V CK 328/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CK 328/04

POSTANOWIENIE

Dnia 27 stycznia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Jan Górowski

SSN Iwona Koper (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku H. i K. małż. K.

przy uczestnictwie (...) Bank Polska S.A - I Oddziału w W.

o wpis hipoteki kaucyjnej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 27 stycznia 2005 r.,

kasacji uczestnika postępowania od postanowienia Sądu Okręgowego w O. z dnia 31

października 2003 r., sygn. akt II Ca (…),

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w O.

do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

We wniosku z dnia 11 marca 2003 r. wnioskodawcy - małżonkowie K. K. i H. K.

wnieśli o wpisanie w księdze wieczystej prowadzonej dla lokalu, do którego przysługuje

im spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, hipoteki kaucyjnej do kwoty 77.000,00 zł

na rzecz (...) Bank S.A. Oddział Operacyjny w W., na podstawie oświadczenia tego

Banku. Do wniosku dołączyli oświadczenie Banku, wydane w oparciu art. 95 ustawy Prawo bankowego z dnia 29 sierpnia 1997 r (tekst jedn.: Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz.

665 ze zm.), stwierdzające udzielenie wnioskodawcom na podstawie umowy z dnia 1

marca 2003 r. pożyczki hipotecznej w kwocie 12.473,40 EUR, która zostanie przeliczona

na złote według kursu kupna EUR z dnia jej uruchomienia zgodnie z tabelą kursów dla

operacji bezgotówkowych w wymienionym Banku. Rozliczenie pożyczki w zakresie

prowizji, odsetek i rat dokonywane będą w złotych, zaś do przeliczeń będą stosowane

kursy sprzedaży EUR z dnia realizacji płatności według w/w tabeli. Pożyczka jest

oprocentowana według zmiennej stopy procentowej. Jako zabezpieczenie spłaty

pożyczki ustanawia się hipotekę kaucyjną do kwoty 77.000,00 zł na spółdzielczym

własnościowym prawie do lokalu należącym do wnioskodawców. Na dzień złożenia

wniosku kwota pożyczki stanowi 51.000,00 zł.

Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2003 r. Sąd Rejonowy w S. oddalił wniosek o

wpis hipoteki.

Sąd ten stwierdził, że maksymalny zakres obciążenia nieruchomości może

stanowić kwota 51.000,00 zł, gdyż w takiej kwocie istnieje wierzytelność opisana w

oświadczeniu Banku. Oświadczenie może więc stanowić podstawę wpisu hipoteki

jedynie w takiej wysokości. Brak jest tym samym dokumentu opisanego w art. 95 prawa

bankowego w zw. z art. 31 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i

hipotece (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm. - dalej jako ukwh) w

wysokości wskazanej we wniosku. W tym zakresie - zdaniem Sądu Rejonowego powinien znaleźć zastosowanie przepis art. 245 § 2 k.c., a oświadczenie właścicieli o

ustanowieniu takiej hipoteki powinno mieć formę aktu notarialnego. W ocenie Sądu

oświadczenie Banku nie określa wierzytelności jako przyszłej, czy też nieustalonej,

zatem co do zasady brak jest także podstaw z art. 102 ukwh pozwalających na

powstanie hipoteki kaucyjnej.

W apelacji, uczestnik postępowania (...) Bank Polska S.A. I Oddział w W.

[powstały z połączenia na podstawie art. 492 § 1 pkt 1 ksh przez przeniesienie majątku

przejętego (...) Bank] zarzucił naruszenie art. 95 prawa bankowego w zw. z art. 245 § 2

k.c. i art. 102 ukwh w zw. z art. 68 § 1 ukwih. Podnosił , że zabezpieczenie

wierzytelności denominowanych w walucie obcej, których kwota jest nieznana ze

względu na zmiany kursów walut podlega zabezpieczeniu hipoteką kaucyjną.

Zaskarżonym obecnie postanowieniem z dnia 31 października 2003 r. Sąd

Okręgowy w O. oddalił apelację wskazując na poniższe motywy rozstrzygnięcia.

Suma zabezpieczenia hipotecznego w przypadku hipoteki kaucyjnej musi

wynikać z umowy w przedmiocie jej ustanowienia, a nie z jednostronnego oświadczenia

banku na podstawie art. 95 prawa bankowego. Przepis ten nie określa bowiem formy

oświadczenia woli przedmiotu ustanawiającego hipotekę, gdyż w ogóle nie dotyczy

ustanowienia hipoteki. Oświadczenia bankowe mogą stwierdzać fakt i warunki

udzielenia pożyczki i w tym zakresie mają moc dokumentów urzędowych i stanowią

podstawę wpisu w księdze wieczystej do wysokości udzielonej pożyczki. W niniejszej

sprawie jest to kwota 51.000 zł (równowartość 12.473,40 euro). Wszelkie inne

zobowiązania musza natomiast być złożone w formie określonej w art. 245 § 2 k.c.

W kasacji uczestnik przytoczył podstawę naruszenia prawa materialnego

zarzucając naruszenie, przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie art. 95

prawa bankowego, w następstwie odmowy wpisu hipoteki kaucyjnej zabezpieczającej

roszczenia Banku z tytułu pożyczki hipotecznej, na podstawie oświadczenia Banku, z

uwagi na uznanie, że oświadczenie to może być podstawą wpisu hipoteki jedynie do

wysokości udzielonej pożyczki, przez co odmówiono bankowi prawa do zabezpieczenia

w tym trybie roszczeń o odsetki i różnice kursowe wbrew normie art. 95 prawa

bankowego. Wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, ewentualnie

jego zmianę i zasądzenie kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Kasacja podlega rozpoznaniu w oparciu o stan prawny obowiązujący w dacie

orzekania przez Sąd Najwyższy, tj. na podstawie art. 95 prawa bankowego w brzmieniu

wprowadzonym ustawą z dnia 1 kwietnia 2004 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 91, poz. 870).

Zgodnie z jego ust. 1 księgi rachunkowe banków wyciągi z tych ksiąg podpisane przez

osoby upoważnione do składania oświadczeń w zakresie praw i obowiązków

majątkowych banku i opatrzne pieczęcią banku maja moc prawną dokumentów

urzędowych oraz stanowią podstawę do dokonani wpisów w księgach wieczystych i

rejestrach publicznych. Dokumenty o których mowa w ust. 1 są podstawą wpisu hipoteki

do księgi wieczystej nieruchomości stanowiącej własność dłużnika banku (ust. 3) Do

ustanowienia hipoteki jest wymagane złożenie przez właściciela nieruchomości

oświadczenia o ustanowieniu hipoteki z zachowaniem formy pisemnej pod rygorem

nieważności.

Zgodnie z art. 102 ukwh hipoteka kaucyjna może służyć zabezpieczeniu

istniejącej wierzytelności o nieustalonej wysokości lub wierzytelności mogącej powstać

w przyszłości albo roszczeń związanych z wierzytelnością hipoteczną, lecz nie objętych

z mocy ustawy hipoteką zwykłą. Należą do nich przykładowo wierzytelności z tytułu

kredytów i pożyczek. Chociaż wysokość wierzytelności może być nieustalona, to sama

wierzytelność musi być skonkretyzowana jako już istniejąca lub mogąca powstać z

konkretnego stosunku prawnego. Warunkiem ustanowienia hipoteki kaucyjnej jest

oznaczenie maksymalnej sumy pieniężnej mającej obciążać nieruchomość.

Wierzytelność składająca się z sumy kapitałowej i odsetek o zmiennej stopie

procentowej nie jest wierzytelnością oznaczoną i podlega zabezpieczeniu hipoteką

kaucyjną. Odmiennie jest, gdy wierzytelność taka oprocentowana jest odsetkami

kapitałowymi (kredytowymi) o stałej stopie, wówczas podlega ona zabezpieczeniu

hipoteką zwykłą. Wierzytelnością o wysokości nieustalonej w rozumieniu art. 102 ukwh

jest także wierzytelność z tytułu pożyczki, denominowana w walucie obcej,

oprocentowana według zmiennej stopy procentowej. Kwalifikuje ją to do zabezpieczenia

hipoteką kaucyjną.

Kierując się powyższym Sąd Najwyższy, w uwzględnieniu kasacji uchylił

zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego

rozpoznania (art. 39313 § 1 k.p.c. w zw. z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o

zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów

powszechnych, Dz. U. 2005 r. Nr 13, poz. 98).