SNO 74/03 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 27 LISTOPADA 2003 R.

SNO 74/03

1. Artykuł 129 § 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju

sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) ma charakter

regulacji samodzielnej, znajdującej zastosowanie we wszystkich tych

przypadkach, w których sąd dyscyplinarny wydaje uchwałę zezwalającą na

pociągnięcie

sędziego

do

odpowiedzialności

karnej

sądowej

lub

administracyjnej. Przewidziane wymienionym przepisem zawieszenie

sędziego w czynnościach służbowych z urzędu, ma charakter obligatoryjny.

2. Ze względu na ścisły związek między uchwałą zezwalającą na

pociągnięcie

sędziego

do

odpowiedzialności

karnej

sądowej

lub

administracyjnej a zawieszeniem sędziego w czynnościach służbowych

zaskarżeniu do sądu dyscyplinarnego drugiej instancji (art. 80 Prawa o

u.s.p.) podlega nie tylko uchwała odmawiająca zezwolenia, ale również

uchwała zezwalająca, w której jednak odmówiono zawieszenia sędziego w

czynnościach służbowych.

Przewodniczący sędzia SN: Henryk Gradzik.

Sędziowie SN: Herbert Szurgacz (sprawozdawca), Jan Górowski.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny w sprawie asesora Sądu Rejonowego

po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2003 r. zażaleń wniesionych przez asesora

sądowego oraz Prokuratora Okręgowego od uchwały Sądu Apelacyjnego – Sądu

Dyscyplinarnego z dnia 16 października 2003 r., sygn. akt (...) w przedmiocie

zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej postanowił:

1) nie uwzględnić zażalenia asesora sądowego,

2) w uwzględnieniu zażalenia Prokuratora Okręgowego:

a) zawiesić asesora sądowego w czynnościach służbowych,

b) obniżyć wysokość wynagrodzenia asesora asesora na czas trwania

zawieszenia o 30 %.

Uzasadnienie

Uchwałą z dnia 15 października 2003 r. Sąd Apelacyjny – Sąd

Dyscyplinarny uchwalił:

1. zezwolić na ściganie i pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sądowej

asesora Sądu Rejonowego w sprawie Prokuratury Okręgowej o sygnaturze V

Ds. 67/00, o to, że:

I. „w okresie od dnia 1 grudnia do dnia 9 grudnia 1999 r. w A., działając

wspólnie i w porozumieniu z Z. F. oraz posługującym się podrobionym

paszportem na nazwisko A. G. R. M., pełniąc funkcję prokurenta

„M. (...)” sp. z o.o. w A., nabył pochodzące z przestępstwa mienie w

postaci 1 000 ton pszenicy o wartości 440 000 złotych, czym działał na

szkodę PZZ w S.",

to jest o czyn z art. 291 § 1 k.k. w związku z art. 294 § 1 k.k.;

II. „w dniu 29 czerwca 2000 r. w A., składając zeznanie w toku

prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową śledztwa, sygn. V Ds.

34/00, będąc pouczonym o odpowiedzialności karnej za składanie

fałszywych zeznań oraz uprzedzony o prawie do odmowy odpowiedzi

na pytania, jeśli udzielenie odpowiedzi mogłoby narazić jego lub osobę

dla niego najbliższą na odpowiedzialność karną, zeznał nieprawdę

podając, iż w sprawie nabycia pochodzącej z Gospodarstwa Rolnego w

B. pszenicy kontaktował się wyłącznie z pełnomocnikiem tej firmy, a z

osobą o nazwisku A. G. ani też żadnym innym obywatelem litewskim

nie miał w tej sprawie żadnego kontaktu, choć doskonale wiedział, że

osoba o nazwisku A. R. nigdy nie była pełnomocnikiem Gospodarstwa

Rolnego B. i w tej sprawie z nim się nie spotykał, a posługujący się

podrobionym paszportem na nazwisko A. G. był tą osobą, z którą

ustalał wszystkie szczegóły dotyczące nabycia tego mienia”,

to jest o czyn z art. 233 § 1 k.k.;

III. „w dniu 29 marca 2000 r. w A., składając zeznanie w toku

prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową śledztwa sygn. V Ds.

34/00, użył jako autentycznych podrobionych dokumentów w postaci

udzielonego w dniu 20 listopada 1999 r. A. R. przez prezesa zarządu

Gospodarstwa

Rolnego

w

B.

A.

G. pełnomocnictwa

do

reprezentowania tego podmiotu oraz zawiadomienia A. R. z dnia 29

listopada 1999 r. o cesji należności z tytułu sprzedaży pszenicy na rzecz

spółki „G.(...) – E.(...)” w ten sposób, iż załączył je do protokołu

przesłuchania go w charakterze świadka, choć wiedział, iż A. R. nigdy

nie był pełnomocnikiem tej spółki i nie podpisywał tych dokumentów”,

to jest o czyn z art. 270 § 1 k.k.;

2. nie uwzględnić wniosku Prokuratora o zawieszenie asesora Sądu

Rejonowego w czynnościach służbowych;

3. kosztami postępowania obciążyć Skarb Państwa.

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny stwierdził w uzasadnieniu uchwały,

że wniosek prokuratora w tej części, w której dotyczy wydania zezwolenia na

ściganie i pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sądowej asesora sądowego

za czyny z art. 291 § 1 k.k. w związku z art. 294 § 1 k.k., art. 233 § 1 k.k. i art.

270 k.k. znajduje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym. Sąd

Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny zwrócił szczególną uwagę na – zdaniem Sądu

– jednoznaczny dowód w postaci pomówienia o udział asesora sądowego w

przestępstwie zakupu kradzionego zboża, zawartego w wyjaśnieniach złożonych

przez podejrzanego R. M. Wyjaśnienia M. zostały potwierdzone szeregiem

innych dowodów w postaci dokumentów i wyjaśnień innych podejrzanych,

którzy je potwierdzali – także w zakresie swojej odpowiedzialności karnej –

przyznając się do popełnienia wielu przestępstw. W świetle wyjaśnień

podejrzanych K. R., D. L., J. J. czy S. P. stwierdzić trzeba, że wyjaśnienia

składane przez podejrzanego M. są wiarygodne, potwierdzone innymi

dowodami, spójne z pozostałym materiałem dowodowym w postaci

dokumentów, a przez to stanowią ważne źródło dowodowe.

Powyższa ocena wyjaśnień podejrzanego R. M. analizowana łącznie z

faktem, że w treści wyjaśnień dotyczących spotkań z asesorem sądowym

podejrzany R. M. podaje okoliczności i szczegóły zgodne z tymi, które opisuje

w swych zeznaniach asesor sądowy (na przykład okoliczności spotkania w ZUSie), a których nie znał nikt inny, w sposób oczywisty uzasadnia przyjęcie

poglądu, że zostały spełnione przesłanki z art. 313 k.p.k.

Sąd Dyscyplinarny podzielił, że wprawdzie zarzuty dotyczą działalności

asesora sądowego zanim objął on funkcję chronioną immunitetem sędziowskim,

jednak nie chroni go to co do zarzutów popełnienia przestępstw przed objęciem

stanowiska.

Uzasadniając odmowę uwzględnienia wniosku prokuratora o zawieszenie

asesora sądowego w czynnościach służbowych Sąd Apelacyjny – Sąd

Dyscyplinarny stwierdził, że: po pierwsze, o ile zgromadzony i przedstawiony

materiał dowodowy okazał się wystarczający do przyjęcia, iż istnieją

okoliczności dostatecznie uzasadniające stanowisko, że asesor sądowy mógł

popełnić zarzucane mu przestępstwa, to jednak nie jest to materiał ostatecznie

zebrany i kompletny oraz dający możliwość przewidzenia dalszego toku

postępowania; po drugie, dla zawieszenia w pełnieniu czynności służbowych nie

jest bez znaczenia, że zarzucane asesorowi sądowemu czyny nie mają związku z

pełnioną obecnie funkcją, i po trzecie – wobec asesora sądowego nie wszczęto

postępowania dyscyplinarnego co pozwala, zgodnie z praktyką orzeczniczą oraz

wykładnią przyjętą w „Komentarzu do Prawa o ustroju sądów powszechnych”

na odstąpienie od obligatoryjnego zastosowania art. 129 § 1 Prawa o u.s.p.

W zażaleniu z dnia 23 października 2003 r. od wymienionej uchwały

Prokurator Okręgowy zarzucił obrazę przepisu art.129 § 2 ustawy z dnia 27

lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070

ze zm.) przez nieuwzględnienie przez Sąd Dyscyplinarny wniosku prokuratora o

zawieszenie asesora Sądu Rejonowego w czynnościach służbowych, pomimo

podjęcia

uchwały

zezwalającej

na

ściganie

i

pociągnięcie

go

do

odpowiedzialności karnej sądowej w sytuacji, gdy treść powołanego powyżej

przepisu nakłada z urzędu na Sąd Dyscyplinarny, w przypadku podjęcia

uchwały takiej treści, obowiązek zawieszenia sędziego w czynnościach

służbowych i wniósł o zmianę zaskarżonej uchwały przez zawieszenie asesora

sądowego w czynnościach służbowych.

Skarżący podkreślił, że w przypadku wszczęcia i prowadzenia wobec

sędziego postępowania dyscyplinarnego lub o ubezwłasnowolnienie, Sąd

Dyscyplinarny może (fakultatywnie) zawiesić go w czynnościach służbowych.

Natomiast w każdym przypadku podjęcia przez Sąd Dyscyplinarny, niezależnie

od tego czy z urzędu – wobec zaistnienia w postępowaniu dyscyplinarnym

okoliczności określonych w treści art. 119 u.s.p, art. 130 § 1 i 2 u.s.p., czy też w

wyniku złożonego, niezależnie od postępowania dyscyplinarnego, wniosku

uprawnionego organu czy też osoby, uchwały zezwalającej na pociągnięcie

sędziego do odpowiedzialności karnej sądowej, na Sąd ten został nałożony przez

ustawodawcę obowiązek zawieszenia go w czynnościach służbowych.

Obowiązek ten nie został przez ustawodawcę obwarowany spełnieniem żadnych

dodatkowych warunków poza jednym, a mianowicie podjęciem przez Sąd

Dyscyplinarny

uchwały

zezwalającej

na

pociągnięcie

odpowiedzialności karnej sądowej lub administracyjnej.

sędziego

do

Podjęcie uchwały takiej treści, niezależnie od tego czy postępowanie

dyscyplinarne przeciwko sędziemu zostało wszczęte, rodzi obowiązek

zawieszenia go w czynnościach służbowych.

Nakładając na Sąd Dyscyplinarny, w przypadku podjęcia uchwały

zezwalającej na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej sądowej,

obowiązek obligatoryjnego zawieszenia sędziego w czynnościach służbowych,

ustawodawca

miał

przede

wszystkim

na

względzie

dobro

wymiaru

sprawiedliwości chociażby przez niedopuszczenie do moralnie dwuznacznej

sytuacji, w której sędzia, po przedstawieniu mu zarzutów popełnienia

przestępstwa (w niniejszej sprawie przestępstw umyślnych), będzie orzekał w

sprawie czy też sprawach dotyczących innych osób, które – czego nie da się

wykluczyć – mogą być oskarżone o popełnienie przestępstw tego samego

rodzaju.

Kolejnym

istotnym

argumentem

potwierdzającym

słuszność

rozwiązania ustawodawcy jest fakt, iż w niniejszej sprawie, jeszcze przed

uprawomocnieniem się uchwały Sądu Dyscyplinarnego do akt sprawy złożył

pełnomocnictwo ustanowiony przez asesora sądowego obrońca, czy też w tym

momencie jeszcze pełnomocnik.

W sytuacji zawieszenia go, zgodnie z wolą ustawodawcy wyrażoną w

treści art. 129 § 2 Prawa o u.s.p., w czynnościach służbowych nie dojdzie nigdy

do sytuacji, mogącej mieć bezsporny wpływ na swobodę orzekania sędziego i

jego niezawisłość, w której przykładowo będzie on orzekał w sprawie, w której

to w charakterze obrońcy wystąpi jego własny obrońca.

Zażalenie na wymienioną uchwałę złożył również asesor sądowy. Zdaniem

skarżącego,

zebrane

Dyscyplinarnego

nie

w

sprawie

uzasadniają

dowody,

wbrew

stanowisku

zarzutu

popełnienia

przez

Sądu

sędziego

przestępstwa. W rzeczywistości bowiem poza wyjaśnieniami R. M., na które

powołał się Sąd Dyscyplinarny, w sprawie brak jest innych dowodów

popełnienia przestępstwa przez asesora sądowego. Za takie dowody w

rozumieniu prawa karnego nie mogą być uznane dokumenty, lub zeznania

świadków, które wskazują tylko na sam fakt zaistnienia pewnych zdarzeń bez

żadnego powiązania z osobą asesora sądowego. Nie sposób nie zgodzić się z

twierdzeniem, iż wyjaśnienia R. M. doprowadziły do ujawnienia, a następnie

zatrzymania szeregu osób podejrzanych o popełnienie innych przestępstw. Brak

jest jednak nawet minimum pewności, iż R. M. składając wyjaśnienia w części

dotyczącej sugerowanych zarzutów wobec asesora sądowego w rzeczywistości

miał na myśli tę właśnie osobę. W postępowaniu przygotowawczym został

popełniony

karygodny

błąd

polegający

na

uchyleniu

tymczasowego

aresztowania i dopuszczeniu do ucieczki podejrzanego R. M., a tym samym brak

jest możliwości ostatecznej weryfikacji ewentualnie złożonych przez asesora

sądowego wyjaśnień.

W piśmie z dnia 22 listopada 2003 r. zatytułowanym „Odpowiedź na

zażalenie Prokuratora Okręgowego na uchwałę Sądu Dyscyplinarnego – Sądu

Apelacyjnego z dnia 23 października 2003 r.” asesor Sądu Rejonowego wniósł o

nieuwzględnienie tego zażalenia wskazując, że prokuratorowi nie przysługuje

legitymacja do zaskarżenia uchwały Sądu Dyscyplinarnego, a ponadto wskazał

na niestosowny, obraźliwy argument prokuratora sugerujący możliwy wpływ na

swobodę orzekania sędziego (asesora) i jego niezawisłość w sytuacji, w której

sędzia (asesor) będzie orzekał w sprawie, w której w charakterze obrońcy

wystąpi jego własny obrońca.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

W sprawie występują trzy zagadnienia, które wymagają rozważenia w

następującej kolejności:

1. zasadność uchwały Sądu Dyscyplinarnego – Sądu Apelacyjnego z dnia 23

października 2003 r. o zezwoleniu na ściganie i pociągnięcie do

odpowiedzialności karnej sądowej asesora sądowego,

2. dopuszczalność odmowy zawieszenia asesora sądowego w czynnościach

służbowych, w sytuacji podjęcia uchwały o zezwoleniu na pociągnięcie go

do odpowiedzialności karnej sądowej,

3. legitymacja prokuratora do zaskarżenia uchwały Sądu Dyscyplinarnego o

odmowie zawieszenia w czynnościach służbowych w warunkach art. 129 § 2

Prawa o u.s.p.

Prawo o ustroju sądów powszechnych nie określa przesłanek, od których

uzależnione jest rozstrzygnięcie Sądu Dyscyplinarnego o zezwoleniu na

pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej sądowej. Sąd Najwyższy –

Sąd Dyscyplinarny w składzie orzekającym podziela w tym względzie pogląd

wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 8 maja

2002 r. (SNO 8/02), według której Sąd Dyscyplinarny wydaje uchwałę jedynie

wówczas, gdy dowody zgromadzone w postępowaniu przygotowawczym

dostatecznie uzasadniają popełnienie przez sędziego przestępstwa.

Odpowiedzialności karnej podlega bowiem ten tylko, kto popełnił czyn

zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego

popełnienia (art. 1 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – kodeks karny). Nie

stanowi

natomiast

przestępstwa

czyn

zabroniony,

którego

społeczna

szkodliwość jest znikoma (art. 1 § 2 k.k.). Nie wszczyna się postępowania, a

wszczęte umarza, gdy społeczna szkodliwość czynu jest znikoma (art. 17 § 1 pkt

3 k.p.k.). Zatem przestępstwem jest czyn zabroniony, którego stopień społecznej

szkodliwości jest wyższy niż znikomy (przy spełnieniu pozostałych warunków

wynikających z art. 1 k.k.). Wobec tego obowiązkiem sądów dyscyplinarnych –

przed

podjęciem uchwały zezwalającej na pociągnięcie sędziego

do

odpowiedzialności karnej sądowej – jest rozważenie czy zgromadzone dowody

dostatecznie uzasadniają popełnienie przez sędziego przestępstwa, a w tym, czy

stopień społecznej szkodliwości popełnionego czynu zabronionego jest wyższy

od znikomego.

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny przyjął, że dowody zgromadzone

w postępowaniu

przygotowawczym

w

sposób

oczywisty

uzasadniają

stanowisko, że w rozpoznawanej sprawie zostały spełnione przesłanki z art. 313

k.p.k. Stanowisko to należy podzielić. Zarzut asesora sądowego braku dowodów

w sprawie poza wyjaśnieniami R. M., które nie będą mogły zostać

zweryfikowane z tego powodu, że R. M. jest poza zasięgiem wymiaru

sprawiedliwości, nie uwzględnia treści tych wyjaśnień i ich pełnej korelacji z

innymi dowodami w sprawie, na co trafnie zwrócił uwagę Sąd Dyscyplinarny.

Skarżący pomija ponadto całkowicie okoliczność, że stawiane mu zarzuty

obejmują również inne czyny niż tylko nabycie pochodzącego z przestępstwa

mienia, których popełnienie jest uzasadniane innymi dowodami niż wyjaśnienia

R. M.

Nie jest natomiast uzasadniona odmowa zawieszenia asesora Sądu

Rejonowego w czynnościach służbowych. Zgodnie z art. 129 § 2 Prawa o u.s.p.,

jeżeli sąd dyscyplinarny wydaje uchwałę zezwalającą na pociągnięcie sędziego

do odpowiedzialności karnej sądowej lub administracyjnej, z urzędu zawiesza

sędziego w czynnościach służbowych. W świetle powołanego przepisu

zawieszenie ma charakter obligatoryjny i powinno być orzeczone niezależnie od

wniosku organu lub osoby, która wystąpiła o zezwolenie na pociągnięcie

sędziego do odpowiedzialności karnej sądowej lub administracyjnej oraz

niezależnie od innych okoliczności sprawy. Dokonana przez Sąd Dyscyplinarny

interpretacja powołanego przepisu, w myśl której w sytuacji, kiedy przeciw

sędziemu nie zostało wszczęte postępowanie dyscyplinarne przez Rzecznika

Dyscyplinarnego, Sąd Dyscyplinarny fakultatywnie, mając na względzie

okoliczności sprawy (np. zebrany materiał dowodowy) zawiesza lub odmawia

zawieszenia sędziego w czynnościach służbowych, nie jest trafna. Uzasadniając

taką wykładnię przepisu art. 129 § 2 Prawa o u.s.p. Sąd Dyscyplinarny powołał

się na analogiczną wykładnię zawartą w opracowaniu „Komentarz do Prawa o

ustroju sądów powszechnych i ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa” (T.

Ereciński, J. Gudowski, J. Iwulski, Warszawa 2002 r., s. 386). Zdaniem Sądu

Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego wykładnia taka byłaby uprawniona przy

założeniu, że uchwała Sądu Dyscyplinarnego o zezwoleniu na pociągnięcie

sędziego do odpowiedzialności karnej sądowej lub administracyjnej może

nastąpić wyłącznie w ramach postępowania dyscyplinarnego wszczętego przez

Rzecznika Dyscyplinarnego i że jest to instytucja immanentnie związana z tym

postępowaniem. Przepisy Prawa o u.s.p. przewidują jednak również tryb

postępowania o uchylenie immunitetu uregulowany art. 80, który może toczyć

się bez udziału Rzecznika Dyscyplinarnego i bez wszczęcia postępowania

dyscyplinarnego przez Rzecznika, na podstawie wniosku organu lub osoby o

zezwolenie na zatrzymanie lub pociągnięcie do odpowiedzialności karnej

sądowej lub administracyjnej. Stosownie do powołanego przepisu, od uchwały

odmawiającej zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności, organowi lub

osobie, która wniosła o zezwolenie, oraz Rzecznikowi Dyscyplinarnemu

przysługuje zażalenie do Sądu Dyscyplinarnego drugiej instancji. Do

postępowania przed Sądem Dyscyplinarnym w sprawach o zezwolenie na

pociągnięcie

sędziego

do

odpowiedzialności

karnej

sądowej

lub

administracyjnej stosuje się przepisy o postępowaniu dyscyplinarnym. Oznacza

to, że w tym postępowaniu ma zastosowanie art. 129 § 2 Prawa o u.s.p., który

należy do przepisów o postępowaniu dyscyplinarnym. W konsekwencji

wymieniony przepis powinien być rozumiany jako regulacja samodzielna,

znajdująca zastosowanie we wszystkich tych przypadkach, w których Sąd

Dyscyplinarny wydaje uchwałę zezwalającą na pociągnięcie sędziego do

odpowiedzialności

karnej

sądowej

lub

administracyjnej.

Przewidziane

wymienionym przepisem zawieszenie sędziego w czynnościach służbowych z

urzędu ma charakter obligatoryjny.

Artykuł 80 § 3 Prawa o u.s.p. przewiduje, że w terminie siedmiu dni od

doręczenia uchwały odmawiającej zezwolenia na pociągnięcie sędziego do

odpowiedzialności karnej sądowej lub administracyjnej organowi lub osobie,

która wniosła o zezwolenie oraz Rzecznikowi Dyscyplinarnemu przysługuje

jedynie zażalenie do Sądu Dyscyplinarnego drugiej instancji. Przepis ten nie

reguluje wprost sytuacji, kiedy Sąd Dyscyplinarny, podejmując uchwałę

zezwalającą, równocześnie odmawia zawieszenia sędziego w czynnościach

służbowych. W świetle przyjętej przez skład orzekający Sądu Najwyższego –

Sądu Dyscyplinarnego wykładni art. 129 § 2 Prawa o u.s.p. taka uchwała sądu

dyscyplinarnego jest sprzeczna z prawem. Stanowisko, że wobec braku

wyraźnej regulacji uchwała taka nie podlega zaskarżeniu, oznaczałoby

akceptację stanu sprzecznego z prawem, co wydaje się nie do przyjęcia. Należy

uznać, że ze względu na ścisły związek między uchwałą Sądu Dyscyplinarnego

zezwalającą na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej sądowej lub

administracyjnej a zawieszeniem w czynnościach służbowych, zaskarżeniu do

Sądu Dyscyplinarnego drugiej instancji podlega nie tylko uchwała odmawiająca

zezwolenia, ale również uchwała zezwalająca, w której jednak odmówiono

zawieszenia sędziego w czynnościach służbowych.

Z przytoczonych motywów Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny orzekł jak

w sentencji postanowienia.