V CK 342/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CK 342/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 listopada 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Marian Kocon

w sprawie z powództwa K. P.

przeciwko "P.(...)" S.A. PZZ B., ZPZ S., PZZ B. w W. o złożenie oświadczenia woli w

wyniku czynu nieuczciwej konkurencji oraz o zadośćuczynienie za wyrządzoną krzywdę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 16 listopada 2005 r., kasacji

powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 28 października 2004 r., sygn. akt I ACa

(...),

1.) oddala kasację;

2.) zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 1200, zł (jeden tysiąc dwieście)

tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powód K. P. w pozwie wniesionym przeciwko P. (...) S.A. z siedzibą w W.

domagał się:

1)

zobowiązania pozwanego do złożenia oświadczenia zawierającego ubolewanie i

przeproszenie w związku z wyrażaniem nieprawdziwych opinii mogących

wywołać wątpliwości co do uczciwości kupieckiej powoda;

2)

przesłania tego oświadczenia wskazanym adresatom (odbiorcom produktów

mącznych pozwanego) oraz opublikowania go w prasie na własny koszt;

3)

zakazania działań mających znamiona nieuczciwej konkurencji wymierzonych

przeciwko powodowi;

4)

zasądzenia od pozwanego na wskazane cele społeczne sum pieniężnych w

łącznej wysokości 48.000 zł.

Wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2004 r. Sąd Okręgowy w O. uwzględnił powództwo w

całości.

Sąd ustalił, ż powód prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą „Firma

Handlowo-Usługowa K. P.”, a pozwany jest producentem mąki. Strony łączyła w okresie

od 27 grudnia 2000 r. do 4 kwietnia 2002 r. umowa o świadczenie usług logistycznych i

handlowo-marketingowych, na mocy której powód, za prowizją, prowadził sprzedaż

produkowanej przez pozwanego mąki, mając około 200 stałych odbiorców. W czasie

trwania umowy rozliczenia stron (gotówkowe i bezgotówkowe) były prawidłowe, a

współpraca układała się dobrze. Po rozwiązaniu umowy pozwany poinformował

odbiorców, ze powód nie jest już dystrybutorem mąki oraz że producent będzie ich

obsługiwał bez pośrednictwa. Wypowiedzi przedstawicieli pozwanego mogły sugerować

nieuczciwość profesjonalną powoda i tak ocenili to odbiorcy. Pozwany nie zaniechał

takiego postępowania na żądanie powoda, co spowodowało, że ze współpracy z

powodem zrezygnowało część klientów.

Sąd Okręgowy uznał, że pozwany rozpowszechniał nieprawdziwe wiadomości o

nierzetelności i nieuczciwości powoda wśród jego klientów (odbiorców mąki), czym

działał na jego szkodę, a wskutek utraty części klientów szkoda taka rzeczywiście

powstała. Tym samym postępowanie pozwanego, celowe i zawinione, było czynem

nieuczciwej konkurencji (art. 3 i 14 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu

nieuczciwej konkurencji) uzasadniającym skuteczność żądań powoda opartych na

przepisie art. 18 ustawy.

W następstwie apelacji pozwanego, Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok i

oddalił powództwo.

Sąd Odwoławczy stwierdził, iż Sąd I instancji naruszył zasadę swobodnej oceny

dowodów i w konsekwencji niezasadnie przyjął, że pozwany dopuścił się czynów

nieuczciwej konkurencji. W następstwie własnej oceny materiału dowodowego Sąd

Apelacyjny ustalił, iż umowa stron została rozwiązana z przyczyn ekonomicznych, dla

obniżenia kosztów przedsiębiorstwa, co umożliwiło zaoferowanie odbiorcom niższej

ceny mąki. Było to działanie konkurencyjne, ale dozwolone, zgodne z zasadami

gospodarki rynkowej, korzystne dla konsumentów.

Sąd II instancji ocenił odmiennie zeznania świadków i uznał, że w świetle ich nie

można przypisać pozwanemu nieuczciwego postępowania szkodzącemu powodowi, w

szczególności rozpowszechniania informacji o nieuczciwości i nierzetelności powoda.

Odnotowane zostały tylko pewne nieścisłości w rozliczeniach i zaległości płatnicze po

obu stronach, nie mające większego praktycznego znaczenia. Częściowe zaś

„przejęcie” klientów powoda przez pozwanego nastąpiło nie wskutek postępowania

nierzetelnego, lecz w następstwie zaoferowania im niższej ceny mąki, sprzedawanej

przez producenta bez udziału pośrednika. Nie było to przy tym przejściowe obniżenie

ceny poniżej kosztów przedsiębiorstwa dla „zniszczenia przeciwnika”, lecz efekt

racjonalnego gospodarczo obniżenia kosztów.

Powód w kasacji wniósł o uchylenie wyroku odwoławczego i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania.

Skarżący powołał się na naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 3 ust.

1 i art. 14 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, przez przyjęcie, że działanie

pozwanego nie nosiło cech nieuczciwej konkurencji.

Zarzucił też naruszenie prawa procesowego, a to art. 233 § 1 k.p.c. i art. 328 § 2

k.p.c., przez dokonanie ustaleń sprzecznych z zebranym materiałem dowodowym, z

niepełnym, wybiórczym przedstawieniem motywów zaskarżonego wyroku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wyrok apelacyjny, z uwagi na datę jego wydania, został zaskarżony kasacją i do

jej rozpoznania miarodajne są przepisy procesowe obowiązujące przed dniem 6 lutego

2005 r. (zob. art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie kodeksu postępowania

cywilnego... – Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98). Oznacza to, że dopuszczalne było

powołanie się przez kasatora na uchybienia Sądu odwoławczego odnoszące się do

ustalenia faktów i oceny dowodów. Po nowelizacji, tego rodzaju zarzuty zostały

wyłączone (por. art. 3983 § 3 k.p.c.). Ma to kluczowe znaczenie przy rozpoznaniu

kasacji, w której zdecydowanie na pierwszy plan wysuwają się zarzuty procesowe. Bez

skutecznego zakwestionowania ustaleń dokonanych w postępowaniu apelacyjnym nie

może

być

bowiem

mowy

o

naruszeniu

prawa

materialnego;

subsumcja

prawnomaterialna jest mianowicie zgodna ze zdarzeniami faktycznymi odtworzonymi

samodzielnie przez Sąd II instancji.

W uchwale z dnia 23 marca 1999 r., III CZP 59/98, mającej moc zasady prawnej,

Sąd Najwyższy stwierdził, że sąd II instancji może zmienić ustalenia faktyczne

stanowiące podstawę wydania wyroku sądu I instancji bez przeprowadzenia

postępowania dowodowego uzasadniającego odmienne ustalenia, chyba że szczególne

okoliczności wymagają ponowienia lub uzupełnienia tego postępowania (OSNC 1999, z.

7 – 8, poz. 124). Sąd Apelacyjny był więc kompetentny do samodzielnej oceny materiału

dowodowego na podstawie art. 282 k.p.c.

W systemie apelacyjno-kasacyjnym sąd kasacyjny jest sądem prawa, a nie

sądem faktu, stąd spod jego kognicji umyka w zasadzie problem oceny dowodów, tym

bardziej w sytuacji, gdy ocena dotyczy dowodów osobowych. Taka wykładnia zawsze

była miarodajna, a aktualnie obowiązujący art. 3983 § 3 k.p.c. tylko ją w sposób

kategoryczny potwierdził.

Skoro więc Sąd Apelacyjny dokonał w sposób uprawniony ustalenia stanu

faktycznego na podstawie dowodów osobowych (zeznań świadków) i uzasadnił tę

ocenę, nie można tych ustaleń skutecznie zakwestionować w postępowaniu

kasacyjnym, z powołaniem się na naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. i art. 328 § 2 k.p.c. Tymi

ustaleniami jest związany Sąd Najwyższy na podstawie art. 393 11 § 2 k.p.c.

Należy zauważyć, iż zakres działalności gospodarczej stron nie jest tożsamy;

pozwany jest dużym producentem mąki, a powód – jedynie drobnym pośrednikiem. W

ujęciu przedmiotowym, wątpliwe jest tu pole konkurencji. Czynem nieuczciwej

konkurencji

mogło

być

zatem

jedynie

rozpowszechnianie

przez

pozwanego

nieprawdziwych wiadomości o cechach osobistych powoda (art. 14 u st. 1 i ust. 2 pkt. 1

ustawy). Sąd Apelacyjny miarodajnie ustalił jednak, że pozwany nie pomawiał powoda o

nieuczciwość (nierzetelność) kupiecką i przy takim ustaleniu nie mogą być skuteczne

zarzuty kasacyjne skarżącego. Należało wiec oddalić kasację (art. 393 2 k.p.c.) i orzec o

kosztach postępowania kasacyjnego (art. 98 i 108 § 1 k.p.c.).