V CK 457/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CK 457/05

POSTANOWIENIE

Dnia 9 lutego 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (przewodniczący)

SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

w sprawie z powództwa J.B.

przeciwko "W." S.A.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 9 lutego 2006 r.,

kasacji powoda od postanowienia Sądu Okręgowego w K.

z dnia 3 lutego 2005 r., sygn. akt [...],

oddala kasację.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z dnia 27 września 2004 r. oddalił

wniosek powoda o podjęcie zawieszonego postępowania i umorzył postępowanie w

sprawie.

Sąd ustalił, że postępowanie w sprawie zostało zwieszone na zgodny

wniosek stron postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2001 r. W ciągu trzech lat od

wydania tego orzeczenia żadna ze stron nie wniosła o podjęcia zawieszonego

postępowania. Powód złożył wniosek w tej sprawie dopiero dnia 16 września 2004

r.

Sąd, podkreślając, że spóźniony wniosek powoda jest bezskuteczny,

umorzył postępowanie na podstawie art. 182 § 1 k.p.c.

Sąd Okręgowy zaskarżonym postanowieniem oddalił zażalenie powoda,

podzielając ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu pierwszej instancji.

Sąd odwoławczy podkreślił, odwołując się do judykatury Sądu Najwyższego,

że postępowanie zawieszone na zgodny wniosek stron i z przyczyn wskazanych

w art. 177 § 1 pkt 5 i 6 k.p.c. umarza się nie badając, czy przyczyny zawieszenia

były słuszne. Dlatego zarzut skarżącego, że rzeczywista przyczyna zawieszenia

postępowania była inna niż wskazana w postanowieniu z dnia 31 sierpnia 2001 r.

należało uznać za bezskuteczny.

W kasacji, opartej tylko na drugiej podstawie z art. 393 1 k.p.c., pełnomocnik

powoda zarzucił naruszenie art. 182 § 1 w zw. z art. 178 k.p.c. przez jego

zastosowanie oraz art. 180 § 1 pkt 4 w zw. z art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. przez jego

niezastosowanie. Powołując się na tę podstawę kasacyjną, wniósł o uchylenie

zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do

ponownego rozpoznania bądź o uchylenie orzeczeń Sądów obu instancji

i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

O umorzeniu zawieszonego postępowania na podstawie art. 182 § 1 k.p.c.

decydują

wskazane

w

tym

przepisie

przyczyny

zawieszenia.

Judykatura

przyjmowała, że podstawę tej decyzji stanowią rzeczywiste przyczyny zawieszenia,

a nie wskazane w postanowieniu o zawieszeniu. Sąd Najwyższy wyraził taki pogląd

np. w postanowieniu z dnia 14 września 1977 r., III CRN 194/74 (OSPiKA 1978, nr

4, poz. 80) i w postanowieniu z dnia 15 kwietnia 1983 r. IV PRN 4/83 (OSNC 1983,

nr 10, poz. 167) oraz w uchwale z dnia 25 lutego 1985 r., III CZP 86/84 (OSNC

1985, nr 11, poz. 168). To stanowisko zostało jednak zakwestionowane w nowszej

judykaturze. Obecnie przyjmuje się, że sąd, umarzając postępowanie zawieszone

na zgodny wniosek stron i z przyczyn wskazanych w art. 177 § 1 pkt 5 i 6 k.p.c., nie

bada, czy przyczyna wskazana w postanowieniu o zawieszeniu postępowania

rzeczywiście istniała. Ten kierunek orzecznictwa, zapoczątkowany postanowieniem

Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 1998 r., II CKN 713/98 (OSP 1999, nr 10,

poz. 176), jest kontynuowany. Sąd Najwyższy opowiedział się za nim, mimo

podzielonych

głosów

w

piśmiennictwie,

w

kolejnych

orzeczeniach

np.

w postanowieniu z dnia z dnia 7 lutego 2003 r., III CK 276/02 i w postanowieniu

z dnia 18 czerwca 2004 r., II CK 383/03.

Sąd

Najwyższy,

przedstawiając

w

tych

postanowieniach

odmienne

stanowisko od wyrażonego we wcześniejszym orzecznictwie, podkreślił zawarty

w art. 182 § 1 k.p.c. zamknięty katalog przyczyn umorzenia i określone w nim

zasady umorzenia. Użyte w przytoczonym przepisie słowo „umarza” oznacza, że

sąd musi wydać postanowienie o umorzeniu zawieszonego postępowania, jeżeli

została spełniona wskazana w nim przesłanka (nie zgłoszenie wniosku o podjęcie

postępowania w ciągu trzech lat od daty postanowienia o zawieszeniu). Jeżeli

zatem w prawomocnym postanowieniu o zawieszeniu postępowania została

wskazana przyczyna zwieszenia, to nie ma podstaw do weryfikowania jej na etapie

umarzania zawieszonego postępowania. Taki obowiązek nie wynika ani z art. 182 §

2 k.p.c., ani z innych przepisów. Zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. prawomocne

postanowienie wiąże natomiast m. in. sąd, który je wydał, jak również inne sądy.

W tej sytuacji kontrola przyczyny zawieszenia postępowania i oświadczeń stron na

etapie

orzekania

w

przedmiocie

umorzenia

zawieszonego

postępowania

oznaczałaby w istocie kontrolę prawidłowości prawomocnego postanowienia.

W konsekwencji należy przyjąć, że prawomocne postanowienie o zawieszeniu

postępowania – zawierające przyczynę zawieszenia – ma prejudycjalny charakter

dla umorzenia postępowania.

Nieuzasadnione są obawy związane ze stwierdzanymi w praktyce sądowej

nieprawidłowościami

stosowania

przepisów

o

zawieszeniu

postępowania

i umarzaniu postępowania sądowego. Zasadność zawieszenia postępowania

podlega bowiem kontroli instancyjnej w drodze zażalenia (art. 394 § 1 pkt 6 k.p.c.).

Strona ma też stosunkowo długi okres do wystąpienia z wnioskiem o podjęcie

zawieszonego postępowania.

Nie bez znaczenia jest także to, że przewidziane w art. 182 § 1 k.p.c.

umorzenie zawieszonego postępowania powinno przeciwdziałać bezczynności

stron w sytuacji, w której ich aktywność mogłaby usunąć przyczynę zawieszenia.

Jest to istotne rozwiązanie z punktu widzenia sprawności postępowania i wykładnia

przepisów nie powinna osłabiać jego znaczenia.

Sąd

Najwyższy,

oceniając

krytycznie

dotychczasowe

orzecznictwo,

podkreślił również, że przeciwko jego kontynuacji przemawiają zmiany kodeksu

postępowania cywilnego, zapoczątkowane ustawą z dnia 1 marca 1996 r. (Dz. U.

Nr

43,

poz.

189),

polegające

na

wzmocnieniu

zasady

dyspozycyjności

w postępowaniu sądowym. Obecnie „gospodarzem procesu” są w zasadzie strony

i one ponoszą ryzyko zaniechania czynności chroniących przed niekorzystnymi

skutkami procesowymi (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1998 r.,

II CKN 656/97, OSNC 1998, nr 12. poz. 208). Również zasada prawdy materialnej

nie jest obecnie bezwzględnie obowiązującą regułą w postępowaniu sądowym (por.

uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2004 r., III CZP 115/03, OSNC 2005

nr 5, poz. 77).

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym kasację podziela kierunek

orzecznictwa przyjęty w przytoczonej nowszej judykaturze. To oznacza, że zarzuty

naruszenia wskazanych w kasacji przepisów postępowania, odwołujące się do

wcześniejszego orzecznictwa Sądu Najwyższego, są nieuzasadnione. Nie można

bowiem podzielić zapatrywania skarżącego, że sąd, orzekając w przedmiocie

umorzenia postępowania na podstawie art. 182 § 1 k.p.c., nie jest związany –

wskazaną w prawomocnym postanowieniu o zawieszeniu postępowania –

przyczyną zawieszenia w postaci zgodnego wniosku stron (art. 178 k.p.c.).

Z przestawionych powodów Sąd Najwyższy – na podstawie art. 39312 w zw.

z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz. U. z 2005 r., Nr 13, poz. 98) – orzekł,

jak w sentencji postanowienia.