V CK 355/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CK 355/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 stycznia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marian Kocon (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

SSN Barbara Myszka

w sprawie z powództwa J. J., W. T. i R. L.

przeciwko Gminie R.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 19 stycznia 2005 r.,

kasacji powodów od wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia 25 lutego 2004 r., sygn. akt

III Ca (…),

oddala kasację i zasądza od powodów na rzecz strony pozwanej kwotę 1200 zł

(jeden tysiąc dwieście) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 25 lutego 2004 r. Sąd Okręgowy w G. oddalił

apelację powodów od wyroku Sądu Rejonowego w W. z dnia 23 września 2003 r.

oddalającego powództwo współwłaścicieli zabudowanej nieruchomości przeciwko

Gminie R. o zasądzenie kwoty 14 207.97 zł. odszkodowania z art. 18 ust. 4 ustawy z

dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o

zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr 71, poz. 733 ze zm.) za niedostarczenie lokali

socjalnych uprawnionym do tego osobom eksmitowanym.

Sądy ustaliły, iż pozwana Gmina, mimo wezwań, nie dostarczyła lokali socjalnych

byłym lokatorom zamieszkującym w nieruchomości powodów, eksmitowanym na mocy

wyroków sądowych, w których orzeczono ich prawo do lokali socjalnych i wstrzymano

wykonanie eksmisji do czasu zaoferowania lokali przez Gminę. Byli lokatorzy nadal

zamieszkują w tych samych lokalach i nie płacą odszkodowania za korzystanie z nich ,

jak również nie uiszczają opłat za dostawy tzw. mediów (opłaty za energię elektryczną,

wodę ciepłą i zimną, centralne ogrzewanie itp.), które ponoszą powodowie jako

właściciele. W miejscowości, w której położone są przedmiotowe lokale, tzw. czynsz

wolnorynkowy jest tej samej wysokości, co czynsz i odszkodowanie, do płacenia którego

zobowiązani są eksmitowani byli lokatorzy, którym przysługuje prawo do lokali

socjalnych.

W oparciu o powyższe ustalenia Sądy obu instancji uznały, że w ustalonym stanie

faktycznym nie zachodzą podstawy z art. 18 ust. 4 uopl do zasądzenia odszkodowania

od pozwanej Gminy, które ustawodawca ograniczył do różnicy pomiędzy tzw. czynszem

wolnorynkowym a tym, który zobowiązani są płacić byli lokatorzy uprawnieni do lokalu

socjalnego. Skoro w rozpoznawanej sprawie różnica taka nie występuje, brak podstaw

do zasądzenia odszkodowania z art. 18 ust. 4 uopl., które, wbrew stanowisku powodów,

nie obejmuje także należności za tzw. media.

W kasacji od powyższego wyroku, opartej na pierwszej podstawie wskazanej w

art. 3931 k.p.c., powodowie zarzucili naruszenie art. 64 Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej i art. 18 ust. 4 uopl. przez ich błędną wykładnię oraz art. 361 § 2 k.c. przez jego

niezastosowanie a w konsekwencji bezpodstawne przyjęcie, że odszkodowanie należne

od gminy na podstawie art. 18 ust. 4 uopl. nie obejmuje całej szkody poniesionej przez

właściciela, wynikającej z nie uiszczania przez byłego lokatora żadnego odszkodowania

za zajmowanie lokalu ani opłat za dostawy tzw. mediów. Wnosili o zmianę

zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa, ewentualnie uchylenie orzeczenia i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu w obu przypadkach

wniosku o zasądzenie kosztów procesu za wszystkie instancje.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Powołany w kasacji art. 64 Konstytucji RP, gwarantujący każdemu prawo do

własności, równej ochrony tego prawa i dopuszczający możliwość ograniczenia prawa

własności tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza to istoty tego

prawa, nie odnosi się ani wprost ani pośrednio do kwestii odszkodowania, o którym

mowa w art. 18 ust. 4 uopl za nie wywiązanie się organu administracji publicznej z

ustawowego obowiązku dostarczenia lokalu socjalnego, czego podstawę konstytucyjną

stanowi, nie powołany w kasacji, art. 77 Konstytucji. Z tych przyczyn zarzut naruszenia

art. 64 Konstytucji musi być uznany za pozbawiony podstaw, natomiast wobec nie

wskazania w kasacji właściwych przepisów Konstytucji, rozważania jej autorów o

pozbawieniu właścicieli odszkodowania i stosownych środków nacisku na gminy, w celu

wymuszenia realizacji ich ustawowego obowiązku, muszą pozostać poza oceną Sądu

Najwyższego, związanego podstawami kasacji.

Przepisy art. 18 uopl. regulują odszkodowanie należne właścicielowi za

zajmowanie lokalu przez osoby nie posiadające tytułu prawnego. Określają szczegółowo

zarówno rodzaj, zasady i wysokość odszkodowania należnego od takich osób, jak i

rodzaj, zasady i wysokość odszkodowania należnego od gminy za nie dostarczenie

lokalu socjalnego osobie uprawnionej do niego z mocy wyroku sądowego. Przepisy te,

stosowane łącznie, mają między innymi na celu wynagrodzenie właścicielowi szkody

jaką poniósł dlatego, że nie można było wykonać eksmisji chronionego prawem byłego

lokatora.

Stosownie do art. 18 ust. 2 uopl. osoby, którym nie przysługuje prawo do lokalu

socjalnego, mają obowiązek płacenia miesięcznie odszkodowania w wysokości czynszu,

jaki właściciel mógłby otrzymać z tytułu najmu, co oznacza odszkodowanie w wysokości

tzw. czynszu wolnorynkowego. Jeśli to odszkodowanie nie pokrywa strat poniesionych

przez właściciela, może on żądać od lokatora odszkodowania uzupełniającego.

Natomiast zgodnie z ust. 3 osoby uprawnione do lokalu socjalnego, jeśli sąd orzekł o

wstrzymaniu wykonania opróżnienia lokalu do czasu dostarczenia im takiego lokalu,

obowiązane są do płacenia odszkodowania w wysokości czynszu, jaki byłyby

obowiązane opłacać, gdyby stosunek najmu nie wygasł, co oznacza odszkodowanie w

wysokości tzw. czynszu regulowanego. Zobowiązania te dotyczą byłych lokatorów, od

których właściciel może dochodzić odszkodowania określonego w omawianych

przepisach.

Niezależnie od tego, czy i jak obowiązki te realizują byli lokatorzy, właściciel może

także dochodzić odszkodowania od gminy, którego podstawy i zakres określa ust. 4

omawianego przepisu. Odszkodowanie to należy się za nie dostarczenie przez gminę

lokalu socjalnego osobie do tego uprawnionej z mocy wyroku sądowego. Należy się

zatem za własne zaniedbania gminy, polegające na niedostarczeniu lokalu socjalnego,

nie zaś za to, że byli lokatorzy nie płacą odszkodowania obciążającego ich zgodnie z

art. 18 ust. 2 i 3.

Wysokość odszkodowania należnego od gminy została przez ustawodawcę także

ściśle określona. Odpowiada ono różnicy między odszkodowaniem określonym w ust. 2,

a więc odszkodowaniem w wysokości czynszu wolnorynkowego a odszkodowaniem

płaconym przez byłego lokatora, co oznacza odszkodowanie należne na zasadach

określonych w ust. 3, a więc odszkodowanie w wysokości czynszu regulowanego. Jak

wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 16 kwietnia 2003 r. III CZP 22/03 (OSNC

2004/2/19), wysokość odszkodowania przysługującego właścicielowi lokalu od gminy na

podstawie art. 18 ust. 4 uopl. stanowi różnica między odszkodowaniem, jakie mógłby on

otrzymać na podstawie art. 18 ust. 2, a należnym od byłego lokatora uprawnionego do

lokalu socjalnego. Jak bowiem stwierdzono wyżej, odszkodowanie należne od gminy

jest odszkodowaniem za jej zaniedbania a nie za zaniedbania byłego lokatora i nie

uchyla ani nie ogranicza jego obowiązku odszkodowawczego, jak również go nie

zastępuje. Dla powstania obowiązku odszkodowawczego gminy i jego wysokości nie ma

zatem znaczenia, czy i w jakim zakresie realizuje swój obowiązek odszkodowawczy były

lokator. Wysokość odszkodowania należnego od gminy wyznacza jedynie różnica

między tym czynszem, który właściciel mógłby otrzymać, gdyby gmina spełniła swój

obowiązek i dostarczyła lokal socjalny, co umożliwiłoby właścicielowi wynajęcie jego

lokalu za czynsz wolnorynkowy, a tym odszkodowaniem, do płacenia którego

zobowiązuje byłego lokatora ust. 3 omawianego przepisu.

To, że powyższa wykładnia art. 18 ust. 4 jest zgodna z jego znaczeniem i intencją

ustawodawcy, potwierdziła nowelizacja przepisu dokonana przez art. 1 pkt. 14 ustawy z

dnia 17 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym

zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U.

Nr 281, poz. 2783). Określiła ona jednoznacznie, iż odszkodowanie należne od gminy

stanowi

różnicę

między

odszkodowaniem

określonym

w

ust.

przepisu

a

odszkodowaniem, do płacenia którego jest obowiązany były lokator.

Omawiany przepis art. 18 ust. 4 uopl. reguluje w szczególny sposób

odszkodowanie należne od gminy i stanowi lex specialis w stosunku do zasad

wynagradzania szkody określonych w art. 361 § 2 k.c., który nie ma wobec tego

zastosowania do odszkodowania wskazanego w art. 18 ust. 4 uopl. Należne od gminy

odszkodowanie jest bowiem tylko odszkodowaniem za stratę jaką poniósł właściciel nie

mogąc wynająć lokalu innej osobie, która opłacałaby czynsz wolnorynkowy i stanowi

różnicę między tym czynszem a czynszem regulowanym, który obowiązany jest płacić

były lokator. Jeśli w określonej miejscowości czynsz wolnorynkowy jest taki sam, jak

czynsz regulowany, różnica ta nie występuje i odszkodowanie z art. 18 ust. 4 nie

przysługuje, nie ma bowiem szkody wynikającej z niedostarczenia przez gminę lokalu

socjalnego osobie chronionej, skoro niezależnie od tego kto zajmowałby lokal

właściciela, czynsz za ten lokal byłby taki sam.

Odszkodowanie należne od gminy nie obejmuje także kwot, które właściciel

uiszcza za doprowadzenie do lokalu tzw. mediów, a które obowiązany jest mu zwracać

były lokator, zgodnie z art. 18 ust. 2 i 3 uopl. Kwoty te właściciel musiałby uiszczać

niezależnie od tego, czy lokal zajmuje były lokator uprawniony do płacenia czynszu

regulowanego,

czy

zajmowałby

lokator

zobowiązany

do

płacenia

czynszu

wolnorynkowego. Konieczność ich ponoszenia przez właściciela ani ich wysokość nie są

zatem zależne od dostarczenia lub niedostarczenia przez gminę lokalu socjalnego,

podobnie jak fakt, że były lokator uprawniony do lokalu socjalnego nie zwraca ich

właścicielowi. Te straty właściciela nie pozostają zatem w normalnym związku

przyczynowym z nie dostarczeniem przez gminę lokalu socjalnego, a tylko za to

odpowiada ona na podstawie art. 18 ust. 4 uopl., nie zaś za straty, jakie ponosi

właściciel dlatego, że były lokator nie płaci obciążającego go odszkodowania, w tym

należności za doprowadzenie do lokalu tzw. mediów.

Z tych wszystkich względów zarzuty kasacji naruszenia wskazanych w niej

przepisów należy uznać za nieuzasadnione, co prowadzi do oddalenia kasacji na

podstawie art. 39312 k.p.c. i uwzględnienia wniosku strony pozwanej o zasądzenie na jej

rzecz

kosztów

postępowania

kasacyjnego,

obejmujących

koszty

udziału

pełnomocnika w rozprawie kasacyjnej (art. 98 w zw. z art. 108 § 1 i art. 393 19 k.p.c.).

jej