zapadają w formie postanowień (postanowienie z dnia 12 października

1999 r., III CKN 693/98, OSNC 2000, nr 4, poz. 73). Wypowiedź ta odnosi się

wprawdzie do postępowania apelacyjnego, ale przedstawione tam argumenty mają

zastosowanie w postępowaniu kasacyjnym.

Inaczej przedstawia się powyższy problem przy kasacyjnej kontroli orzeczeń

merytorycznych na posiedzeniu niejawnym (art. 3938 § 2 k.p.c.), a więc w sytuacji,

w której zaskarżonym orzeczeniem jest wyrok. Forma wyroku jest wówczas

właściwa także dla orzeczenia kasacyjnego, ponieważ wyrokiem rozstrzyga się w

procesie żądania merytoryczne (co do istoty sprawy) we wszystkich instancjach

(art. 316 § 1 w związku z art. 354 k.p.c.). W tej mierze przepisy postępowania nie

przewidują odstępstw. Zasadą jest, że wyrok zapada na rozprawie (art. 316 § 1

k.p.c.), a jego ogłoszenie jest jawne (art. 326 § 2 k.p.c.), jednakże te przepisy nie

zajmują się możliwością rozpoznania sprawy (środka odwoławczego) na

posiedzeniu niejawnym. O rodzaju posiedzenia sądowego (jawnego bądź

niejawnego) właściwego dla rozpoznania sprawy rozstrzyga art. 148 k.p.c.,

przewidując możliwość rozpoznania sprawy procesowej na posiedzeniu niejawnym

z mocy przepisu szczególnego. Takim przepisem jest m.in. art. 3938 § 2 k.p.c.

Przewidziane ustawowo rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym

oznacza, że nie mają tu zastosowania przepisy dotyczące rozprawy, m.in. o jawnym

ogłoszeniu wyroku. Kodeks postępowania cywilnego jednoznacznie dopuszcza

wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym, m.in. w sprawach gospodarczych (art.

47917 i 47918 k.p.c.) oraz w odniesieniu do wyroku zaocznego (art. 341 k.p.c.).

Wydaniu wyroku na posiedzeniu niejawnym nie sprzeciwiają się przepisy

konstytucyjne. Artykuł 45 ust. 2 zdanie drugie Konstytucji stanowi, że wyrok

ogłaszany jest publicznie, ale regulacja ta – co wynika z kontekstu całego ustępu

drugiego tego przepisu – odnosi się do rozprawy, której jawność została wyłączona

ze względu na moralność, bezpieczeństwo państwa i porządek publiczny oraz ze

względu na ochronę życia prywatnego stron lub inny ważny interes publiczny.

Artykuł 45 ust. 2 Konstytucji zakreśla więc tylko granice dopuszczalnego

ograniczenia jawności rozprawy. Znajduje to pełne odzwierciedlenie w

postępowaniu cywilnym (art. 153 i 154 k.p.c.).

Z przedstawionych przyczyn należy przyjąć, że Sąd Najwyższy, rozpoznając w

procesie na posiedzeniu niejawnym kasację z powodu jej oczywistej bezzasadności

lub oparcia tylko na podstawie art. 3931 pkt 2 k.p.c. oraz przy stwierdzeniu

nieważności postępowania, orzeka w formie wyroku.