SNO 8/09 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 18 LUTEGO 2009 R.

SNO 8/09

Artykuł 540

dyscyplinarnym.

§

k.p.k.

nie

ma

zastosowania

w

postępowaniu

Przewodniczący: sędzia SN Przemysław Kalinowski.

Sędziowie

SN:

Jerzy

Kwaśniewski,

Krzysztof

(sprawozdawca).

Pietrzykowski

S ą d N a j w y ż s z y – S ą d D y s c y p l i n a r n y z udziałem protokolanta

w sprawie sędziego Sądu Apelacyjnego po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2009 r.

wniosku o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Najwyższego –

Sądu Dyscyplinarnego z dnia 1 marca 2004 r., sygn. akt (...)

postanowił: oddalić wniosek.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny wyrokiem z dnia 12 listopada 2003 r. uznał

sędziego Sądu Apelacyjnego za winnego tego, że w dniu 7 września 1993 r. w A.,

pełniąc funkcję Prezesa Sądu Wojewódzkiego w B. z siedzibą w A., działając w celu

osiągnięcia korzyści majątkowej przekroczył swoje uprawnienia w zakresie

gospodarowania powierzonym mu mieniem sądowym przez to, że rozporządził

składnikiem majątkowym Sądu Rejonowego w C. w postaci zabytkowej szafy

barokowej, pochodzącej z drugiej połowy XVIII wieku, sprzedając ten mebel

Rajnerowi S. za kwotę 40 milionów złotych (przed denominacją), którą to kwotę

następnie przywłaszczył, tj. czynu przewidzianego w art. 107 § 1 ustawy z dnia 27

lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.,

dalej: u.s.p.) i za czyn ten na podstawie art. 109 § 1 pkt 5 tej ustawy wymierzył mu

karę złożenia z urzędu. Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny wyrokiem z dnia 1 marca

2004 r., po rozpoznaniu sprawy w związku z odwołaniem obwinionego od wyroku

Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego, utrzymał w mocy zaskarżony wyrok.

W dniu 16 stycznia 2009 r. obrońca skazanego sędziego Sądu Apelacyjnego

wystąpił do Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z wnioskiem o wznowienie

postępowania, uchylenie wyroków Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia

12 listopada 2003 r. i Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 1 marca 2004

r. oraz umorzenie postępowania. Jako podstawę prawną wznowienia postępowania

wskazał na art. 540 § 1 pkt 2 lit. a w zw. z art. 542 § 1 k.p.k. i w zw. z art. 128 u.s.p.

W uzasadnieniu podkreślił, że równolegle z postępowaniem dyscyplinarnym toczyło

się podmiotowo i przedmiotowo tożsame postępowanie karne przed Sądem

Rejonowym w D., w którym rzeczony czyn sędziego Sądu Apelacyjnego został

zakwalifikowany przez prokuratora jako przestępstwo z art. 231 § 2 k.k. w zw. z art.

284 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. Sąd Rejonowy w D. wyrokiem z dnia 20 lutego

2008 r., zmienionym częściowo przez Sąd Okręgowy w D. wyrokiem z dnia 9

września 2008 r., ustalił, że sędzia Sądu Apelacyjnego w dniu 7 września 1993 r. w A.,

pełniąc funkcję Prezesa Sądu Wojewódzkiego w B. z siedzibą w A., przekroczył swoje

uprawnienia w zakresie gospodarowania powierzonym mu mieniem Sądu w ten

sposób, że po zbyciu składnika majątku w postaci szafy, znajdującej się na

wyposażeniu Sądu Rejonowego w C., uzyskanych z tej transakcji pieniędzy w kwocie

40 milionów złotych (przed denominacją) nie odprowadził za pośrednictwem Kasy

Sądu Wojewódzkiego w B. z siedzibą w A. lub jego rachunku bankowego do budżetu i

naruszając dyscyplinę budżetową wydatkował je na materiały biurowe oraz urządzenia

techniczne przeznaczone dla potrzeb Sądu Wojewódzkiego w B. z siedzibą w A. i,

kwalifikując ten czyn z art. 231 § 1 k.k., umorzył postępowanie karne na podstawie

art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. z powodu jego znikomej społecznej szkodliwości. Jest to,

zdaniem obrońcy sędziego, równoznaczne ze stwierdzeniem, że jego czyn nie stanowi

przestępstwa (art. 1 § 2 k.k.), co z kolei powoduje, że przeciwko sędziemu Sądu

Apelacyjnego w ogóle nie można było wszcząć postępowania dyscyplinarnego,

ponieważ nastąpiło przedawnienie dyscyplinarne.

Rzecznik Dyscyplinarny Sędziów Sądów Powszechnych w odpowiedzi z dnia 13

lutego 2009 r. na wniosek o wznowienie postępowania wniósł o oddalenie wniosku.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

Obrońca skazanego we wniosku o wznowienie postępowania nietrafnie wskazał

jako podstawę wznowienia postępowania art. 540 § 1 pkt 2 lit. a w zw. z art. 542 § 1

k.p.k. i w zw. z art. 128 u.s.p. Nie powołał natomiast przepisów art. 126 u.s.p., w

których zostały określone przesłanki wznowienia postępowania dyscyplinarnego.

Zgodnie z paragrafem 2 tego artykułu, wznowienie postępowania na korzyść

skazanego może nastąpić także po jego śmierci, jeżeli wyjdą na jaw nowe

okoliczności, które mogłyby uzasadniać uniewinnienie lub wymierzenie łagodniejszej

kary. Jest oczywiste, że skoro wznowienie może nastąpić po śmierci skazanego, to tym

bardziej za jego życia, dlatego powołanie we wniosku art. 542 § 1 k.p.k. w zw. z art.

128 u.s.p. było zbędne. Artykuł 126 § 2 u.s.p. w zasadzie samodzielnie określa

podstawy wznowienia postępowania dyscyplinarnego na korzyść skazanego. Artykuł

128 u.s.p. stanowi bowiem, że tylko w kwestiach nieuregulowanych w tej ustawie

stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego. W związku z tym w

postępowaniu dyscyplinarnym stosuje się odpowiednio w szczególności art. 540 § 2

k.p.k., zgodnie z którym postępowanie wznawia się na korzyść oskarżonego, jeżeli w

wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stracił moc lub uległ zmianie przepis

prawny będący podstawą skazania lub warunkowego umorzenia (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 14 maja 2008 r., SNO 42/08).

Znaczny stopień ogólności podstawy wznowienia, określonej w art. 126 § 2 u.s.p.,

pozwala też przyjąć, że w postępowaniu dyscyplinarnym należy odpowiednio

wykorzystywać orzecznictwo wydane na podstawie przepisów Kodeksu postępowania

karnego (postanowienie Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 12

stycznia 2009 r., SNO 90/08). Nie ma natomiast żadnych powodów do tego, aby w

postępowaniu dyscyplinarnym odpowiednio stosować art. 540 § 1 k.p.k.

(postanowienie Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 16 listopada 2007

r., SNO 69/07).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że rozpoznanie

wniosku o wznowienie postępowania na podstawie określonej w art. 126 § 2 u.s.p.

ogranicza się wyłącznie do badania, czy po uprawomocnieniu się orzeczenia ujawniły

się nowe fakty lub dowody, nieznane przedtem sądowi. Nie jest natomiast

dopuszczalne badanie prawidłowości oceny materiału dowodowego dokonanej przez

sąd orzekający ani badanie prawidłowości poczynionych przez sąd ustaleń

faktycznych (zob. postanowienie Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia

11 kwietnia 2002 r., SNO 6/02; zob. też postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30

października 2003 r., IV KO 18/03, OSNwSK 2003, poz. 2285; postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 9 marca 2004 r., II KO 2/04, OSNwSK 2004, poz. 509;

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2007 r., V KO 85/06, OSNwSK

2007, poz. 123). Również ocena prawna będąca wyrazem innego poglądu sądu w

takiej samej sprawie (o ten sam czyn) nie może stanowić podstawy wznowienia (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 2005 r., WZ 31/05, OSNwSK

2005, poz. 1141; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 2005 r., WZ

30/05, OSNwSK 2005, poz. 1140). Okoliczność zatem, że Sąd Rejonowy i Sąd

Okręgowy dokonały w postępowaniu karnym odmiennych ustaleń i ocen niż Sąd

Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny i Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny nie może

uzasadniać wznowienia postępowania dyscyplinarnego w niniejszej sprawie. Sąd

Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny w postanowieniu z dnia 25 maja 2005 r., SNO 24/05,

przyjął, że ocena popełnienia przewinienia dyscyplinarnego jako czynu bezprawnego,

zawinionego i noszącego ładunek społecznej szkodliwości dotyczącego wykonywania

służby sędziowskiej lub godności pełnionego urzędu musi być samoistna, niezależna

od ocen dokonywanych w postępowaniu karnym, w związku z czym dany czyn –

prawnie obojętny z punktu widzenia prawa karnego – może być kwalifikowany i

„samodzielnie” osądzony jako przewinienie dyscyplinarne. Postawiona teza znajduje

dodatkowe potwierdzenie w treści art. 120 § 1 u.s.p., który stwierdza wyraźnie, że

wyrok uniewinniający wydany w postępowaniu karnym nie przeszkadza podjęciu

czynności dyscyplinarnych, a w konsekwencji wydaniu przez sąd dyscyplinarny

wyroku skazującego. Przepis ten, łącznie z art. 119 u.s.p., wskazuje, że postępowania

karne i dyscyplinarne mają charakter autonomiczny także wtedy, gdy dotyczą tego

samego czynu. Jest przy tym oczywiste, że zgodnie z art. 8 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128

u.s.p. w postępowaniu dyscyplinarnym sąd rozstrzyga samodzielnie zagadnienia

faktyczne i prawne oraz nie jest związany rozstrzygnięciem innego sądu lub organu.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny w niniejszym składzie w pełni podziela to

stanowisko.

Należy ponadto podkreślić, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie

przyjmuje się, że wznowienie postępowania dyscyplinarnego na korzyść skazanego

sędziego wchodzi w rachubę, gdy w świetle nowych okoliczności lub dowodów

nieznanych sądom dyscyplinarnym pierwszej i drugiej instancji oraz na tle całokształtu

dowodów przeprowadzonych uprzednio w danej sprawie, zachodzi wysokie

prawdopodobieństwo, iż skazany jest niewinny, to jest nie popełnił zarzucanego mu

czynu, albo czyn jego nie stanowił deliktu dyscyplinarnego lub też należało mu

wymierzyć nie tak surową karę dyscyplinarną (postanowienie Sądu Najwyższego –

Sądu Dyscyplinarnego z dnia 12 stycznia 2009 r., SNO 90/08; zob. też postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2004 r., III KO 29/03, OSNwSK 2004, poz. 78;

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2004 r., WO 3/04, OSNwSK 2004,

poz. 518; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 stycznia 2007 r., III KO 37/06,

OSNwSK 2007, poz. 8).

Wskazana we wniosku o wznowienie postępowania okoliczność, że Sąd

Rejonowy w D. wyrokiem z dnia 20 lutego 2008 r., zmienionym częściowo przez Sąd

Okręgowy w D. wyrokiem z dnia 9 września 2008 r., poczynił odmienne niż sądy

dyscyplinarne ustalenia faktyczne (uznał mianowicie, iż sędzia Sądu Apelacyjnego nie

przywłaszczył pieniędzy ze sprzedaży zabytkowej szafy, lecz przeznaczył je na zakup

materiałów biurowych i urządzeń technicznych), dokonał kwalifikacji czynu z art. 231

§ 1 Kodeksu karnego i umorzył postępowanie karne z powodu znikomej społecznej

szkodliwości czynu, nie stanowi, w świetle przedstawionych wyżej rozważań, nowej

okoliczności lub dowodu nieznanych przedtem sądom dyscyplinarnym. Skazany już w

postępowaniu dyscyplinarnym podnosił na swoją obronę okoliczność, że nie

przywłaszczył pieniędzy ze sprzedaży zabytkowej szafy, zaś uzyskane w ten sposób

środki przeznaczył na zakupy na potrzeby sądu. Wyjaśnienia te nie zyskały aprobaty

sądów dyscyplinarnych, ponieważ, m. in. zgodnie z zeznaniami głównej księgowej

Sądu Okręgowego w A. Ewy B.-P., każdy zakup był realizowany ze środków

przekazywanych przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Odmienne oceny sądów

karnych dotyczące tej kwestii, choćby oparte na szerszym materiale dowodowym, nie

są podstawą do wzruszenia prawomocnego orzeczenia wydanego w postępowaniu

dyscyplinarnym. Z dokonania wspomnianych wyżej odmiennych ustaleń nie wynika

bowiem, że zakwestionowaniu ulegają oceny sądów dyscyplinarnych. Ocena

popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jak już wyżej wskazano, musi zaś być

samoistna, niezależna od ocen dokonywanych w postępowaniu karnym, w związku z

czym nawet czyn prawnie obojętny z punktu widzenia prawa karnego mógłby być

oceniony jako przewinienie dyscyplinarne. Tym bardziej więc opisane przez sądy

karne zachowanie sędziego Sądu Apelacyjnego jest przewinieniem dyscyplinarnym,

za które mogłaby być orzeczona także najsurowsza z kar. Za przewinienie

dyscyplinarne, którego opis odpowiada ustawowym znamionom czynu zabronionego

stypizowanego jako przestępstwo umyślne, karą odpowiednią powinno bowiem być, z

reguły, złożenie sędziego z urzędu (wyrok Sądu Najwyższego – Sądu

Dyscyplinarnego z dnia 27 sierpnia 2007 r., SNO 47/07). W tej sytuacji należy

przyjąć, że przytoczona we wniosku o wznowienie postępowania dyscyplinarnego

nowa okoliczność nie wskazuje na istnienie prawdopodobieństwa przyszłego

uniewinnienia lub wymierzenia kary łagodniejszej.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny postanowił

jak w sentencji.