V CK 82/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CK 82/05

POSTANOWIENIE

Dnia 10 listopada 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący)

SSN Bronisław Czech (sprawozdawca)

SSN Barbara Myszka

w sprawie z wniosku E. P.

przy uczestnictwie Syndyka masy upadłości "A.(...)" Spółki z o.o w Ż. i Banku (...) S.A

w W. - Oddziału w B. o wpis, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie

Cywilnej w dniu 10 listopada 2005 r., kasacji wnioskodawcy od postanowienia Sądu

Okręgowego w B. z dnia 17 listopada 2004 r., sygn. akt II Ca (...),

1. zmienia

zaskarżone

postanowienie

w

ten

sposób,

że

oddala

apelację uczestnika postępowania – Syndyka masy upadłości "A.(...)" Spółki z

o. o w Ż.;

2. zasądza od tego uczestnika na rzecz wnioskodawcy kwotę 11.180

zł (jedenaście tysięcy sto osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wpisem, objętym zawiadomieniem z dnia 18 maja 2004 r. w sprawie Dz. Kw.

(...), Sąd Rejonowy w Ż. dokonał wpisu w Dziale IV Kw (...) zmiany wierzyciela

hipoteki zwykłej w kwocie 400.000 zł i hipoteki zwykłej w kwocie 300.000 zł w ten

sposób, że w miejsce wierzyciela Banku (...) S.A. Oddział w B. wpisał wnioskodawcę

E. P.

Podstawą wpisu była ugoda zawarta z notarialnie poświadczonymi podpisami

w dniu 10 maja 2004 r. pomiędzy Bankiem (…) S.A. a wnioskodawcą, mocą której

bank przelał na wnioskodawcę wierzytelności zabezpieczone powyższymi hipotekami

zwykłymi.

Na skutek apelacji uczestnika postępowania - Syndyka Masy Upadłości

„A.(...)" Sp. z o.o. w upadłości w Ż., Sąd Okręgowy w B. postanowieniem

zaskarżonym kasacją: 1. zmienił zaskarżony wpis i wniosek oddalił; 2. zarządził

wykreślenie z Kw (...) Sądu Rejonowego w Ż. wpis objęty zaskarżonym

zawiadomieniem; 3. zasądził od wnioskodawcy na rzecz uczestnika Syndyka Masy

Upadłości „A.(...)" Spółka z o.o. w Ż. kwotę 7580 zł tytułem kosztów postępowania

odwoławczego.

Sąd Okręgowy przyjął, że w sprawie ma zastosowanie rozporządzenie

Prezydenta RP z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe (tekst jedn.: Dz.

U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm.: dalej: pr. upadł.) w zw. z art. 536 ustawy z dnia

28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm.).

Art. 27 pr. upadł. przewidywał zakaz uzyskiwania, po ogłoszeniu upadłości dłużnika,

przez wierzycieli przeciwko upadłemu wpisów do ksiąg wieczystych w celu

zabezpieczenia wierzytelności, także tych powstałych przed ogłoszeniem upadłości.

Ratio legis tego uregulowania sprowadzała się do zabezpieczenia przed tym, by

żaden z wierzycieli nie uzyskał poprzez wpis hipoteki, korzystniejszej pozycji

w stosunku do pozostałych wierzycieli w sytuacji, gdy po ogłoszeniu upadłości

dłużnik będzie miał trudności w spłacie zobowiązań (uchwała SN z dnia 27 kwietnia

1994 r., III CZP 56/94. „Glosa” 1995/8/9). Sąd Okręgowy powołał się również na

postanowienie SN z dnia 20 listopada 1997 r., III CKU 74/97 („Prokuratura i Prawo"

1998/3/30) w którym wyrażony został pogląd, że po ogłoszeniu upadłości żaden

wierzyciel nie może uzyskać przeciwko upadłemu wpisu do księgi wieczystej celem

zabezpieczenia wierzytelności. Zdaniem Sądu Okręgowego z art. 27 pr. upadł.

wynika, że zakaz wpisów dotyczył każdego wierzyciela, a nie tylko każdej

wierzytelności., odnosi się to także do nowych wierzycieli, którzy nabyli wierzytelność

w drodze przelewu już po ogłoszeniu upadłości dłużnika.

Wnioskodawca w kasacji zarzucił naruszenie art. 27 pr. upadł przez jego

błędną wykładnię oraz art. 509 § 2 i art. 518 § 1 pkt 1 k.c. w zw. z art. 79 ustawy

z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, przez ich niezastosowanie.

Przytaczając tę podstawę kasacji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego

postanowienia przez oddalenie apelacji uczestnika postępowania, ewentualnie

o uchylenie tego postanowienia i przekazanie sprawy Sadowi Okręgowemu w B. do

ponownego

rozpoznania

i

zasądzenie

na

rzecz

wnioskodawcy

kosztów

postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia art. 27 pr. upadł. jest zasadny. Z przepisu tego wynika

zakaz uzyskania przez każdego wierzyciela wpisu do księgi wieczystej hipoteki

przeciw upadłemu dłużnikowi po ogłoszeniu upadłości. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego utrwalony jest pogląd, że po ogłoszeniu upadłości dłużnika nie jest

dopuszczalne wpisanie hipoteki przymusowej na nieruchomości dłużnika stanowiącej

jego własność, chociażby wniosek o wpis został złożony przed tym ogłoszeniem (por.

m.in. uchwałę SN z dnia 18 lutego 1994 r., III CZP 4/94, OSNC 1994, nr 9, poz. 170).

W odniesieniu do hipoteki umownej takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy

w postanowieniu z dnia 22 stycznia 2002 r., IV CKN 1805/00 (niepubl.). Za

dopuszczalne uznano jedynie uzyskanie po ogłoszeniu upadłości wpisu hipoteki

ustawowej (por. jw. uchwałę z dnia 27 kwietnia 1994 r., III CZP 4/94).

W uzasadnieniu uchwały III CZP 4/94 wyjaśnione zostało, że funkcja jurydyczna

art. 27 pr. upadł. polegała na zamrożeniu reszty majątku upadłego. Nie może jednak

budzić wątpliwości, że realizacja tej funkcji następuje w interesie wierzycieli, poprzez

zapobieżenie dokonaniu wpisu hipoteki na składniku majątku upadłego po

ogłoszeniu jego upadłości. Zakaz określony w omawianym przepisie dotyczy zatem

wpisu nowo powstałej hipoteki i nie odnosi się do modyfikacji istniejącego już wpisu,

dokonanego przed ogłoszeniem upadłości dłużnika. W postanowieniu z dnia 19

lutego 2003 r., V CK 80/02 (OSNC 2004, nr 5, poz. 77) Sąd Najwyższy uznał za

dopuszczalną zmianę hipoteki kaucyjnej na hipotekę przymusową zwykłą po

ogłoszeniu upadłości. Z kolei, w analogicznym jak w sprawie niniejszej stanie

faktycznym, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że dopuszczalna jest po ogłoszeniu upadłości

modyfikacja istniejącego przed tym zdarzeniem wpisu hipoteki przez nowy wpis

osoby wierzyciela (por. niepubl. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21

października 2004 r., V CK 197/04, oraz z dnia 27 stycznia 2005 r., V CK 202/04).

Pogląd ten należy podzielić, bowiem w takiej sytuacji zmiana istniejącego wpisu nie

prowadzi do nowego obciążenia majątku dłużnika. Obciążenie wynikające z wpisu

ograniczonego prawa rzeczowego istniało już przed ogłoszeniem upadłości dłużnika,

a zmiana wierzyciela po tym zdarzeniu w żaden sposób nie zagraża interesom

wierzycieli upadłego dłużnika, a właśnie ochronie tych interesów służy zakaz objęty

art. 27 pr. upadł. (por. postanowienie SN z dnia 4 listopada 2004 r., V CK 200/04,

niepubl.).

Z powyższego wynika, że skoro wnioskodawca nabył przedmiotową

wierzytelność, to ze strony art. 27 pr.upadł. nie było przeszkód do jej wpisania,

a uzasadniały ten wpis przepisy art. 509 § 2 i art. 518 § 1 pkt 1 k.c. w zw. z art. 79

ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.

Dlatego Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia (art. 39313 k.p.c.

oraz art. 520 § 2 k.p.c. w zw. z 13 § 2, art. 393 19 i 391 k.p.c. i art. 3 ustawy z dnia 22

grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy –

Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98).