V CKN 1119/00 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 14 czerwca 2000 r., V CKN 1119/00

Artykuł 51 ust. 4 Konstytucji dotyczy tylko informacji obejmujących dane

osobowe.

Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący), Sędzia SN Kazimierz Zawada

(sprawozdawca), Sędzia SA Krzysztof Strzelczyk

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2000 r. na posiedzeniu

niejawnym sprawy z powództwa Jacka B. przeciwko Skarbowi Państwa –

Prokuratorowi Okręgowemu w W. o nakazanie usunięcia informacji, na skutek

kasacji powoda od postanowienia Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 21

listopada 1999 r.

postanowił oddalić kasację.

Uzasadnienie

Jacek B. w pozwie z dnia 18 stycznia 1999 r. skierowanym przeciwko Skarbowi

Państwa – Prokuratorowi Okręgowemu w W., powołując się na art. 51 ust. 4

Konstytucji, wniósł o wydanie wyroku nakazującego sprostowanie i usunięcie

informacji nieprawdziwej i niepełnej, zawartej w postanowieniu Prokuratora

Wojewódzkiego z dnia 20 sierpnia 1998 r. w brzmieniu „w toku postępowania

Komisja Dyscyplinarna podjęła na posiedzeniu niejawnym decyzję odmawiającą

dopuszczenia do postępowania dyscyplinarnego zawodowego adwokata jako

obrońcy obwinionych studentów.

Decyzję tę, z uwagi na istniejące wątpliwości interpretacyjne odpowiednich

zapisów ustawy o szkolnictwie wyższym dotyczących obrońców obwinionych,

oparto na opinii Kierownika Katedry Postępowania Karnego Wydziału Prawa i

Administracji Uniwersytetu W.”.

W uzasadnieniu pozwu powód w szczególności wskazał, że decyzja

Przewodniczącego Komisji Dyscyplinarnej dla Studentów Politechniki W. o

niedopuszczeniu adwokata do obrony studentów zapadła dnia 3 czerwca 1997 r.,

zaś opinia, na którą powołał się Prokurator Wojewódzki w uzasadnieniu

postanowienia z dnia 20 sierpnia 1998 r., nosiła datę 15 czerwca 1997 r.

Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 1999 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu odrzucił

pozew na podstawie art. 199 § 1 k.p.c., dlatego że w sprawie, ze względu na

nieposiadanie przez nią cech sprawy cywilnej, nie jest dopuszczalna droga sądowa.

Sąd Apelacyjny, oddalając postanowieniem z dnia 21 listopada 1999 r. zażalenie

powoda na postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 14 kwietnia 1999 r. podtrzymał

stanowisko Sądu pierwszej instancji o niedopuszczalności drogi sądowej w sprawie.

W szczególności podniósł, że treść żądania pozwu wskazuje, iż powód dochodzi

sprostowania ustaleń faktycznych zawartych w postanowieniu Prokuratora – w tym

jednak zakresie służył mu środek odwoławczy przewidziany przepisami kodeksu

postępowania karnego. Ponadto wyjaśnił, że ustalenia faktyczne zawarte w

orzeczeniach prokuratury nie są informacjami, o jakich mowa w art. 51 ust. 4

Konstytucji. Przepis ten zapewnia ochronę danych osobowych, a jego realizację

stanowi ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. Nr

133, poz. 883 ze zm.).

W skardze kasacyjnej powód zarzucił postanowieniu Sądu Apelacyjnego

naruszenie art. 8, 45 ust. 1, art. 51 ust. 4, art. 77 ust. 2, art. 176 ust. 1, art. 177 i 178

Konstytucji oraz art. 177 § 1 pkt 1, art. 199 § 1 pkt 1, art. 316 § 1 i art. 328 § 2 k.p.c.

Istotą skargi kasacyjnej jest twierdzenie o możliwości bezpośredniego stosowania

przepisów Konstytucji, w tym art. 51 ust. 4, statuującego podmiotowe prawo do

żądania sprostowania lub usunięcia informacji nieprawdziwych, niepełnych lub

zebranych sprzecznie z ustawą, przy czym chodzi tu nie tylko o informacje

dotyczące osoby (dane osobowe), lecz o wszelkie informacje. Zdaniem skarżącego,

dla ochrony wspomnianego prawa podmiotowego otwarta jest droga sądowa, a

mianowicie przed sądami powszechnymi, na rzecz których przemawia

domniemanie z art. 177 Konstytucji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.

Zgodnie z art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. sąd odrzuci pozew, jeżeli droga sądowa jest

niedopuszczalna. Z art. 2 k.p.c. wynika, że droga sądowa jest dopuszczalna w

sprawach cywilnych, jeżeli do ich rozpoznania właściwe są sądy. Pojęcie spraw

cywilnych jest zdefiniowane w art. 1 k.c. Chodzi tu zarówno o sprawy cywilne w

znaczeniu materialnym (wynikające ze stosunków z zakresu prawa cywilnego,

rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy), jak i sprawy cywilne w znaczeniu

formalnym (nie wynikające ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego

i opiekuńczego lub prawa pracy, jednak również podlegające załatwieniu według

przepisów kodeksu postępowania cywilnego). Zasadą w świetle art. 2 k.p.c. jest, że

do rozpoznania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne. Od zasady tej

możliwe są dwa wyjątki: przekazanie określonych spraw cywilnych do właściwości

sądów szczególnych (§ 1) oraz przekazanie określonych spraw cywilnych do

właściwości innych organów niż sądy (§ 3).

Pierwszoplanowe znaczenie dla ustalenia dopuszczalności drogi sądowej ma

zatem stwierdzenie cywilnego charakteru sprawy. Uwzględniając wspomnianą

definicję, należy daną sprawę uznać za cywilną, jeżeli treść żądania pozwu i

przytoczone na jego poparcie twierdzenia wskazują na to, że powód poszukuje

ochrony prawnej w związku z szeroko rozumianym stosunkiem cywilnoprawnym,

charakteryzującym się równorzędnością stron, tj. nieistnieniem władczego

podporządkowania jednej strony drugiej. Należy raz jeszcze podkreślić, że

rozstrzygające znaczenie ma tu treść pozwu, a więc ustalenie czy z treści pozwu

wynika, że powód wywodzi swe uprawnienie ze stosunku cywilnoprawnego, nie zaś

to, czy stosunek cywilnoprawny, na który powód powołuje się, rzeczywiście istnieje,

gdyż okoliczność ta powinna być dopiero stwierdzona w toku merytorycznego

rozpoznania sprawy przez sąd. Trzeba zatem wyraźnie oddzielić badanie treści

pozwu w celu ustalenia cywilnego charakteru sprawy dla rozstrzygnięcia o

dopuszczalności drogi sądowej od oceny zasadności żądania pozwu (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 1998 r., I CKN 1000/97,

OSNC 1999, nr 1, poz. 6 i z dnia 10 marca 1999 r., II CKN 340/98, OSNC 1999,

nr 9, poz. 161 oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 czerwca 1998 r.,

K 28/97, OTK Zbiór Urzędowy 1998, nr 4, poz. 50, pkt III.1 uzasadnienia). Ponadto

sprawa może mieć charakter cywilny wtedy, gdy wprawdzie treść pozwu wskazuje,

że powód swe prawo wywodzi z innego stosunku niż cywilnoprawny (w szerokim

tego słowa znaczeniu), ale zachodzą okoliczności nakazujące uznać sprawę za

cywilną w znaczeniu formalnym.

Z pozwu Jacka B. wynika, że domaga się on sprostowania, ewentualnie

usunięcia przytoczonego fragmentu uzasadnienia postanowienia Prokuratora ze

względu na jego nieprawdziwość, przy czym w pozwie brak danych wskazujących

na to, że u podstaw żądania leży przekonanie powoda, iż zaznaczony fragment

uzasadnienia postanowienia Prokuratora narusza dobra osobiste powoda. Żądanie

to odwołuje się tylko do faktu nieprawdziwości ustalenia Prokuratora co do wpływu

opinii Kierownika Katedry Postępowania Karnego Wydziału Prawa i Administracji

Uniwersytetu W. na decyzję o niedopuszczeniu adwokata do obrony studentów w

postępowaniu dyscyplinarnym. Zdaniem powoda, nieprawdziwość tego ustalenia

pozostaje w sprzeczności z art. 51 ust. 4 Konstytucji i uzasadnia domaganie się

sprostowania lub usunięcia zaznaczonego fragmentu uzasadnienia postanowienia

Prokuratora.

Tak ukształtowana treść pozwu nie daje podstaw do przyjęcia, że powód swe

żądanie wywodzi ze stosunku cywilnoprawnego, a w każdym razie, że we

wniesionej przez niego sprawie dopuszczalna jest droga sądowa.

Kwestionowanie przez powoda ustaleń faktycznych, stanowiących element

uzasadnienia postanowienia Prokuratora w przedmiocie zarzutów karnych, sugeruje

powiązanie żądania powoda ze stosunkiem publicznoprawnym. Wprawdzie

orzeczenia organów władzy publicznej mogą w niektórych sytuacjach uzasadniać

powstanie stosunków cywilnoprawnych, np. obejmujących roszczenie o

naprawienie szkody lub roszczenie o ochronę dóbr osobistych, jednakże pozew

Jacka B. nie zawiera wskazówek uzasadniających przyjęcie, że jego żądanie

dotyczy ochrony dóbr osobistych, a tym bardziej – naprawienia szkody.

Z kolei odwołanie się w pozwie do art. 51 ust. 4 Konstytucji sugeruje wystąpienie

przez powoda z żądaniem udzielenia mu ochrony, jaka jest gwarantowana w razie

nieprawidłowego przetwarzania danych osobowych (co do znaczenia powołania w

pozwie prawa materialnego dla określenia okoliczności uzasadniających żądanie

pozwu – zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 1999 r., I CKN 252/98,

OSNC 1999, nr 9, poz. 152). Przepis ten bowiem, stanowiąc, że każdy ma prawo

do żądania sprostowania oraz usunięcia informacji nieprawdziwych, niepełnych lub

zebranych w sposób sprzeczny z ustawą, dotyczy tylko informacji obejmujących

dane osobowe. Wynika to jednoznacznie ze ścisłego powiązania tego przepisu z

pozostałymi postanowieniami art. 51 Konstytucji (ust. 1, 2 i 3). W bezpośrednim

zatem związku z art. 51 Konstytucji pozostaje wspomniana wyżej ustawa o ochronie

danych osobowych. Ustawa ta zaś, jeżeli nawet łączy z określonymi w niej

zdarzeniami powstanie stosunków cywilnoprawnych (zob. art. 32 i 35 § 1), to

przewiduje załatwianie spraw objętych nią w postępowaniu administracyjnym przez

Generalnego Inspektora Ochrony danych Osobowych (art. 8 i 22, 35 § 2), z tym że

na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony danych Osobowych w przedmiocie

wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stronie przysługuje skarga do Naczelnego

Sądu Administracyjnego (art. 21 ust. 2). Pozew w zakresie, w jakim odwołuje się do

art. 51 ust. 4 Konstytucji RP, pozwala zatem wnioskować o nadaniu przez powoda

wytoczonej sprawie cech sprawy podlegającej załatwieniu w postępowaniu

administracyjnym. Dla oceny tej bez znaczenia jest wadliwość wyrażonego w

skardze kasacyjnej zapatrywania powoda na temat zakresu zastosowania art. 51

ust. 4 Konstytucji i relacji zachodzącej pomiędzy nim a ustawą o ochronie danych

osobowych. To bowiem jest już kwestią zasadności żądania udzielenia ochrony,

którą przewiduje powoływana wyżej ustawa w związku z art. 51 Konstytucji. Kwestia

zaś zasadności zgłoszonego żądania musi pozostać poza zakresem badania

dopuszczalności drogi sądowej.

Poczynione wyżej uwagi prowadzą do wniosku, że zgodnie z art. 2 k.p.c., we

wniesionej przez powoda sprawie droga sądowa jest niedopuszczalna, wobec

czego, stosownie do art. 199 § pkt 1 k.p.c., pozew należało odrzucić.

Zakres spraw, w których w myśl art. 45 Konstytucji przysługuje prawo do sądu,

jest oczywiście szerszy niż spraw, w których dopuszczalna jest droga sądowa

według art. 2 k.p.c. (zob. np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 czerwca

1998 r., K 28/97, pkt III.1 uzasadnienia). Mimo więc niedopuszczalności w danej

sprawie drogi sądowej w świetle art. 2 k.p.c., sprawa ta może podlegać załatwieniu

przez sąd administracyjny lub – co należy mieć przede wszystkim na względzie w

niniejszej sprawie – przez sąd powszechny w postępowaniu karnym.

Artykuł 465 k.p.k. stanowi, że przepisy dotyczące zażaleń na postanowienia sądu

stosuje się odpowiednio do zażaleń na postanowienia prokuratora. Jednocześnie

zastrzeżono w nim, że zażalenia na postanowienia prokuratora rozpoznaje

prokurator nadrzędny, a w wypadkach przewidzianych przez ustawę – sąd. W

aktach sprawy brak odpisu postanowienia Prokuratora z dnia 20 sierpnia 1998 r.,

którego dotyczy pozew, i nie wiadomo, czy, uwzględniając okoliczności jego

wydania, mogło ono być zaskarżone przez powoda, a jeśli tak, to jaki organ był

władny do rozpoznania zażalenia. Jakkolwiek jednak byłoby, a więc choćby ono w

ogóle nie podlegało zaskarżeniu – co sugeruje skarżący – lub podlegało

zaskarżeniu tylko do prokuratora nadrzędnego, nie ma w niniejszej sprawie miejsca

na rozpatrywanie zgodności odpowiednich przepisów kodeksu postępowania

karnego z powołanymi w skardze kasacyjnej przepisami art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2

Konstytucji. (...)

Co się tyczy zarzutu naruszenia art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. i powołanego w związku

z nim art. 316 §1 k.p.c., należy zauważyć, że art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. przewiduje, iż

sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od

wyniku innego toczącego się postępowania cywilnego. Tymczasem to

postępowanie, które, zdaniem powoda, miało mieć charakter prejudycjalny, było

postępowaniem ze skargi konstytucyjnej, a więc niewątpliwie innym niż

postępowanie cywilne. Ponadto, wynik sprawy, w związku z którą wniesiona została

skarga konstytucyjna (chodziło o sprawę o odsetki od zaległego stypendium),

pozostawał bez jakiegokolwiek wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.

Nietrafny jest także zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. Mimo pewnych

niedostatków uzasadnienia postanowienia Sądu Apelacyjnego, nie ma podstaw do

stwierdzenia, że uchybienia te mogły mieć, jak tego wymaga art. 393 pkt 2 k.p.c.,

istotny wpływ na wynik sprawy.

Z przytoczonych powodów należało orzec, jak w sentencji (art. 393 12 k.p.c.).