V CK 5/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CK 5/05

POSTANOWIENIE

Dnia 11 października 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)

SSN Bronisław Czech

w sprawie z wniosku "A.(...)" Spółki Jawnej w K.

o otwarcie postępowania układowego, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w

Izbie Cywilnej w dniu 11 października 2005 r., kasacji wnioskodawcy od postanowienia

Sądu Okręgowego w O. - Sądu Gospodarczego z dnia 16 kwietnia 2004 r., sygn. akt VI

Gz (…),

uchyla

zaskarżone

postanowienie

i

przekazuje

sprawę

do

ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu w O. - Sądowi Gospodarczemu, pozostawiając

temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 4 września 2003 r. Sąd Rejonowy w O. otworzył

postępowanie układowe w stosunku do dłużnika A.(...) Spółka Jawna.

W dniu 21 października 2003 r. ustalona została lista wierzytelności i wyznaczono

termin zgromadzenia wierzycieli na dzień 16 grudnia 2003 r. Podczas zgromadzenia

Sędzia - komisarz odmówił prawa głosu dwóm z wierzycieli, to jest „G.(…)” S.A. w K.

oraz „F.(…)” Spółce z o.o. w K. uznając, że mają powiązania personalne i kapitałowe ze

wspólnikami dłużnika. Po przeprowadzeniu głosowania Sędzia - komisarz stwierdził, że

22 wierzycieli uprawnionych do głosowania oddało swe głosy, z czego 16 wierzycieli,

którzy reprezentowali kapitał o wartości 85 451,54 zł., opowiedziało się za przyjęciem

układu, przy wymaganym kworum kapitałowym w kwocie 830 916,12 zł. (4/5 sumy

wierzytelności) i z tej przyczyny stwierdził, że układ nie został zawarty.

Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2004 r. Sąd Rejonowy w O. umorzył

postępowanie układowe na podstawie art. 60 w związku z art. 58 Prawa o postępowaniu

układowym. Sąd ten ustalił, że jedynymi wspólnikami wierzyciela „F.(…)” Spółka z o.o.

są R. G., posiadający 50 % udziałów w tej spółce oraz Z. N., który również posiada 50 %

udziałów w spółce. Nadto Z. N. i R. G. są również akcjonariuszami wierzyciela „G.(…)”

S.A. z siedzibą w K. i posiadają łącznie 70 % akcji tej spółki. Wierzytelności wyżej

wymienionych wierzycieli stanowią 72,63 % ogólnej kwoty wierzytelności i nie mogą być

uwzględniane przy obliczaniu wymaganej większości kapitałowej.

Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2004 r. Sąd Okręgowy w O. oddalił zażalenie

wnioskodawcy od

powyższego

postanowienia. Podzielając dokonane ustalenia

faktyczne i ocenę prawną dodatkowo wskazał, że wnioskodawcą w niniejszej sprawie

jest spółka jawna, czyli nieposiadająca osobowości prawnej spółka osobowa, która

może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania. Wspólnicy spółki jawnej odpowiadają za

zobowiązania spółki całym swoim majątkiem, bez ograniczeń, solidarnie z pozostałymi

wspólnikami i spółką. Jedynymi wspólnikami wnioskodawcy są R. G. i Z. N., którzy

jednocześnie są jedynymi wspólnikami „F.(…)” Spółki z o.o. i posiadają większościowy

pakiet akcji w spółce „G.(…)” S.A. Zatem gdyby R. G. i Z. N. zostali dopuszczeni do

głosowania nad układem, to zdecydowaliby o losie układu, który został otwarty przez

Sąd z ich wyłącznej inicjatywy. W ocenie Sądu Okręgowego, doprowadziłoby to do

obejścia art. 58 Prawa o Postępowaniu układowym. Sąd Okręgowy uznał, że skoro

nawet powinowaci dłużnika w linii bocznej drugiego stopnia nie mogą głosować nad

zawarciem układu, to tym bardziej nad zawarciem układu nie mogą głosować jedyni

wspólnicy oraz posiadający pakiet większościowy akcjonariusze, będący jednocześnie

jedynymi wspólnikami spółki jawnej, będącej wnioskodawcą w przedmiotowej sprawie.

Postanowienie Sądu Okręgowego zaskarżył wnioskodawca kasacją, jako

podstawę kasacyjną wskazując naruszenie prawa materialnego poprzez błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 58 Prawa o postępowaniu układowym

polegające na przyjęciu, iż dwóch wierzycieli „F.(…)” Spółka z o.o. i „G.(…)” S.A. nie

miało prawa udziału w głosowaniu nad układem dłużnika oraz art. 57 tego rozp. poprzez

przyjęcie, że układ nie doszedł do skutku z powodu braku większości kapitałowej.

W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy

temu Sądowi do ponownego rozpoznania lub o uchylenie zaskarżonego postanowienia

Sądu Okręgowego i poprzedzającego go postanowienia Sądu Rejonowego celem

dalszego prowadzenia postępowania układowego dłużnika.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zasadniczą kwestią do rozstrzygnięcia jest wykładnia art. 58 rozporządzenia

Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo o postępowaniu

układowym (Dz. U. Nr 93, poz. 836 ze zm. - dalej "Pr.ukł.") poprzez udzielenie

odpowiedzi, czy wymieniony w tym przepisie katalog podmiotów pozbawionych prawa

udziału w głosowaniu nad propozycjami układowymi jest wyczerpujący, czy też nie ma

takiego charakteru i prawo do udziału nad propozycjami układowymi dłużnika może być

odebrane innym osobom, nie wymienionym w nim.

Jak wynika z treści tego przepisu, od udziału w głosowaniu wyłączeni zostali

wierzyciele pozostający z dłużnikiem w określonych stosunkach i z tej racji mu bliscy.

Chodzi tu o stosunki rodzinne, co dotyczy wierzycieli takich jak małżonek dłużnika, jego

krewny lub powinowaty w linii prostej, krewny lub powinowaty w linii bocznej do drugiego

stopnia włącznie, przysposabiający dłużnika lub przez niego przysposobiony, bądź –

gdy dłużnikiem jest spółka – o powiązania osobiste i kapitałowe pomiędzy spółką a

wierzycielem, którym jest wspólnik tej spółki. Ponadto, ustawa wyłącza od głosowania

innych wierzycieli, jeżeli uczestniczą w zgromadzeniu z tytułu wierzytelności, nabytych

od wymienionych wyżej osób po dniu, w którym dłużnik wniósł do sądu podanie o

otwarcie postępowania układowego.

Już gramatyczna wykładnia art. 58 Pr. Ukł. wskazuje na zamknięty katalog

wierzycieli z mocy ustawy wyłączonych od głosowania nad zawarciem układu. Przepis

nie zawiera bowiem takich zwrotów jak „w szczególności”, „między innymi”, czy

podobnych, które pozwalały uznać, że wyliczenie w nim zawarte jest tylko przykładowe.

Przepis ten ma ponadto charakter wyjątku od ogólnej zasady wyrażonej w art. 50 i nast.

Pr. Ukł., zgodnie z którą w zgromadzeniu, którego przedmiotem jest zatwierdzenie

układu biorą udział wierzyciele. Przepis o charakterze wyjątku nie może być poddawany

wykładni rozszerzającej. Trzeba też zwrócić uwagę na ratio legis tej normy, którą jest

traktowanie wierzytelności osób powiązanych osobiście lub kapitałowo z dłużnikiem jako

wierzytelności wątpliwe, nie mogące z tej przyczyny być uwzględniane przy obliczaniu

większości kapitałowej (por. postanowienie SN z dnia 11 stycznia 2001 r., II CKN

1348/00, OSNC 2001, nr 9, poz. 130). Brak ustawowych podstaw do traktowania jako

wątpliwe wierzytelności osób nie wymienionych w omawianej normie.

Wierzyciele, których od głosowania nad zawarciem układu wyłączono, do

kategorii osób wymienionych w art. 58 Pr. Ukł. nie należą. Dłużnikiem jest spółka,

wyłączeniu podlegają zatem wierzyciele, będący wspólnikami dłużnika, bądź nabywcy

wierzytelności. Ustalono jednak poza wszelką wątpliwość, że wierzycielami nie są

wspólnicy dłużnika, to jest R. G. i Z. N., lecz dwie spółki, w których osoby te mają co

prawda udziały i akcje, ale które bezspornie wspólnikami dłużnika nie są.

Nieuwzględnienie zatem ich wierzytelności w większości osobowej i kapitałowej, o jakiej

mowa w art. 57 Pr. Ukł., nie było uzasadnione. W tej sytuacji brak było podstaw do

umorzenia postępowania wobec niedojścia układu do skutku (art. 59 i 60 Pr. Ukł.),

odmienny zaś pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia nie może być

uznany za trafny.

Wobec powyższego Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 393 13

k.p.c. w związku z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – kodeks

postępowania cywilnego oraz ustawy – prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z

2005 r. Nr 13, poz. 98).