V CKN 1474/00 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CKN 1474/00

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 listopada 2002 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Henryk Pietrzkowski

Protokolant Ewa Zawisza

w sprawie z powództwa E. G.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej „J.” w S.

o uchylenie uchwały,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 220 listopada 2002 r.

na rozprawie

kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…)

z dnia 14 lutego 2000 r., sygn. akt I ACa (…),

oddala kasację.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 30 czerwca 1999 r. Sąd Okręgowy w K. uchylił – na

podstawie art. 42 § 2 prawa spółdzielczego uchwały Zebrania Przedstawicieli

Członków pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej „J.” w S. nr 13/97, nr 18/97 i nr

19/97 z dnia 27 czerwca 1997 r., wyrażają e zgodę na zbycie przez Zarząd SM

prawa wieczystego użytkowania działki nr 51/3 oraz wyszczególnionych „terenów

zielonych”.

Sąd ustalił, że Zarząd pozwanej Spółdzielni zwołał na dzień 11 kwietnia 1997

r. Zebranie Grupy Członkowskiej członków zamieszkałych przy ul. K. (do tej Grupy

należała powódka E. G.). W porządku obrad nie umieszczono jednak sprawy

zbycia nieruchomości Spółdzielni i nie omawiano jej podczas obrad. Sprawa ta

została natomiast „załatwiona” przez Zebranie Przedstawicieli Członków w dniu 27

czerwca 1997 r., co wywołało protesty zainteresowanych członków zamieszkałych

przy ul. K. w S.

Zastosowana przez stronę pozwaną procedura naruszyła – w ocenie Sądu –

przepis art. 59 § 2 pkt 3 prawa spółdzielczego oraz § 39 ust. 1 pkt 2 statutu SM.

Doszło ponadto do naruszenia art. 37 § 1 prawa spółdzielczego, ponieważ statut

nie

określił

przesłanek

zastąpienia

walnego

zgromadzenia

zebraniem

przedstawicieli.

Stanowisko to zostało zaaprobowane przez Sąd Apelacyjny w (…), który

wyrokiem z dnia 4 lutego 2000 r. oddalił apelację pozwanej.

W kasacji strona pozwana wniosła o uchylenie wyroku odwoławczego

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżąca przedstawiła zarzut

naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 36, 37 § 1 i 59 § 2 pkt 3

prawa spółdzielczego oraz zarzut naruszenia art. 233, 316. 365, 382 i 521 k.p.c. w

związku z § 6, 7, 8, 13 i 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23

lutego 1995 r. w sprawie sposobu prowadzenia sądowego rejestru spółdzielni (Dz.

U. Nr 23, poz. 129).

W ocenie strony pozwanej, Sąd Apelacyjny pominął wiążący charakter

statutu po jego zarejestrowaniu przez sąd rejestrowy, po dokonaniu oceny jego

zgodności z obowiązującym prawem. Nie uwzględniono też w postępowaniu

sądowym faktu powstania pozwanej Spółdzielni w następstwie podziału SM „C.” w

S., a także nie wzięto pod uwagę niemożności zmiany statutu przez Zebranie

Przedstawicieli, jeżeli jego kompetencje zostaną podważone.

Skarżąca wytknęła też niekonsekwencję wywodów Sądu Apelacyjnego

odnoszących się do działania Grupy Członkowskiej, w sytuacji gdy została

zakwestionowana legalność powołania tego organu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Do uchylenia trzech zakwestionowanych uchwał Zebrania Przedstawicieli

Członków SM „J.” doszło z dwóch przyczyn: podjęcia ich przez niekompetentny

organ oraz nieprzestawienie w porządku obrad Grupy Członkowskiej w dniu 11

kwietnia 1997 r. sprawy zbycia nieruchomości pozwanej Spółdzielni. Należy

zgodzić się z wypowiedzią strony skarżącej, iż pierwsza przyczyna ma znaczenie

pierwszoplanowe i czyni przyczynę drugą niejako bezprzedmiotową (por. art. 59 § 1

pr. spółdz.), ale nie wystąpiła tu sprzeczność ani w ustaleniach, ani w ocenie

prawnej rozstrzygnięcia. Przede wszystkim dlatego, że każda z przyczyn ma

znaczenie samoistne i dotyczy innego przedmiotu. Istnienie drugiej przyczyny –

przy ewentualnym zdeaktualizowaniu się pierwszej – uzasadniało uwzględnienie

powództwa w całości.

Należy podkreślić, że bezsporny jest fakt nieobjęcia porządkiem obrad Grupy

Członkowskiej w dniu 11 kwietnia 1997 r. sprawy zbycia nieruchomości Spółdzielni

„J.” i nieujawnienia tej sprawy podczas obrad, mimo iż członkowie zamieszkali przy

ulicy K. w S. byli żywo zainteresowani rozporządzeniem „terenami zielonymi”, z

których korzystali. Fakt ten należy uznać za złamanie zasady demokracji

wewnątrzspółdzielczej przez uniemożliwienie członkom współdecydowania o

istotnych sprawach pozwanej Spółdzielni. Stanowiło to naruszenie art. 59 § 2 pkt 3

prawa spółdzielczego, mającego charakter bezwzględnie obowiązujący, oraz § 39

ust. 1 pkt 2 statutu.

Statut pozwanej stanowi (§ 17 ust. 1), że Zebranie Przedstawicieli Członków

(ZPCz) jest najwyższym organem Spółdzielni. Sąd Apelacyjny trafnie jednak zwrócił

uwagę na to, iż z mocy ustawy najwyższym organem każdej spółdzielni jest walne

zgromadzenie (art. 36 § 1 pr. spółdz.), a możliwość zastąpienia tego organu przez

zebranie przedstawicieli uwarunkowana jest od spełnienia określonych ustawowo

przesłanek, określonych w art. 37 § 1 prawa spółdzielczego. Przesłanki te muszą

być określone w statucie. Sąd drugiej instancji zasadnie odwołał się ponadto do

aprobowanych powszechnie wypowiedzi doktryny, iż odejście od demokracji

bezpośredniej („rządów” walnego zgromadzenia) na rzecz demokracji pośredniej

(„rządów” zebrania przedstawicieli) dozwolona jest przy ścisłym respektowaniu

ustawowych uwarunkować, w szczególności przez wskazanie w statucie ilości

członków, po przekroczeniu której walne zgromadzenie zostaje zastąpione przez

zebranie przedstawicieli. Ten wymóg nie został bezspornie spełniony przez stronę

pozwaną, z naruszeniem przepisu o charakterze iuris cogentis (art. 37 § 1 pr.

spółdz.).

Głównym zarzutem kasacyjnym jest zarzut pominięcia przez Sąd Apelacyjny

faktu sądowego zarejestrowania statutu, rozumianego jako swoistą sanację

wszelkich jego postanowień, w następstwie uprawomocnienia się postanowienia

rejestrowego.

W tej mierze należy odwołać się do wypowiedzi doktryny w odniesieniu do

charakteru prawnego statutu i zaaprobować pogląd – przyjęty tez w judykaturze –

o umownym charakterze statutu. Tak też są oceniane inne normy korporacyjne (np.

w spółkach prawa handlowego), a to oznacza, że do statutu spółdzielni mają wprost

zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego, w szczególności art. 56 i 65 k.c. oraz 58

k.c. Poszczególne postanowienia statutu mogą więc być uznane za sprzeczne

z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa (art. 58 § 1 k.c.). Przy

odrzuceniu tzw. teorii normatywnej nie ma znaczenia fakt zarejestrowania statutu;

pozostaje on nadal umową.

Dla rozstrzygnięcia tej sprawy nie ma znaczenia fakt powstania pozwanej

Spółdzielni w wyniku podziału (art. 108 i następne prawa spółdzielczego). W

szczególności pozwana nie może powoływać się na nieobowiązujący ją statut

spółdzielni, która uległa podziałowi. Nieuzasadniona jest też obawa pozwanej w

kwestii

niemożności

korekty

statutu

przy

braku

umocowania

Zebrania

Przedstawicieli; pozostają wówczas aktualne kompetencje Walnego Zgromadzenia

(art. 38 § 1 pkt 9 pr. spółdz.).

Z przedstawionych przyczyn należało oddalić kasację (art. 393 12 k.p.c.).