SNO 96/08 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 27 STYCZNIA 2009 R.

SNO 96/08

Przewodniczący: sędzia SN Jacek Sobczak.

Sędziowie SN: Mirosława Wysocka,

(sprawozdawca).

Teresa

Flemming-Kulesza

S ą d N a j w y ż s z y  S ą d D y s c y p l i n a r n y z udziałem protokolanta

w sprawie sędziego Sądu Rejonowego po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 27

stycznia 2009 r., zażalenia wniesionego przez Zastępcę Rzecznika Dyscyplinarnego w

Sądzie Okręgowym na postanowienie Sądu Apelacyjnego  Sądu Dyscyplinarnego z

dnia 21 października 2008 r., sygn. akt (...), w przedmiocie zawieszenia postępowania

dyscyplinarnego

p o s t a n o w i ł : u c h y l i ć z a s k a r ż o n e postanowienie i p r z e k a z a ć

s p r a w ę Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu celem dalszego

prowadzenia.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny postanowieniem z dnia 21 października

2008 r. zawiesił postępowanie dyscyplinarne w sprawie przeciwko sędziemu Sądu

Rejonowego o zarzucane mu przewinienie dyscyplinarne z art. 107 § 1 u.s.p. do czasu

prawomocnego rozstrzygnięcia o winie sędziego w zakresie tego czynu jako

przestępstwa z art. 222 § 1 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. oraz z art. 226

§ 1 k.k. w postępowaniu toczącym się na podstawie art. 80 u.s.p. przed Sądem

Apelacyjnym – Sądem Dyscyplinarnym, sygn. akt ASDo (...) i ewentualnym

postępowaniu karnym.

W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd Apelacyjny podniósł, że w

postępowaniu wszczętym na wniosek Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego zarzucono

sędziemu Sądu Rejonowego popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego

na tym, że orzekając w Wydziale Pracy Sądu Rejonowego w dniu 7 kwietnia 2008 r.

naruszył nietykalność cielesną asesora sądowego X. Y. podczas pełnienia obowiązków

służbowych, czym dopuścił się oczywistej i rażącej obrazy prawa karnego

materialnego – art. 222 § 1 k.k. oraz § 2, § 4 i § 5 Zbioru Zasad Etyki Zawodowej

Sędziów, a także uchybił godności urzędu naruszając art. 82 § 1 i § 2 ustawy – Prawo

o ustroju sądów powszechnych, co stanowi przewinienie dyscyplinarne określone w

art. 107 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych. W toczącym się

równolegle przed Sądem Apelacyjnym – Sądem Dyscyplinarnym postępowaniu o

zezwolenie na pociągnięcie obwinionego do odpowiedzialności karnej, sygn. akt

ASDo (...), czyn ten zakwalifikowano z art. 222 § 1 w związku z art. 157 § 2 k.k. w

związku z art. 11§ 2 k.k. oraz z art. 226 § 1 k.k. W owej sprawie Sąd Apelacyjny –

Sąd Dyscyplinarny nieprawomocną uchwałą z dnia 17 października 2008 r. zezwolił

na pociągnięcie sędziego Sądu Rejonowego do odpowiedzialności karnej za te czyny.

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny uznał za uzasadniony wniosek o zawieszenie

postępowania dyscyplinarnego, zgłoszony przez obrońcę obwinionego, gdyż sędziemu

zarzucono popełnienie przewinienia dyscyplinarnego tożsamego z występkami,

których dotyczy nieprawomocna uchwała zezwalająca na pociągnięcie do

odpowiedzialności karnej. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, „w orzecznictwie

dotyczącym postępowań dyscyplinarnych widać stałą tendencję do dania sądom

dyscyplinarnym możliwości podejmowania decyzji o zawieszeniu postępowania

dyscyplinarnego w wypadku, gdy czyn będący przedmiotem tego postępowania jest

też przedmiotem osądu w postępowaniu karnym”. Powołał się przy tym na uchwałę

Sądu Najwyższego z dnia 28 września 2006 r., I KZP 8/06, w której wyrażony został

pogląd o braku „racjonalnych powodów” do wykluczenia możliwości zawieszenia

postępowania dyscyplinarnego do czasu ukończenia postępowania karnego w sytuacji,

gdy sąd dyscyplinarny dostrzega taką potrzebę w wypadku jednoczesności oraz

podmiotowo – przedmiotowej tożsamości postępowania karnego i dyscyplinarnego.

Upoważnia do tego art. 22 § 1 k.p.k. stosowany odpowiednio w postępowaniu

dyscyplinarnym, zgodnie z art. 128 u.s.p. Organy władzy publicznej prowadząc

postępowanie niebędące postępowaniem karnym nie mogą samodzielnie ustalić faktu

popełnienia przez obywatela (chronionego domniemaniem niewinności) przestępstwa i

wyprowadzać z tego negatywnych konsekwencji prawnych. Artykuł 42 ust. 3

Konstytucji RP wyraża zasadę wyłączności określonego rodzaju postępowania w

uchyleniu domniemania niewinności. W sytuacji, gdy popełnienie przestępstwa

stanowi przesłankę pozytywną lub negatywną określonego rozstrzygnięcia, to bez

prawomocnego wyroku sądu karnego organ ten nie może samodzielnie ustalić tego

faktu. Zdaniem Sądu Najwyższego, wyrażonym w przywołanej uchwale, ustalenie, iż

przewinienie dyscyplinarne zawiera znamiona przestępstwa musi być oparte na

prawomocnym wyroku skazującym za przestępstwo, którego znamiona są zawarte w

zarzucanym przewinieniu dyscyplinarnym. Analogiczne poglądy wyrażane są w

orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Według nich, wypowiedź

organu władzy publicznej stwierdzająca popełnienie przestępstwa (a nie jedynie

podejrzenie popełnienia przestępstwa) narusza domniemanie niewinności,

gwarantowane art. 6 ust. 2 Europejskiej Konwencji, o ile następuje ona poza

odpowiednim w tym zakresie postępowaniem karnym.

Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego dla okręgu Sądu Okręgowego w (...)

zaskarżył zażaleniem postanowienie Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego,

domagając się jego zmiany przez uchylenie. Jako podstawę zaskarżenia powołał art.

22 § 2 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. Skarżący podniósł, że z art. 119 u.s.p. wynika

niemożliwość wstrzymania biegu postępowania dyscyplinarnego w sytuacji wydania

uchwały zezwalającej na pociągnięcie obwinionego sędziego do odpowiedzialności

karnej. Natomiast z powołanej w zaskarżonym postanowieniu uchwały Sądu

Najwyższego – jego zdaniem – należy wyprowadzić wniosek o możliwości

zawieszenia postępowania dyscyplinarnego tylko ze względu na ekonomię procesową

lub gdy zachodzi konieczność zastosowania instytucji z art. 108 § 4 u.s.p. W tej

sprawie nie zachodzą takie okoliczności.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny rozważył, co następuje:

Zażalenie jest uzasadnione.

Z art. 119 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych

(Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) wynika, że wydanie uchwały o zezwoleniu na

pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej nie wstrzymuje biegu

postępowania dyscyplinarnego, prowadzonego przeciwko temu sędziemu. Przepis ten

dotyczy wprawdzie sytuacji, gdy uchwała w przedmiocie uchylenia immunitetu

zapada w trakcie postępowania dyscyplinarnego a nie ma wprost zastosowania w

przypadku równoległego rozpoznawania sprawy dyscyplinarnej i wniosku o

zezwolenie na pociągnięcie tego samego sędziego do odpowiedzialności karnej. Z

przepisu art. 119 wynika jednakże jasno wyrażona zasada niezależności obu tych

postępowań, której nie niweczy nawet wydanie uchwały w przedmiocie uchylenia

immunitetu. Taka sytuacja procesowa miała miejsce w dacie wydania zaskarżonego

postanowienia. W toku postępowania dyscyplinarnego doszło do wydania w innej

sprawie uchwały zezwalającej na pociągnięcie obwinionego sędziego do

odpowiedzialności karnej. Przeciwko temu sędziemu nie toczyło się wówczas (ani nie

toczyło się do czasu rozpoznania zażalenia) postępowanie karne. Ustała jedynie

przeszkoda do jego prowadzenia przeciwko osobie sędziego. Nie ma zatem podstaw

do zawieszenia postępowania dyscyplinarnego do czasu zakończenia postępowania

karnego, które jeszcze nie toczy się wobec obwinionego a nawet nie jest wiadome, czy

będzie się toczyć. Postanowienie o zawieszeniu postępowania zostało zatem wydane

co najmniej przedwcześnie.

W ocenie Sądu Najwyższego zawieszenie postępowania w tej sprawie nie zostało

przekonująco uzasadnione. Podstawę zawieszenia może stanowić jedynie art. 22 § 1

k.p.k. stosowany na podstawie odesłania z art. 128 u.s.p. Zawieszenie postępowania

musiałoby być zatem uzasadnione długotrwałą przeszkodą w jego prowadzeniu. Sąd

Apelacyjny nie podał, jakie dostrzega przeszkody w prowadzeniu postępowania

dyscyplinarnego. „Ewentualne postępowanie karne” – jak to ujęto w zaskarżonym

postanowieniu – nie stanowi takiej przeszkody. Zgodnie z poglądem przedstawionym

w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 28 września 2006 r. (I KZP 8/06) postępowanie

dyscyplinarne należy zawiesić do czasu ukończenia postępowania karnego (w

przypadku jednoczesności i podmiotowo – przedmiotowej tożsamości obu

postępowań), gdy przemawia za tym wzgląd na ekonomię procesową lub konieczność

zastosowania instytucji określonej w art. 108 § 4 u.s.p., chyba, że wystarczające jest

zarządzenie przerwy lub odroczenie rozprawy. Niewątpliwie, w rozpoznawanej

sprawie nie zachodzi konieczność zastosowania instytucji z art. 108 § 4 u.s.p. Problem

przedawnienia nie jest rozważany w żadnym aspekcie w obecnym stadium

postępowania dyscyplinarnego. Nie zachodzą też inne okoliczności, które skłaniałyby

Sąd Dyscyplinarny do samodzielnego rozważania popełnienia przestępstwa przez

obwinionego sędziego, co nasuwałoby zastrzeżenia w świetle gwarantowanej w

Konstytucji RP zasady domniemania niewinności. W myśl poglądu wyrażonego przez

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 28 września 2006 r., uzasadnienie dla zawieszenia

postępowania dyscyplinarnego do czasu zakończenia postępowania karnego mogłoby

stanowić niebezpieczeństwo zapadnięcia odmiennych rozstrzygnięć odnoszących się

do tych samych okoliczności faktycznych i prawnych. W rozpoznawanej sprawie takie

niebezpieczeństwo jednakże dotychczas nie wystąpiło. Sąd Apelacyjny nie powołał się

także na potrzebę wykorzystania materiału dowodowego zgromadzonego w

postępowaniu karnym, tym bardziej potrzebę tego rodzaju, dla zaspokojenia której

niewystarczające byłoby zarządzenie przerwy lub odroczenie rozprawy.

Z tych przyczyn zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu na podstawie art.

22 § 2 k.p.k. i art. 437 k.p.k. w związku z art. 128 ustawy – Prawo o ustroju sądów

powszechnych, co obliguje Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny do kontynuowania

postępowania dyscyplinarnego.