V CK 710/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CK 710/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 czerwca 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący)

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

w sprawie z powództwa E. K.

przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń i Reasekuracji "P.(...)" Spółce Akcyjnej w W.

o rentę wyrównawczą, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 8 czerwca

2005 r., kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 19 maja 2004 r., sygn. akt

I ACa (…),

uchyla zaskarżony wyrok w pkt 1 w części uwzględniającej apelację tj. obniżającej

rentę wyrównawczą do kwoty 333,50 zł i w tej części przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w G. Ośrodek Zamiejscowy w R. zasądził od pozwanego

Towarzystwa Ubezpieczeń Reasekuracji „P.(...)" S.A. na rzecz powoda E. K. rentę

wyrównawczą po 3182,32 zł miesięcznie począwszy od dnia 28 stycznia 2000 r.

Sąd ustalił, że powód w dniu 17 sierpnia 1998 r. w drodze do pracy uległ

wypadkowi komunikacyjnemu, doznając obrażeń, które spowodowały u niego 23%

trwałego uszczerbku na zdrowiu. W takim samym procencie powód utracił możliwości

wykonywania pracy. Przebyte złamanie kręgów lędźwiowych nie rokuje poprawy stanu

zdrowia powoda, który w miarę upływu lat może ulec pogorszeniu. Powód jest zdolny do

wykonywania lekkich prac fizycznych nie wymagających długotrwałego chodzenia,

stania i siedzenia.

Powód w 1992 r. został zaliczony do III grupy inwalidzkiej w związku ze

schorzeniem słuchu, od grudnia 1992 r. otrzymywał z tego tytułu rentę inwalidzką.

Pracował jednak nadal w Przedsiębiorstwie Remontowo - Budowlanym w R. do maja

1996 r. W okresie od czerwca 1996 r. do sierpnia 1998 r. podejmował zatrudnienie u

różnych pracodawców, wykonując pracę na terenie Niemiec. Powód bowiem posiada

obywatelstwo polskie i niemieckie. Od czerwca do października 1996 r. pracował w

firmie D.(…), gdzie zarabiał 10 DM za godzinę pracy. Na przełomie 1997 i 1998 r.

pracował przez 6 miesięcy w firmie budowlanej w M., w której zarabiał od 1270 do 1500

DM miesięcznie. Od marca 1998 r. pracował w firmie w L., a od 26 czerwca 1998 r. do

31 sierpnia 1998 r. w firmie A. i W. M. W czerwcu przepracował 6 dni, zarobił 77,9 zł, w

lipcu za 31 dni pracy otrzymał wynagrodzenie w kwocie 5.712 zł, w sierpniu, za 14 dni,

wynagrodzenie jego wyniosło 569,74 zł Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 19.maja 2004 r.

zmienił wyrok Sądu Okręgowego między innymi w ten sposób, że zasądzoną na rzecz

powoda rentę obniżył do kwoty 333,50 zł.

Sąd zwrócił uwagę na dorywczy charakter pracy powoda w Niemczech i ustalił

utracone przez powoda dochody na kwotę 1.449,84 zł miesięcznie. Powód w ciągu 28

miesięcy pracował przez okres 13 miesięcy; średnio w roku powód pracował przez 6

miesięcy.

Kasacja powoda - oparta na obu postawach z art. 3931 k.p.c. - zawiera zarzut

naruszenia art. 382 w zw. z art. 232 k.p.c. oraz art. 252 k.p.c., a także art. 444 § 2 k.p.c.,

i zmierza do zmiany zaskarżonego wyroku przez oddalenie apelacji, bądź uchylenia

tego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Apelacyjny wyraził pogląd, który legł u podłoża zaskarżonego wyroku, że

pozwane Towarzystwo zgodnie z art. 444 § 2 k.c. zobowiązane jest płacić na rzecz

powoda rentę wyrównawczą określoną w wysokości utraty jego zdolności do pracy, a

więc 23 % od kwoty utraconego dochodu, czyli od kwoty 1449,84 zł miesięcznie.

Istota kasacji sprowadza się zatem do odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób

powinno nastąpić ustalenie wysokości renty odszkodowawczej (art. 442 § 2 k.c.) w

wypadku utraty przez poszkodowanego jedynie częściowej zdolności do pracy

zarobkowej.

Przy określeniu częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej rozróżnia się

dość powszechnie między szkodą „abstrakcyjną" i „konkretną". Pierwsza oznacza

pewną procentową niezdolność do pracy, wynikającą z orzeczenia lekarskiego.

Według utrwalonego stanowiska Sądu Najwyższego pojęcie to jest mało

przydatne w dziedzinie prawa cywilnego. Renta z art. 442 § 2 k.c. stanowi bowiem formę

odszkodowania, a to przysługuje o tyle, o ile wystąpiła szkoda. Decydujące znaczenie

ma więc szkoda konkretna, czyli gospodarcze następstwa uszkodzenia ciała (bądź

rozstroju zdrowia). W szczególności trzeba ustalić, czy poszkodowany ma realną

możliwość wykorzystania swej uszczuplonej zdolności do pracy. Znaczny stopień utraty

zdolności do pracy oznacza praktycznie całkowitą niezdolność. Możliwość uzyskania

pracy przy zachowaniu tylko nieznacznej zdolności do niej jest iluzoryczna. W grę

wchodzą bardzo różnorodne okoliczności: kwalifikacje zawodowe poszkodowanego,

sytuacja na rynku pracy itd. Na tej podstawie można ocenić szansę uzyskania zarobków

(w tym lub innym zawodzie).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że jeżeli poszkodowany

zachował częściową zdolność do pracy, podstawą obliczenia odszkodowania powinno

być ustalenie jego faktycznych możliwości. Najpierw należy ustalić zarobki, jakie

poszkodowany przypuszczalnie osiągnąłby, gdyby nie doznał uszkodzenia ciała

(rozstroju zdrowia). Z kolei trzeba to zestawić z zarobkami, jakie w czasie objętym rentą

może osiągnąć. Ustalone jest stanowisko Sądu Najwyższego, że poszkodowany jest

zobowiązany wykorzystać uszczuploną zdolność do pracy zarobkowej. Poszkodowany,

który zachował częściowo zdolność do pracy, nie powinien bowiem liczyć na

odszkodowanie w kwocie, która przez nieuwzględnienie jego możliwości zarobkowych

przekracza wysokość szkody (por. orzeczenia Sądu Najwyższego: z dnia 25 lutego

1959 r. 1 CR 12/59, OSP 1960 z. 1, poz. 10; z dnia 26 października 1960 r. 2 CR

572/60, OSN 1962 z. 1, póz. 22; z dnia 23 lipca 1963 r. l CR 656/62, nie publikowane; z

dnia 16 stycznia 1962 r. 4 CR 369/61, RPEiS 1963 Nr 1, s. 342; z dnia 8 kwietnia 1963

r. 3 CR 435/62, RPEiS 1966 Nr 1, s. 367; z dnia 5 marca 1965 r. 11 PR 50/65, OSNCP

1965 z. 11, s. 195; i wyroki: z dnia 10 marca 1965 r., II PR 44/65; z dnia 12 czerwca

1969 r., l PR 151/69; z dnia 24 czerwca 1969 r., II PR 225/69; z dnia 17 lipca 1975 r., l

CR 370/75 - nie publikowane oraz z dnia 10 kwietnia 1975 r., l PRN 3/75, OSNCP 1976

z. 2, poz. 36). Wynika stąd konieczność dostosowania się poszkodowanego do

zmienionych warunków życiowych (także przyjęcia gorzej opłacanej pracy).

Reasumując, renta z art. 442 § 2 k.c. przysługująca poszkodowanemu, który

zachował częściowo zdolność do pracy, powinna odpowiadać różnicy między

zarobkami, jakie mógłby osiągać, gdyby nie uległ wypadkowi, a wynagrodzeniem, jakie w konkretnych warunkach jest w stanie uzyskać przy wykorzystaniu swej uszczuplonej

zdolności do pracy. Z tym zastrzeżeniem, że poszkodowany nie ma obowiązku podjęcia

się każdej pracy.

Wobec tej utrwalonej linii orzecznictwa, zarzut błędnej wykładni przepisu art. 444

§ 2 k.c. usprawiedliwia podstawę kasacji z art. 3931 pkt 1 k.p.c.

Z tych przyczyn orzeczono, jak w wyroku (art. 39313 k.p.c.).