V CK 96/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CK 96/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 sierpnia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Jan Górowski

w sprawie z powództwa H. N. przeciwko (...) Holdingowi Węglowemu Spółce Akcyjnej w

K. - Kopalni Węgla Kamiennego "M.(...)" w K. o naprawienie szkody, po rozpoznaniu na

rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 18 sierpnia 2005 r., kasacji powódki od wyroku Sądu

Apelacyjnego z dnia 28 września 2004 r., sygn. akt I ACa (...),

oddala kasację.

Uzasadnienie

H. N. wniosła o zobowiązanie (...) Holdingu Węglowego SA w K. do naprawienia

szkody górniczej, która polegała na uszkodzeniu budynku mieszkalnego, budynku

gospodarczo-garażowego, ogrodzenia i nawierzchni podwórza na nieruchomości

stanowiącej jej własność, przez przywrócenie stanu poprzedniego, a w razie

nieuwzględnienia tego żądania co do budynku mieszkalnego w zakresie odchylenia się

go od pionu – o zasądzenie kwoty 56.630 zł tytułem utraty wartości budynku.

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 16 lipca 2003 r. zobowiązał pozwanego do

przywrócenia stanu poprzedniego nieruchomości poprzez wykonanie prac naprawczych

opisanych w tym wyroku, obejmujących budynek mieszkalny, budynek gospodarczogarażowy, ogrodzenie oraz nawierzchnię podwórza i oddalił powództwo w pozostałej

części. Sąd Okręgowy stwierdził, że mimo wykonania nakazanych prac naprawczych

odchylenie się budynku mieszkalnego od pionu pozostanie. Nie obniża ono walorów

użytkowych budynku, a jedynie może powodować obniżenie jego wartości rynkowej. W

świetle art. 94 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U.

Nr 27, poz. 96 ze zm.; dalej powoływanej jako „p.g.g.) brak jest jednakże podstawy

do zasądzenia odszkodowania z tego tytułu.

Zagadnienie prawne jakie powstało przy rozpoznawaniu apelacji powódki

od wymienionego wyroku, Sąd Najwyższy rozstrzygnął uchwałą z dnia 12 maja 2004 r.

głoszącą, że szkoda, o której mowa w art. 94 ust. 1 i art. 95 ust 1 „p.g.g. może być

naprawiona w części przez przywrócenie do stanu poprzedniego, w pozostałej zaś

części przez zapłatę odszkodowania.

Wyrokiem z dnia 28 września 2004 r. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok sądu

pierwszej instancji w części oddalającej powództwo w ten sposób, że zasądził od

pozwanego na rzecz powódki kwotę 10.703 zł z odsetkami określonymi w tym wyroku, a

w pozostałej części apelację oddalił. Sąd drugiej instancji wyraził pogląd, że

poszkodowany ruchem zakładu górniczego ma prawo do pełnej kompensaty poniesionej

szkody, w tym także z tytułu zmniejszenia wartości rynkowej na skutek odchylenia się

budynku od pionu, przy czym niewielkie odchylenie w istocie nie powoduje utraty

wartości rynkowej budynku, a co za tym idzie nie ma wówczas miejsca uszczerbek

majątkowy, pozwalający na stwierdzenie szkody. Sąd ten, na podstawie opinii biegłego

ustalił, że maksymalne odchylenie budynku mieszkalnego powódki o wartości

wolnorynkowej 169.890 zł

wynosi 15,2 mm/m, a średnie odchylenie (liczone tzw.

metodą „Z”) – 12,5 mm/m, co powoduje, że utrata wartości rynkowej budynku wynosi

6,3%, co stanowi szkodę doznaną przez powódkę (6,3 % kwoty 169.890 zł), która

podlega naprawieniu.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w części oddalającej apelację powódka zaskarżyła

kasacją. Podstawę kasacji stanowi naruszenie prawa materialnego, a to art. 361 § k.c. w

związku z art. 91 ust. 1 i art. 92 p.g.g., „przez błędną jego wykładnię i zastosowanie

polegające na przyjęciu, że w przypadku „szkody górniczej” polegającej na wychyleniu

budynku z pionu przedsiębiorca – sprawca szkody odpowiada jedynie za pochylenie

przekraczające 10 mm/m, naruszając w ten sposób literalne brzmienie powołanych

wyżej przepisów prawa materialnego.” Skarżąca wniosła o uchylenie wyroku sądu

drugiej instancji w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi

Apelacyjnemu w K. do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku jest on wyrazem stanowiska,

według którego poszkodowany ruchem zakładu górniczego ma prawo do pełnej

kompensaty poniesionej szkody, w tym także z tytułu zmniejszenia wartości rynkowej na

skutek odchylenia się budynku od pionu. Sąd Apelacyjny wyraził przy tym pogląd, że

niewielkie odchylenie w istocie nie powoduje utraty wartości rynkowej budynku, a co za

tym idzie nie ma wówczas miejsca uszczerbek majątkowy, pozwalający na stwierdzenie

szkody. Uznając jednak, że w sytuacji, gdy maksymalne odchylenie budynku

mieszkalnego powódki wynosi 15,2 mm/m, a średnie odchylenie (liczone tzw. metodą

„Z”) – 12,5 mm/m, stanowi to szkodę doznaną przez powódkę, która podlega

naprawieniu, dał wyraz przekonaniu, że nie jest to „niewielkie” odchylenie od pionu,

które nie powoduje uszczerbku majątkowego i nie pozwala na stwierdzenie szkody.

Jedyna podstawa rozpoznawanej kasacji – naruszenie prawa materialnego w

postaci przepisów wskazanych w kasacji - sprowadza się do zarzucenia Sądowi

Apelacyjnemu, że naruszył te przepisy, dokonując błędnej ich wykładni i niewłaściwie

stosując przez przyjęcie, iż w przypadku szkody górniczej polegającej na odchyleniu się

budynku od pionu sprawca szkody ponosi odpowiedzialność jedynie za odchylenie

wynoszące 10 mm/m. Jednakże Sąd drugiej instancji ani expressis verbis, ani w sposób

pośredni nie wyraził takiego zapatrywania. Stosownie do art. art. 393 11 § 1 k.p.c.

w brzmieniu sprzed zmiany dokonanej ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie

ustawy – kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – prawo o ustroju sądów

powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98), w związku z art. 3 tej ustawy, Sąd

Najwyższy rozpoznający kasację

związany jest

–

poza

kwestią

nieważności

postępowania – podstawami kasacji, co oznacza związanie także postacią i sposobem

zarzucanego w kasacji naruszenia prawa materialnego czy przepisów postępowania.

Podstawa

rozpoznawanej kasacji,

na

której została

ona oparta, jest

zatem

nieusprawiedliwiona.

Należy zauważyć, że nawet gdyby Sąd Apelacyjny reprezentował pogląd

przypisany mu przez skarżącą, pogląd ten nie miał by wpływu na treść zaskarżonego

wyroku, skoro wobec ustalenia, że odchylenie od pionu budynku mieszkalnego powódki

wynosi więcej niż 10 mm/m, Sąd Apelacyjny uznał, iż stanowi to szkodę podlegająca

naprawieniu przez zasądzenie stosownego odszkodowania.

Z uzasadnienia rozpoznawanej kasacji wynika, że skarżąca kwestionuje sposób

ustalenia rozmiaru szkody doznanej przez nią na skutek zmniejszenia się wartości

rynkowej jej budynku mieszkalnego wobec odchylenia się go od pionu. Zarzut ten

dotyczy prawidłowości ustaleń, które w sprawie dokonane zostały na podstawie opinii

biegłego. Ustalenia te nie mogą być zwalczane w kasacji przez oparcie jej na podstawie

naruszenia prawa materialnego (art. 3931 pkt 1 k.p.c. w brzmieniu sprzed zmiany

dokonanej ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r., w związku z art. 3 tej ustawy). Wprawdzie

w postępowaniu kasacyjnym ustalenia stanowiące podstawę wydania zaskarżonego

wyroku nie mogą być w ogóle podważane wprost, ale mogą być podważane pośrednio,

przez zarzucenie

zastosowane

naruszenia

przepisów postępowania, które

lub niezastosowane

przy

dokonywaniu

tych

zostały wadliwie

ustaleń.

Podstawy

rozpoznawanej kasacji nie stanowi jednakże naruszenie przepisów postępowania (art.

3931 pkt 2 k.p.c. w brzmieniu sprzed zmiany dokonanej ustawą z dnia 22 grudnia 2004

r., w związku z art. 3 tej ustawy), a Sąd Najwyższy rozpoznający kasację, jak już wyżej

powiedziano, związana jest – poza kwestią nieważności postępowania – podstawami

kasacji.

Z przytoczonych względów Sad Najwyższy na podstawie art. 393 12 k.p.c.

w brzmieniu sprzed zmiany dokonanej ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r., w związku z

art. 3 tej ustawy, orzekł jak w sentencji.