V CK 532/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CK 532/04

POSTANOWIENIE

Dnia 13 kwietnia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Lech Walentynowicz

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z powództwa Agencji Nieruchomości Rolnych - Oddział Terenowy w W.

przeciwko R. S., G. S., M. S. i U. S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 13 kwietnia 2005 r.,

kasacji strony powodowej od postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 25 maja 2004 r.,

sygn. akt I ACz (…),

oddala kasację.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 25 maja 2004 r. oddalił zażalenie na

postanowienie o odrzuceniu pozwu, podzielając stanowisko Sądu Okręgowego, który

uznał, że zawarty w umowie łączącej strony zapis na sąd polubowny jest skuteczny. Sąd

Apelacyjny podkreślił, że zakres udzielania pełnomocnictw przez Prezesa Agencji

Własności Rolnej Skarbu Państwa w dacie zawarcia umowy zawierającej zapis na sąd

polubowny określony został w § 22 – 24 statutu Agencji. Statut ten nadany został

Agencji rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 16 marca 1992 r. w sprawie

nadania statutu Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, dalej jako „rozporządzenie z

dnia 16 marca 1992 r.” (Dz. U. Nr 24, poz. 104 ze zm.) wydanym na podstawie art. 7

ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami

rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 107, poz. 464 ze

zm.) i są to uregulowania szczególne w stosunku do art. 98 k.c. Według tego statutu

dyrektorzy Oddziałów Terenowych Agencji działają na podstawie pełnomocnictw

ogólnych, a jedynie w sprawach opisanych w § 23 i 24 statutu wymagane jest udzielenie

pełnomocnictwa szczególnego. Wśród takich spraw nie została wymieniona czynność

prawna jaką jest umowa o poddanie sporu pod rozstrzygnięcie sądu polubownego

(zapis na sąd polubowny). Dyrektor Oddziału Terenowego Agencji w W. mógł zatem – w

ramach udzielonego mu pełnomocnictwa ogólnego – zawrzeć umowę przewidującą

zapis na sąd polubowny.

We wniesionej od tego postanowienia kasacji powodowa Agencja podniosła

zarzut naruszenia art. 98 k.c. i § 22-24 w zw. z § 27 statutu Agencji przez błędną ich

wykładnię polegającą na uznaniu, że Dyrektor Oddziału Terenowego Agencji Własności

Rolnej Skarbu Państwa mógł skutecznie na podstawie pełnomocnictwa ogólnego

udzielonego przez Prezesa Agencji dokonać zapisu na sąd polubowny.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Niezależnie od przyjętej kwalifikacji zapisu na sąd polubowny (czynność

materialnoprawna, czynność procesowa, czynność o charakterze mieszanym, umowa

sui generis) w każdym wypadku, w zakresie nie unormowanym w art. 697 i 698 k.p.c.,

do zapisu na sąd polubowny dopuszcza się stosowanie (bezpośrednie ewentualnie

"subsydiarne") przepisów kodeksu cywilnego. Do pełnomocnictwa obejmującego

umocowanie do uczynienia zapisu na sąd polubowny mają więc zastosowanie przepisy

kodeksu cywilnego o przedstawicielstwie (art. 95 -109 k.c.).

W najnowszych wypowiedziach w doktrynie oraz w judykaturze kwestionuje się

prezentowane wcześniej stanowisko, że do udzielenia pełnomocnictwa do uczynienia

zapisu na sąd polubowny nie jest wystarczające pełnomocnictwo ogólne, ale potrzebne

jest pełnomocnictwo szczególne.

Artykuł 98 k.c. – w przeciwieństwie do art. 95 k.z. - nie rozstrzyga, czy czynienie

zapisów na sąd polubowny jest czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu.

Dopiero

uznanie,

że

uczynienie

zapisu

na

sąd

polubowny

jest

czynnością

przekraczającą zakres zwykłego zarządu, uzasadniałoby przyjęcie, że do umocowania

do dokonania tej czynności nie wystarcza pełnomocnictwo ogólne. Ponieważ ustawa nie

wymaga pełnomocnictwa do uczynienia indywidualnie określonego zapisu na sąd

polubowny (pełnomocnictwa szczególnego), wystarczałoby pełnomocnictwo obejmujące

umocowanie do czynienia zapisów na sąd polubowny (pełnomocnictwo rodzajowe).

Dla rozstrzygnięcia o zasadności kasacji nie jest jednakże potrzebne ustalenie,

czy uczynienie zapisu na sąd polubowny - w każdej sytuacji, czy też w konkretnym

przypadku - jest czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu. Kwestia

udzielania pełnomocnictw przez Prezesa Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa

uregulowana jest bowiem odrębnie i w oderwaniu od podziału czynności prawnych na

czynności zwykłego zarządu i czynności przekraczające ten zakres.

Stosownie do art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o

gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych

ustaw (Dz.U. z 1995 r. Nr 57, poz. 299 ze zm.) Agencją Własności Rolnej Skarbu

Państwa kieruje Prezes i reprezentuje ją na zewnątrz. Udzielaniu przez Prezesa Agencji

pełnomocnictw dyrektorom oddziałów terenowych poświęcony jest dział III statutu

Agencji. Statut ten, jako nadany rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 16

marca 1992 r. w sprawie nadania statutu Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (Dz.

U. Nr 24, poz. 104 ze zm.), wydanym na podstawie art. 7 ust. 1 wymienionej wyżej

ustawy, stanowi akt prawa powszechnie obowiązującego (art. 87 ust. 1 Konstytucji RP).

Paragraf 22 statutu stanowi, że prezes Agencji może udzielać dyrektorom oddziałów

terenowych pełnomocnictw ogólnych do dokonywania wszelkich czynności prawnych, z

zastrzeżeniem § 23. Paragraf 23 wymienienia w pięciu punktach czynności prawne,

które wymagają odrębnego pełnomocnictwa. Według § 24 Prezes Agencji może udzielić

odrębnego pełnomocnictwa do dokonywania poszczególnych czynności prawnych

również w sprawach, o których mowa w art. 27 ustawy. Sformułowania użyte w § 23 i 24

statutu oznaczają, że przepisy te wymieniają czynności, do dokonywania których nie jest

wystarczające pełnomocnictwo ogólne, ale wymagane jest "odrębne pełnomocnictwo do

dokonywania

poszczególnych

czynności

prawnych",

a

zatem

pełnomocnictwo

szczególne. Czynności prawne wymienione w tych postanowieniach statutu oznaczone

zostały według ich rodzaju i nie ma wśród nich czynności polegającej na czynieniu

zapisów na sąd polubowny. Należy zauważyć że są to czynności wykonywane w

ramach ustawowych zadań Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, wyróżnione ze

względu na wartość ich przedmiotu i ich znaczenie gospodarcze. Do czynności tych nie

zostały zaliczone niektóre czynności tradycyjnie uznawane za czynności przekraczające

zakres zwykłego zarządu jak np. sprzedaż nieruchomości, jeżeli jej powierzchnia nie

przekracza 50 ha (§ 23 pkt 1), czy wydzierżawienie nieruchomości, jeżeli jej

powierzchnia nie przekracza 500 ha (§ 23 pkt 3).

Zakres regulacji dotyczącej udzielania pełnomocnictw przez Prezesa Agencji

Własności Rolnej Skarbu Państwa zawartej w § 22-24 statutu Agencji odpowiada

zakresowi regulacji objętej art. 98 k.c. Jednakże treść tej regulacji wskazuje, że jest to

uregulowanie inne. Jako zawarte w przepisach szczególnych w stosunku do przepisu

art. 98 k.c., wyłącza jego zastosowanie. Zresztą wynika to z § 27 statutu, który stanowi,

że w sprawach nie uregulowanych statutem do udzielania pełnomocnictw mają

zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego o przedstawicielstwie. W zakresie regulacji

objętej § 22-24 statutu nie ma więc zastosowania art. 98 k.c. Pogląd taki wyrażony w

wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 2002 r., II CKN 1143/00 (LEX nr 53286)

należy podzielić. Wbrew stwierdzeniom przedstawionym w kasacji stanowisko to nie

pozostaje w sprzeczności z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2002 r., III CZP

8/02, (OSNC 2002, nr 11, poz. 133), zgodnie z którą pełnomocnictwo ogólne nie jest

wystarczające do sporządzenia zapisu na sąd polubowny. Powołana uchwała podjęta

została w następstwie dokonanej wykładni i analizy przepisów kodeksu cywilnego o

pełnomocnictwie i stanowi odpowiedź na ogólnie przedstawione zagadnienie prawne

„Czy sporządzenie przez pełnomocnika zapisu na sąd polubowny możliwe jest tylko w

razie udzielenia przez mocodawcę pełnomocnictwa szczególnego (art. 98 zdanie drugie

k.c.)”.

Powyższe rozważania prowadzą do konkluzji, według której do umocowania

dyrektora oddziału terenowego Agencji Rolnej Skarbu Państwa przez jej Prezesa do

uczynienia zapisu na sąd polubowny wystarczające jest pełnomocnictwo ogólne. Należy

dodać, że uregulowanie prawne, z którego wynika to stwierdzenie, odpowiada

potrzebom obrotu gospodarczego w którym uczestniczy Agencja Własności Rolnej

Skarbu Państwa i jest zgodne z wypowiedziami wyrażonymi w piśmiennictwie z

powołaniem się na praktykę sądów w niektórych krajach, co do braku potrzeby

udzielania pełnomocnictwa szczególnego do uczynienia zapisu na sąd polubowny w

sytuacji, gdy pełnomocnik legitymuje się pełnomocnictwem ogólnym, obejmującym

dokonanie czynności, w związku z którą spory mogące powstać w przyszłości strony

poddają pod rozstrzygnięcie sądu polubownego.

Z przytoczonych względów należało orzec, jak w sentencji (art. 393 12 k.p.c. w zw.

z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania

cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz. U. 2005 r. Nr 13,

poz. 98).