V CKN 113/00 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 14 września 2000 r., V CKN 113/00

Wspólnik spółki cywilnej, który poniósł szkodę wyrządzoną przez ruch

pojazdu mechanicznego, prowadzonego przez drugiego wspólnika –

współposiadacza pojazdu – nie jest osobą trzecią w rozumieniu art. 822 k.c.

Przewodniczący: Sędzia SN Tadeusz Domińczyk

Sędziowie SN: Antoni Górski, Krzysztof Kołakowski (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 14 września 2000 r. na rozprawie

sprawy z powództwa Bogusława M. przeciwko Powszechnemu Zakładowi

Ubezpieczeń S.A., Inspektoratowi w Z. o zapłatę, na skutek kasacji strony pozwanej

od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 25 czerwca 1998 r.,

zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo oraz zasądził od powoda na

rzecz pozwanego kwotę 3023 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie

Oddalając apelację pozwanego Zakładu od wyroku zasądzającego

odszkodowanie z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, Sąd Wojewódzki

uznał, że choć sprawcą szkody był wspólnik powoda, solidarnie z nim

odpowiedzialny za szkodę spowodowaną w pojeździe powoda, to jednak „powód,

jako poszkodowany »wybrał« z umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej

wspólnika spółki..., który spowodował szkodę”. W stosunku do niego powód jest

osobą trzecią.

W kasacji pozwanego Zakładu zarzucono naruszenie przepisu art. 822 k.c.

„przez przyjęcie, że powód, jako wspólnik spółki cywilnej będący posiadaczem

pojazdu w związku z ruchem którego powstała szkoda i będący jednocześnie

posiadaczem uszkodzonego pojazdu jest osoba trzecią w rozumieniu art. 822 k.c.”

oraz przepisu art. 864 k.c. „przez pominięcie...solidarnej odpowiedzialności

wspólników za zobowiązania spółki...” W konkluzji wniesiono o zmianę

zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa.

Uwzględniając kasację częściowo Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39315

k.p.c., orzekł zgodnie z zawartym w niej wnioskiem. (...)

Sąd Wojewódzki, uznając że „zapadłe w pierwszej instancji rozstrzygnięcie

zgodne jest z obowiązującym prawem”, przyjął prawidłowe założenia podstaw

ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za

szkody wyrządzone ruchem tych pojazdów. Dostrzegł także, że „samochód, którym

sprawca najechał na samochód powoda, stanowił własność obu wspólników, obaj

są zatem jego współposiadaczami”. Za zobowiązania spółki odpowiadają zaś

solidarnie (art. 864 k.c.). W tych okolicznościach „zatem nie może ulegać

wątpliwości, że sprawca szkody...odpowiada wobec powoda za powstałą szkodę, a

tym samym zachodzi odpowiedzialność pozwanego PZU...”

W kasacji trafnie wskazano, że stanowisko takie narusza powołane w niej

przepisy, gdyż odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną „w czasie jazdy

samochodem” należącym do spółki ponoszą solidarnie obaj jej wspólnicy. Oznacza

to – istotnie – że powód jest jednocześnie zarówno poszkodowanym, jak i

odpowiedzialnym za szkodę.

Dlatego dowolne, jako niczym nie uzasadnione, jest podzielenie stwierdzenia

Sądu pierwszej instancji, że odpowiedzialność za tę szkodę ponosi jedynie ten ze

wspólników, który kierował ich samochodem. Sąd drugiej instancji, uznając że nie

oznacza to pominięcia solidarnej odpowiedzialności wspólników za zobowiązania

spółki, niczym zasadności takiego stwierdzenia nie wykazał.

To samo odnieść należy do braku uzasadnienia tego elementu

rozstrzygnięcia, w którym Sąd Wojewódzki uznał za dopuszczalne „wybranie” przez

powoda „z umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej wspólnika spółki...,

który spowodował szkodę”.

W bezspornych okolicznościach sprawy stwierdzenia te nie mogą być

prawidłowe. W potocznym rozumieniu w umowie ubezpieczenia odpowiedzialności

cywilnej „ubezpiecza się samochód”, a nie jego posiadacza. Tymczasem szkodę

spowodowaną ruchem pojazdu mechanicznego osobom trzecim zakład

ubezpieczeń ma pokrywać tylko wówczas, gdy odpowiada za nią ubezpieczający.

W § 10 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 grudnia 1992 r. w sprawie

ogólnych warunków obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej

posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych

pojazdów (Dz.U. Nr 96, poz. 475 ze zm.) wskazano, że z ubezpieczenia

odpowiedzialności cywilnej przysługuje odszkodowanie, jeżeli nie tylko posiadacz,

ale także kierujący pojazdem są zobowiązani do odszkodowania za szkodę

wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu. Unormowanie to nie może jednak

zmienić zasady wynikającej z art. 822 k.c. (powtórzonej w treści art. 4 pkt 1 ustawy

z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej – jedn. tekst: Dz.U. z 1996 r.

Nr 11, poz. 62 ze zm.), że ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej zawierane jest

przez posiadaczy pojazdów mechanicznych. Nie jest więc dopuszczalne

przeciwstawianie kierowcy pojazdu jego posiadaczowi.

Z istoty stosunków łączących wspólników spółki wynika, że posiadaczem

pojazdu, którym wyrządzono szkodę jest również powód, w takim samym stopniu,

jak jego wspólnik, który – zdaniem Sądu drugiej instancji – wyrządził szkodę.

Powód, jako solidarnie z nim zobowiązany, nie mógł zatem zmienić swojej sytuacji

prawnej.

W szczególności bezpodstawne jest uznanie, że powód skutecznie zwolnił się

z solidarnej odpowiedzialności za wyrządzoną mu szkodę tylko dlatego, że wybrał z

umowy ubezpieczenia odpowiedzialność jedynie swojego wspólnika. Taki wybór nie

jest bowiem możliwy. Jest to, niedostrzeżoną przez Sąd Wojewódzki, konsekwencją

solidarnej odpowiedzialności wspólników. W jej ramach, powód – jako

współposiadacz pojazdu – jest na równi współodpowiedzialny za wyrównanie jemu

samemu szkody wyrządzonej ruchem tego pojazdu.

Na takie połączenie odpowiedzialnego i poszkodowanego wskazał już Sąd

Najwyższy w uchwale z dnia 29 listopada 1996 r., III CZP 118/96 (OSNC 1997, nr

3, poz. 26), według której nie jest osobą trzecią w rozumieniu art. 822 k.c. małżonek

sprawcy szkody powstałej w mieniu w związku z ruchem pojazdu mechanicznego,

jeżeli pojazdy biorące udział w kolizji drogowej objęte są ustawową wspólnością

majątkową małżeńską. Bez znaczenia dla aktualności w niniejszej sprawie tego

(zaaprobowanego w doktrynie) stanowiska pozostaje – wówczas odmienna –

okoliczność, że także uszkodzony pojazd należał zarówno do sprawcy szkody, jak i

do poszkodowanego.

Prowadzić to musi do tezy, że wspólnik spółki cywilnej, który poniósł szkodę

wyrządzoną przez ruch pojazdu mechanicznego, prowadzonego przez drugiego

wspólnika – współposiadacza pojazdu – nie jest osobą trzecią w rozumieniu art.

822 k.c.

Ponieważ ustalenia faktyczne nie były w sprawie sporne, możliwe było

dokonanie zmiany zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa.