V CK 332/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CK 332/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 listopada 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Bronisław Czech

SSN Barbara Myszka

w sprawie z powództwa E. C.

przeciwko (…) Teatrowi P.(…) w W.

o zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 10 listopada 2005 r.,

kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 3 listopada 2004 r.,

sygn. akt II Ca (…),

oddala kasację i zasądza od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 1.200 zł

tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy zasądził od (…) Teatru P.(…) na rzecz powódki kwotę 24.000 zł z

odsetkami ustawowymi tytułem wynagrodzenia za wykonanie dzieła w postaci realizacji

spektaklu teatralnego. W sprawie tej ustalono, że powódka została powołana przez

marszałka Województwa X. na stanowisko dyrektora pozwanego Teatru i funkcję tę

pełniła w okresie od 1.05.2002 r. do 28.01.2003 r. Została m. in. zobowiązana do

przygotowania koncepcji artystycznej Teatru oraz programu działalności. Przedstawiła

przy

tym

projekt

wyreżyserowania

przez

siebie

przedstawienia

„Dziadów”,

inspirowanego dziełem A. Mickiewicza. Projekt ten został zaakceptowany przez aktorów

i Urząd Marszałkowski. W maju 2002 r. powódka rozpoczęła pracę nad realizacją

spektaklu, a próby rozpoczęto 9.09.2002 r. i trwały one do premiery, która odbyła się

28.11.2002 r. Na działalność pozwanego Teatru, w tym realizacji spektaklu „Dziady”

uzyskano dofinansowanie z budżetu Wojewody X. w kwocie 500.000 zł. We wstępnym

kosztorysie spektaklu „Dziady”, sporządzonym w czerwcu 2002 r. wynagrodzenie za

jego reżyserię ustalono na 24.000 zł. Kwota ta została zaakceptowana przez

wicemarszałka Województwa X. Projekt umowy o realizację spektaklu „Dziady” został

sporządzony 18.02.2003 r. i przewidywał on dla powódki wynagrodzenie w kwocie

24.000 zł za reżyserię i choreografię z tym, że wypłata wynagrodzenia miała nastąpić po

przedstawieniu rachunku. Projekt ten został zaakceptowany i podpisany przez p.o.

dyrektora pozwanego Teatru oraz główną księgową. Powódka nie podpisała umowy z

uwagi na zawarte w niej dodatkowe postanowienie, iż warunkiem zrealizowania

przedstawionego rachunku będzie jej rzeczowo-finansowe rozliczenie się z Teatrem.

Powódka domagała się jednak zapłaty za wykonane dzieło, lecz strona pozwana mimo

uznania roszczenia uzależniła wypłatę od podpisania umowy i wystawienia rachunku.

Powódka taki rachunek wystawiła 14.03.2003 r., lecz nie został on zrealizowany.

Sąd Rejonowy uznając roszczenie powódki za uzasadnione stwierdził, iż strony

zawarły umowę o dzieło, które zostało wykonane przez powódkę, a wysokość

wynagrodzenia nie była kwestionowana. Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 3.11.2004 r.

oddalił apelację strony pozwanej, podzielając ocenę prawną ustalonego stanu

faktycznego dokonaną przez Sąd I instancji. Podniósł przy tym, że przy zawieraniu

spornej umowy należało stosować przepisy ustawy z dnia 10.06.1994 r. – o

zamówieniach publicznych, które wymagały zawarcia umowy w formie pisemnej. Ta

forma została zachowana, skoro zgodnie z art. 78 zd. 2 k.c. do zachowania formy

pisemnej

wystarcza

wymiana

dokumentów,

z

których

każdy

obejmuje

treść

oświadczenia woli jednej ze stron i przez nią podpisany. Taki tryb został zachowany w

niniejszej sprawie.

Pozwany Teatr zaskarżył ten wyrok kasacją zarzucając naruszenie art. 78 § 1 zd.

2 k.c., art. 71 w związku z art. 70 i art. 74 ustawy – o zamówieniach publicznych oraz

art. 65 w związku z art. 627 k.c. Nadto zarzucono naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., co

miało istotny wpływ na wynik sprawy. Podnosząc te zarzuty strona pozwana domagała

się zmiany wyroku przez oddalenie powództwa względnie uchylenia wyroku i

przekazania sprawy Sądowi II instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 22.12.2004 r. o zmianie ustawy kodeks

postępowania cywilnego oraz ustawy prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z

2005 r. Nr 13, poz. 98) do rozpoznania kasacji wniesionej od orzeczenia wydanego

przed 6.02.2005 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. Oznacza to, że kasacja

wniesiona w niniejszej sprawie podlega ocenie na podstawie art. 392-39319 k.p.c.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w kasacji w pierwszej kolejności należy

rozważyć zasadność zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Skarżący podnosi, iż przepis

ten został przez Sąd Okręgowy naruszony przez przyjęcie, że podpis złożony przez

powódkę na kosztorysie oraz przez przedstawicieli pozwanego na umowie o dzieło

(niepodpisanej przez powódkę) stanowią zgodne oświadczenie woli stron, czynią

zadość wymaganiom przewidzianym dla zawarcia umowy, zwłaszcza umowy zawieranej

w trybie przepisów o zamówieniach publicznych. Tak sformułowany zarzut naruszenia

art. 233 § 1 k.p.c. jest oczywiście chybiony. Przepis ten wyraża przecież jedną z

podstawowych zasad procesu cywilnego tj. zasadę swobodnej oceny dowodów,

stanowiąc w § 1, że sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego

przekonania,

na

podstawie

wszechstronnego

rozważenia

zebranego

materiału

dowodowego. Naruszenie tego przepisu może więc polegać na tym, iż sąd z

naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów przyjął za wiarygodny określony

dowód lub też odmówił wiarygodności konkretnemu dowodowi. Strona, która podnosi

taki zarzut musi przy tym wykazać, o jaki konkretnie dowód chodzi i na czym polega

przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów. Takiego zarzutu pozwany nie

formułuje, a przeciwnie kwestionuje ocenę prawną prawidłowo ustalonego stanu

faktycznego. Z tego względu zarzut ten nie jest uzasadniony.

Przechodząc do oceny zasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego

należy

wstępnie

stwierdzić,

iż

w

istocie

rzeczy

sprowadzają

się

one

do

zakwestionowania oceny prawnej dokonanej przez Sąd Okręgowy odnośnie faktu

zawarcia przez strony ważnej umowy o dzieło. W sprawie jest poza sporem, iż przy

zawarciu tej umowy znajdowały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 10.06.1994 r.

o zamówieniach publicznych (Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 664 ze zm.). Uzasadnia to

treść art. 28 ust. 4 w związku z ust. 5 pkt 7 ustawy z dnia 26.11.1998 r. o finansach

publicznych oraz art. 2 ustawy z dnia 25.10.1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu

działalności kulturalnej. Tak przyjęły to sądy orzekające w sprawie, a strony tego nie

kwestionują. Zgodnie z art. 74 ustawy z dnia10.06.1994 r. o zamówieniach publicznych,

umowy w sprawach zamówień publicznych, o wartości powyżej 3.000 euro, wymagały

pod rygorem nieważności zachowania formy pisemnej. Zachowanie tego wymagania –

w okolicznościach niniejszej sprawy – stało się w istocie punktem spornym. Odnosząc

się do tej podstawowej kwestii należy przede wszystkim zwrócić uwagę na art. 72 ust. 1

ustawy, który stanowi, iż do umów w sprawach zamówień publicznych stosuje się

przepisy kodeksu cywilnego i kodeksu postępowania cywilnego, o ile dalsze przepisy

ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 72 ust. 2 tej ustawy umowa jest nieważna,

jeśli w postępowaniu poprzedzającym jej zawarcie doszło do naruszenia przepisów

ustawy, o ile naruszenie to miało wpływ na wynik postępowania o udzielenie

zamówienia. Ma rację wnoszący kasację, że w sprawie nie zachowano wszystkich

wymagań w postępowaniu poprzedzającym zawarcie umowy (np. wymagań z art. 70 w

związku z art. 71 ust. 1 pkt 4 ustawy), lecz nie sposób przyjąć, aby miało to wpływ na

wynik postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Takiego zarzutu nie zgłasza

wnoszący kasację. Trzeba także przyznać, ze w sprawie nie nastąpiło formalne

zawarcie umowy w formie pisemnej, przez łączne jej podpisanie przez obie strony. Nie

oznacza to jednak, aby uzasadnione było sięganie do sankcji nieważności. W sprawie

ustalono, że w czerwcu 2002 r. został sporządzony kosztorys spektaklu „Dziady”,

w którym określono przedmiot umowy o dzieło tj. spektakl inspirowany II, IV

i fragmentem III części „Dziadów” A. Mickiewicza, osobę reżysera i choreografa tj.

powódkę oraz wysokość wynagrodzenia za reżyserię tj. 24.000 zł. Kosztorys ten

podpisała powódka – jako ówczesny dyrektor pozwanego Teatru oraz główna księgowa.

Kosztorys był sporządzony na piśmie. Nie ulega wątpliwości, że powódka wystąpiła tu

w podwójnej roli tj. jako osoba fizyczna – reżyser spektaklu oraz jako dyrektor

pozwanego Teatru, czyli organ wyłącznie uprawniony do reprezentowania go na

zewnątrz. Jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9.03.1993 r. I CR 3/93

(OSNCP 1993, nr 9, poz. 165) przepis art. 108 k.c. ma zastosowanie także do sytuacji,

gdy ta sama osoba fizyczna jest stroną czynności prawnej, działając – z jednej strony

jako organ osoby prawnej, a z drugiej strony – we własnym imieniu i na własną rzecz. Z

taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Oznacza to, iż czynność prawna

dokonana z naruszeniem art. 108 k.c. jest czynnością niezupełną (negotium claudicans),

która podlega ocenie według art. 103 k.c. Ten ostatni przepis przewiduje, iż ważność

takiej umowy zależy od jej potwierdzenia przez osobę, w której imieniu została zawarta.

Takie potwierdzenie nastąpiło w projekcie umowy o dzieło z dnia 18.02.2003 r. w którym

dyrektor (…) Teatru P.(…) K. D. i główna księgowa potwierdzają w imieniu pozwanego

Teatru fakt zlecenia powódce reżyserii spektaklu „Dziady”, termin wykonania dzieła oraz

wynagrodzenia w kwocie 24.000 zł. Potwierdzenie to nastąpiło także w formie pisemnej.

Prowadzi to do uzasadnionego wniosku, iż skoro w dokumencie zatytułowanym

„kosztorys wstępny” zawarto wszystkie istotne postanowienia umowy o dzieło, a jedynie

była to umowa niezupełna, następnie potwierdzona przez dyrektora pozwanego Teatru,

w imieniu którego umowę zawarto, to jest umowa ważna, także w świetle wymagania

zachowania formy pisemnej. Skoro zaś dzieło zostało wykonane, a wysokość

wynagrodzenia nie była kwestionowana, to żądanie powódki trafnie uznano za

usprawiedliwione. Na marginesie należy jedynie podnieść, iż Sąd Najwyższy w wyroku z

dnia 25.02.1999 r. I CKN 604/98 (niepubl.) przyjął, iż nieotrzymanie należności za

wykonanie pracy jest równoznaczne z poniesieniem kwoty wzbogacenia, jeśli okazało

się, że brak było umownej podstawy prawnej. Gdyby więc sporną w niniejszej sprawie

umowę o dzieło uznać za nieważną, to powódka byłaby uprawniona do dochodzenia

należnego jej wynagrodzenia na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.

Z tych przyczyn, skoro kasacja nie zawierała usprawiedliwionych podstaw,

należało ją oddalić (art. 39312 k.p.c.).