V CKN 1830/00 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 18 października 2002 r., V CKN 1830/00

Odpisy pisma procesowego nie muszą być podpisane ani poświadczone

za zgodność z oryginałem przez stronę, jej przedstawiciela lub pełnomocnika

procesowego.

Sędzia SN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski

Sędzia SN Kazimierz Zawada (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa „B.L.”, spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością w W. przeciwko Janowi M. o zapłatę, po rozpoznaniu na

posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 18 października 2002 r., kasacji

pozwanego od postanowienia Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 18 kwietnia

2000 r.

uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Okręgowego w

Katowicach z dnia 12 października 1999 r.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny w Katowicach postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2000 r.

oddalił zażalenie pozwanego na postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 12

października 1999 r., odrzucające sprzeciw pozwanego od wyroku zaocznego Sądu

Okręgowego z dnia 27 sierpnia 1999 r. Sąd Okręgowy odrzucił sprzeciw dlatego, że

pozwany nie złożył w zakreślonym terminie odpisu sprzeciwu (art. 344 § 2 k.p.c.).

Wprawdzie pozwany przedłożył w terminie kserokopię sprzeciwu, ale nie podpisał

jej ani nie poświadczył jej zgodności z oryginałem, wobec czego nie mogła ona być

uznana za odpis pisma procesowego w rozumieniu art. 128 i 140 k.p.c. Sąd

Apelacyjny

oddalając

zażalenie

podzielił

stanowisko

Sądu

Okręgowego,

podkreślając jego zgodność z poglądem wyrażonym w postanowieniu Sądu

Najwyższego z dnia 27 sierpnia 1998 r., III CZ 107/98, OSNC 1999, nr 3, poz. 52.

W skardze kasacyjnej pozwany zarzucił postanowieniu Sądu Apelacyjnego z

dnia 18 kwietnia 2000 r. sprzeczność z art. 126 § 1 pkt 4, art. 128, 130 § 1, art. 370

i 344 § 3 k.p.c. Istotą skargi kasacyjnej jest twierdzenie, odwołujące się do

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 1967 r., I CZ 111/67 (OSNC

1968, nr 7, poz. 127), o nieistnieniu podstaw prawnych do wymagania podpisania

odpisu pisma procesowego lub poświadczenia jego zgodności z oryginałem.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 sierpnia 1998 r. III CZ 107/98, na

które powołał się Sąd Apelacyjny w zaskarżonym orzeczeniu, stanowiło odejście od

dotychczasowej linii orzecznictwa Sądu Najwyższego. Zgodnie z postanowieniem

Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 1967 r., I CZ 111/67, i innymi, późniejszymi

orzeczeniami tego sądu (por. postanowienia: z dnia 12 stycznia 1998 r., I PKN

471/97, OSNAPUS 1998, nr 24, poz. 711, oraz z dnia 21 kwietnia 1998 r., III CKN

235/98, nie publ.), przewidziane w art. 126 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaganie podpisania

dotyczy samego pisma procesowego, a nie jego odpisów. Odpisy w odpowiedniej

liczbie powinny więc być do pisma procesowego dołączone (art. 128 k.p.c.), ale

podpisane być nie muszą. Niezachowanie warunku formalnego w postaci złożenia

podpisu, uzasadniające wezwanie strony, o którym mowa w art. 130 § 1 k.p.c., z

przewidzianą w tym przepisie sankcją, może zatem dotyczyć tylko pisma

procesowego, tj. np. pozwu, apelacji, sprzeciwu od wyroku zaocznego, a nie jego

odpisu. Według omawianych orzeczeń nie jest też potrzebne poświadczenie

zgodności odpisu z pismem procesowym.

Wyrażone w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 27 sierpnia 1998 r., III

CZ 107/98, zapatrywanie, że dołączenie do pisma procesowego jako jego odpisu

nie poświadczonej przez stronę, jej przedstawiciela lub pełnomocnika procesowego

kserokopii nie stanowi prawidłowego wypełnienia obowiązku wynikającego z art.

128 w związku z art. 140 k.p.c. i tym samym uzasadnia zastosowanie art. 130 § 1

zdanie pierwszego k.p.c. – odwołujące się do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 29

marca 1994 r., III CZP 37/94 (OSNC 1994, nr 11, poz. 206), dotyczącej odpisów

dokumentów mających stanowić podstawę wydania nakazu zapłaty, nie odnoszące

się natomiast w ogóle do orzeczeń reprezentujących przedstawiony wyżej

odmienny kierunek judykatury w odniesieniu do odpisów pism procesowych – nie

ma za sobą przekonywających argumentów.

Należy w pełni podzielić wypowiedziany w postanowieniu Sądu Najwyższego

z dnia 19 grudnia 1967 r., I CZ 111/67, i innych powołanych orzeczeniach tego sądu

pogląd, zgodnie z którym, odpis pisma procesowego nie musi być podpisany przez

stronę, jej przedstawiciela lub pełnomocnika procesowego. Pogląd ten ma nie

budzące wątpliwości oparcie w art. 126 § 1 pkt 4, art. 128 i 140 k.p.c. Jeżeli do

pisma procesowego należy dołączyć odpisy (art. 128 k.p.c.), które tylko podlegają

doręczeniu pozostałym stronom (art. 140 k.p.c.), to przewidzianego w art. 126 § 1

pkt 4 k.p.c. wymagania podpisania pisma procesowego nie można odnieść do jego

odpisów,

ponieważ oznaczałoby to

procesowego

z

odpowiednią

liczbą

zastąpienie nakazu

wniesienia

pisma

odpisów,

wniesienia

pisma

nakazem

procesowego w odpowiedniej liczbie egzemplarzy (wtóropisów, tj. egzemplarzy, z

których każdy jest oryginałem; por. np. rozwiązanie przyjęte w art. 64 ustawy z dnia

28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe, Dz.U. Nr 37, poz. 282, w odniesieniu do

weksla trasowanego). Z chwilą bowiem podpisania bez odmiennego zastrzeżenia

odpis traci swój dotychczasowy charakter i staje się kolejnym egzemplarzem

oryginału.

Wymienione przepisy kodeksu postępowania cywilnego nie zawierają także

wymagania poświadczenia zgodności dołączonych odpisów z pismem procesowym

– i co więcej, wymaganie takie byłoby w świetle tych przepisów niezrozumiałe.

Jeżeli bowiem odpisy pisma procesowego, z powodu nie wymagania ich

podpisania, miałyby być poświadczane, to niewątpliwie prościej byłoby wprowadzić

rozwiązanie przewidujące wnoszenie pism procesowym w odpowiedniej liczbie

wtóropisów, z których każdy byłby podpisany przez stronę, jej przedstawiciela lub

pełnomocnika procesowego. Kto bowiem, i w jaki sposób, miałby dokonywać

poświadczenia odpisów pism procesowych? Na pewno nie notariusz, pomimo że w

zasadzie do niego należy poświadczanie zgodności odpisu z okazanym

dokumentem (art. 96 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie, jedn.

tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 369), ponieważ wymaganie poświadczania przez

niego odpisów pism procesowych, mówiąc oględnie, niezwykle utrudniałoby

postępowanie sądowe. Nie mniejsze zastrzeżenia wywoływałoby poświadczanie

przez stronę odpisu pisma procesowego sporządzonego przez jej pełnomocnika

procesowego lub ustanawianie pełnomocnika procesowego w celu poświadczenia

odpisu pisma procesowego sporządzonego przez stronę. Poświadczanie zaś

zgodności odpisu z pismem procesowym – stosownie do oczekiwań wyrażonych w

postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 27 sierpnia 1998 r., III CZ 107/98 – przez

samą tę osobę, która pismo sporządziła (stronę, jej przedstawiciela lub

pełnomocnika procesowego), byłoby w istocie jednoznaczne z podpisaniem odpisu

przez tę osobę.

Niemożność pogodzenia z zawartymi w art. 126 § 1 pkt 4, art. 128 i 140 k.p.c.

uregulowaniami wymagania poświadczenia przez stronę, jej przedstawiciela lub

pełnomocnika procesowego odpisów pisma procesowego przesądza negatywnie o

dopuszczalności wywiedzenia takiego wymagania ze stosowanych w drodze

analogii

przepisów

dokumentów;

w

nakazujących

podzielanym

przez

uwierzytelnienie

odpisów

Sąd

postanowieniu

Apelacyjny

określonych

Sądu

Najwyższego z dnia 27 sierpnia 1998 r., III CZ 107/98, wskazane zostały dwa

przepisy tej treści: art. 250 § 1 i nie obowiązujący już art. 479-24 § 2 k.p.c. W

wypowiedzi komentującej wspomniane postanowienie Sądu Najwyższego trafnie

zauważono, że cel przewidzianego w niektórych przepisach kodeksu postępowania

cywilnego uwierzytelnienia dokumentów jest nieaktualny w odniesieniu do odpisów

pism procesowych. Składany do akt uwierzytelniony odpis dokumentu ma zastąpić

nie znajdujący się w aktach oryginał dokumentu. Tymczasem odpisy pisma

procesowego są wnoszone wraz z samym składanym do akt pismem procesowym

(oryginałem). Sąd ma zatem możliwość sprawdzenia, czy podlegające doręczeniu

pozostałym uczestnikom postępowania, dla ich zapoznania się z wniesionym

pismem procesowym, odpisy istotnie wiernie oddają treść oryginału – czyli

rzeczywiście są odpisami. Dokumentu nie odzwierciedlającego wiernie treści pisma

procesowego nie można uznać za odpis, choćby strona, jej przedstawiciel lub

pełnomocnik procesowy poświadczyła jego zgodność z pismem procesowym.

Poczynione uwagi prowadzą do wniosku, że przepisy art. 126 § 1 pkt 4, art.

128 i 140 k.p.c. nie uzasadniały wymagania od pozwanego dołączenia podpisanego

lub poświadczonego przez niego odpisu sprzeciwu od wyroku zaocznego, wobec

czego nie było podstaw do odrzucenia wniesionego przez niego sprzeciwu na

podstawie art. 344 § 3 w związku z art. 130 §1 k.p.c. ze względu na nie podpisanie

ani nie poświadczenie dołączonej kserokopii sprzeciwu.

Z przedstawionych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 393 -13

§ 1 k.p.c. w związku z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o zmianie ustawy

– Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze

zastawów, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz ustawy o

komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 48, poz. 554).